Lµm v¨n 6
(k× i)
V¨n Tù sù
1, Giao tiÕp, v¨n b¶n vµ ph­¬ng thøc biÓu ®¹t
A, Giao tiÕp: lµ ho¹t ®éng truyÒn ®¹t, tiÕp nhËn t­ t­ëng, t×nh c¶m b»ng ph­¬ng tiÖn ng«n tõ.
B, V¨n b¶n: lµ chuçi lêi nãi miÖng hay bµi viÕt cã chñ ®Ò thèng nhÊt, cã liªn kÕt, m¹ch l¹c, vËn dông ph­¬ng thøc biÓu ®¹t phï hîp ®Ó thùc hiÖn môc ®Ých giao tiÕp.
C, Cã sau kiÓu v¨n b¶n th­êng gÆp víi c¸c ph­¬ng thøc biÓu ®¹t t­¬ng øng: tù sù, miªu t¶, biÓu c¶m, nghÞ luËn, thuyÕt minh, hµnh chÝnh c«ng vô. Mçi kiÓu v¨n b¶n cã môc ®Ých giao tiÕp riªng.
D, BiÓu hiÖn cô thÓ:
TT
KiÓu v¨n b¶n, ph­¬ng thøc biÓu ®¹t.
Môc ®Ých giao tiÕp
VÝ dô

1
Tù sù
Tr×nh bµy diÔn biÕn sù vËt
TruyÖn Con Rång ch¸u Tiªn; B¸nh ch­ng, b¸nh giÇy…

2
MiÓu t¶
T¸i hiÖn tr¹ng th¸i sù vËt, con ng­êi
T¶ ng­êi, t¶ c¶nh sinh ho¹t…

3
BiÓu c¶m
Bµy tá t×nh c¶m, c¶m xóc
Th¬ tr÷ t×nh, ca dao tr÷ t×nh…

4
NghÞ luËn
Nªu ý kiÕn ®¸nh gi¸, b×nh luËn
Tôc ng÷…

5
ThuyÕt minh
Giíi thiÖu ®Æc ®iÓm, tÝnh chÊt, ph­¬ng ph¸p.
ThuyÕt minh vÒ ®å dïng d¹y häc, mét cuèn b¨ng t­ liªô…

6
Hµnh chÝnh -
C«ng vô
Tr×nh bµy ý muèn, quyÕt ®Þnh nµo ®ã, thÓ hiÖn quyÒn h¹n, tr¸ch nhiÖm gi÷a ng­êi vµ ng­êi.
§¬n tõ, b¸o c¸o, th«ng b¸o, giÊy mêi…


2, V¨n tù sù.
A, Tù sù (cßn gäi lµ kÓ chuyÖn) lµ ph­¬ng thøc tr×nh bµy mét chuçi c¸c quan hÖ theo mét trËt tù logÝc vµ m¹ch l¹c nhÊt ®Þnh.
B, Môc ®Ých giao tiÕp cña tù sù: nh»m môc ®Ých gióp ng­êi kÓ gi¶i thÝch, t×m hiÓu vµ bµy tá th¸i ®é vÒ sù viÖc.
C, Sù viÖc trong v¨n tù sù:
- S¸u yÕu tè trong v¨n tù sù:
+ Sù viÖc do ai lµm ?
+ Sù viÖc x¶y ra ë ®©u ?
+ Sù viÖc x¶y ra lu¸c nµo ?
+ Nguyªn nh©n ?
+ DiÔn biÕn ?
+ KÕt qu¶ ?
- Sù viÖc th­êng thÓ hiÖn mèi thiÖn c¶m cña ng­êi kÓ ®èi víi nh©n vËt.

D, Nh©n vËt trong v¨n tù sù:
+ Nh©n vËt trong v¨n tù sù: lµ ng­êi thùc hiÖn c¸c sù viÖc vµ lµ ng­êi ®­îc thÓ hiÖn trong v¨n b¶n.
+ Nh©n vËt chÝnh ®ãng vai trß chñ yÕu trong viÖc thÓ hiÖn t­ t­ëng cña v¨n b¶n. Nh©n vËt phô chØ gióp nh©n vËt chÝnh ho¹t ®éng, lµm nÒn cho nh©n vËt chÝnh thÓ hiÖn t­ t­ëng.
+ Nh©n vËt ®­îc thÓ hiÖn qua c¸c mÆt: tªn gäi, lai lÞch, tÝnh nÕt, h×nh d¸ng, tµi n¨ng, viÖc lµm…

3, Chñ ®Ò vµ dµn bµi cña bµi v¨n tù sù
A, Chñ ®Ò: lµ vÊn ®Ò chñ yÕu mµ ng­êi viÕt muèn ®Æt ra trong v¨n b¶n.
( Chñ ®Ò lµ c¸i mµ c©u chuyÖn muèn ngîi ca, kh¼ng ®Þnh, hay phª ph¸n, lªn ¸n qua nh÷ng ®iÒu ®­îc kÓ (®¹i ý)
B, Dµn bµi cña bµi v¨n tù sù
- Trong v¨n tù sù tÝnh chÊt kÓ lµ chñ yÕu. V× vËy ®Ó ng­êi ®äc dÔ theo dâi, bµi v¨n tù sù gåm cã 3 phÇn:
+ Më bµi: Cã nhiÖm vô giíi thiÖu chung vÒ nh©n vËt vµ sù viÖc sÏ ®­îc kÓ trong phÇn th©n bµi.
+ Th©n bµi: PhÇn nµy cã nhiÖm vô kÓ l¹i diÔn biÕn cña sù viÖc. §©y lµ phÇn nh»m chi tiÕt ho¸, cô thÓ ho¸ cho phÇn më bµi. PhÇn nµy cã thÓ kÓ theo tr×nh tù kh«ng gian, thêi gian hoÆc tr×nh tù sù viÖc.
+ KÕt bµi: PhÇn nµy cã nhiÖm vô khÐp l¹i c©u chuyÖn, thÓ hiÖn kÕt côc cña c©u chuyÖn. PhÇn nµy t¹o sù c¶m nhËn vÒ tÝnh hoµn chØnh “cã ®Çu cã cuèi” cña mét c©u chuyÖn.
4, T×m hiÓu ®Ò vµ c¸ch lµm mét bµi v¨n tù sù:
A,§Ò v¨n tù sù:
- Th«ng th­êng ®Ò v¨n tù sù th­êng cã nh÷ng tõ “kÓ, kÓ vÒ, h·y kÓ, kkÓ l¹i…”. Tuy nhiªn còng cã khi chØ cÇn x¸c ®Þnh trong ®Ò cã chøa néi dung tù sù: mét kØ niÖm ngµy th¬ Êu; mét ngµy sinh nhËt; sù ®æi míi cña mét miÒn quª…th× ®ã còng lµ ®Ò tù sù råi.
- Cã ®Ò tù sù nghiªng vÒ kÓ ng­êi, còng cã ®Ò nghiªng vÒ kÓ viÖc, hay còng cã thÓ lµ ®Ò yªu cÇu t­êng thuËt. Muèn biÕt ®­îc ®iÒu nµy chóng ta chó ý ®Õn nh÷ng tõ träng t©m trong mçi ®Ò.
VÝ dô: cã côm tõ ‘ mét ng­êi thÇy (c«) em Ên t­îng” th× ®©y lµ ®Ò kÓ ng­êi. Hay côm tõ: “mét c©u chuyÖn em thÝch” th× l¹i lµ kÓ viÖc…
B, C¸ch lµm bµi v¨n tù sù
Muèn lµ tèt bµi v¨n tù sù, c¸c em cã thÓ tiÕn hµnh theo bèn b­íc sau:
+ B­íc 1: §äc kÜ ®Ò vµ n¾m v÷ng yªu cÇu cña ®Ò.
+ B­íc 2: Theo yªu cÇu cña ®Ò x¸c ®Þnh néi dung ®Þnh viÕt: nh©n vËt, sù viÖc, diÔn biÕn, kÕt qu¶ vµ ý nghÜa cña truyÖn.
+ B­íc 3: LËp dµn bµi theo nh÷ng ý ®· lËp ë b­íc 2.
+ B­íc 4: TriÓn khai dµn bµi thµnh bµi v¨n theo bè côc ba phÇn: më bµi , th©n bµi, kÕt luËn.



5, Lêi v¨n, ®o¹n v¨n tù sù
A, Lêi v¨n tù sù: lµ lêi v¨n dïng ®Ó giíi thiÖu, kÓ sù viÖc, miªu t¶ hoÆc lêi ®éc tho¹i, ®èi tho¹i cña c¸c nh©n vËt trong c©u truyÖn.
B, §o¹n v¨n tù sù: lµ mét tæ hîp c¸c c©u trong ®ã th­êng cã mét ý träng t©m, kh¸i qu¸t hoÆc nªu ý chÝnh cña c¶ ®o¹n. C©u diÔn ®¹t ý chÝnh th­êng gäi lµ c©u chñ ®Ò. C¸c c©u v¨n kh¸c trong ®o¹n v¨n th­êng gi¶i thÝch, bæ sung lµm râ nghÜa cho ý chÝnh nµy trong c©u chñ ®Ò.
XÐt vÝ dô:
+ “ Th»ng con trai t«i thÝch bÉy voi l¾m. Nã reo, nã nh¶y, nãi huyªn thuyªn. Råi lõa lóc t«i bÊt ngê, nã tôt xuèng luång s©u chuång voi, ®Þnh ®Õn víi nh÷ng con voi ®Çy hÊp dÉn.”
+ “ Sau trËn èm l·o yÕu ng­êi ®i ghª l¾m. Nh÷ng c«ng viÖc nÆng kh«ng lµm ®­îc n÷a. Lµng mÊt vÌ sîi, nghÒ v¶i ®µnh ph¶i bá. §µn bµ rçi r·i nhiÒu. Cã tý viÖc nhÑ nµo häc tranh lµm hÕt c¶. L·o H¹c kh«ng cã viÖc. Råi l¹i b·o. Hoa mµu bÞ ph¸ s¹ch sµnh sanh. Tõ ngµy b·o ®Õn nay, v­ên l·o ch­a cã tý g× ®Ó b¸n. G¹o th× cø kÐm m·i ®i. Mét l·o víi mét con chã, mçi ngµy ba hµo g¹o, mµ gia sù vÉn cßn ®ãi deo ®ãi d¾t.”
6, Ng«i kÓ vµ lêi kÓ trong v¨n tù sù:
Ng«i kÓ trong v¨n tù sù: lµ vÞ trÝ giao tiÕp, vÞ trÝ trß chuyÖn mµ ng­êi kÓ sö dông khi kÓ chuyÖn. Trong v¨n tù sù cã hai ng«i kÓ: ng«i thø ba vµ ng«i thø nhÊt.
* XÐt vÝ dô: + “ Cho ®Õn b©y giê t«i vÉn nhí, vÉn thÝch c¶nh ®Ñp ë §Çm Sen. T«i v©n gi÷ nguyªn vÑn lßng say mª §Çm Sen nh­ h«m nµo míi ®Õn. Tr­íc m¾t t«i vÉn lµ ¸nh n¾ng lung linh trªn mÆt hå loang lo¸ng n­íc ngµy hÌ vµ thoang tho¶ng ®©u ®©y mïi h­¬ng sen ngät ngµo”
+ “ Mét h«m «ng l·o ®¸nh c¸ ra biÓn kÐo l­íi ®­îc mét con c¸ vµng, «ng ®· th¶ xuèng biÓn mµ kh«ng cÇn ®Òn ¬n, kh«ng ®ßi g× c¶. VÒ nhµ «ng bÞ mô vî m¾ng lµ “ ®å ngèc” vµ b¾t «ng ra biÓn ®ßi c¸ vµng ®Òn ¬n”
7, Thø tù kÓ trong v¨n tù sù
- Thø tù kÓ trong v¨n tù sù cã hai c¸ch:
+ Cã thÓ kÓ c¸c sù viÖc liªn tiÕp nhau theo thø tù tù nhiªn (thø tù thêi gian), viÖc x¶y ra tr­íc kÓ tr­íc, viÖc g× x¶y ra sau kÓ sau, cho ®Õn hÕt.
VÝ dô: §a sè truyÖn cæ tÝch kÓ theo lèi nµy, nh­: ¤ng l·o ®¸nh c¸ vµ con c¸ vµng; TÊm C¸m; So Dõa…
+ Còng cã thÓ kÓ l¹i nh÷ng viÖc võa x¶y ra, sau ®ã ®Ó cho nh©n vËt nhí l¹i mµ kÓ tiÕp c¸c sù viÖc ®· x¶y ra tr­íc ®ã (kÓ ng­îc).
VD: ……………………………………………………………………..
8, Ph©n biÖt kÓ chuyÖn ®êi th­êng kÓ chuyÖn t­ëng t­îng.
A, KÓ chuyÖn ®êi th­êng cã nghÜa lµ kÓ l¹i nh÷ng chuyÖn diÔn ra xung quanh m×nh, diÔn ra trong cuéc sèng h»ng ngµy (tøc lµ nh÷ng chuyÖn cã trong thùc tÕ).

B, KÓ chuyÖn t­ëng t­îng lµ do ng­êi kÓ nghÜ ra b»ng trÝ t­ëng t­îng cña m×nh, kh«ng cã s½n trong s¸ch vë hay trong thùc tÕ, nh­ng cã mét ý nghÜa nhÊt ®Þnh nµo ®ã.
Chó ý: Tuy nhiªn truyÖn t­ëng t­îng ®­îc kÓ ra mét phÇn dùa vµo nh÷ng ®iÒu cã thËt, cã ý nghÜa, råi t­ëng t­îng thªm cho thó vÞ vµ lµm cho ý nghÜa thªm næi bËt.
VÝ dô : * TruyÖn ®êi th­êng: Nh÷ng håi kÝ chiÕn tranh, t­ liÖu lÞch sö vÒ c¸c sù kiÖn nh©n vËt, truyÖn chóng ta chøng kiÕn kÓ l¹i cho nhau nghe h»ng ngµy…
* TruyÖn t­ëng t­îng: Nh­ c¸c truyÖn cæ tÝch, thÇn tho¹i, ngô ng«n, truþÖn viÔn t­ëng….
(HÕt k× I)
Lµm v¨n 6
(K× II)
V¨n miªu t¶

1, ThÕ nµo lµ v¨n miªu t¶
A, V¨n miªu t¶: lµ h×nh thøc sö dông v¨n b¶n víi môc ®Ých ®Ó t¸i hiÖn hoÆc giíi thiÖu víi ai ®ã vÒ mét sù vËt, con ng­êi, sù viÖc mµ ng­êi ®­îc giíi thiÖu ch­a nhËn ra, ch­a tr«ng thÊy, hoÆc ch­a h×nh dung ®­îc.
B, B¶n chÊt vµ yªu cÇu cña v¨n miªu t¶:
+ B¶n chÊt cña v¨n miªu t¶ lµ lµm næi bËt lªn ®­îc c¸c ®Æc ®iÓm cô thÓ vµ tÝnh chÊt tiªu biÓu cña sù vËt, sù viÖc, con ng­êi.
+ Yªu cÇu cña v¨n miªu t¶ lµ ph¶i biÕt quan s¸t ®Ó t×m ra ®ùoc h×nh ¶nh cô thÓ, tiªu biÓu nhÊt cho sù vËt, con ng­êi, sù viÖc ®­îc miªu t¶. Bªn c¹nh ®ã còng cÇn sù t­ëng t­îng, so s¸nh vµ nhËn xÐt cña ng­êi viÕt.
VÝ dô: “ Con s«ng §µ tu«n dµi tu«n dµi nh­ mét ¸ng tãc tr÷ t×nh, ®Çu tãc, ch©n tãc Èn hiÖn trong m©y trêi T©y B¾c bung në hoa ban hoa g¹o th¸ng hai vµ cuån cuén mï khãi nói MÌo ®èt n­¬ng xu©n.”

2, Ph­¬ng ph¸p t¶ c¶nh
A, Muèn t¶ c¶nh cÇn:
+ X¸c ®Þnh ®­îc ®èi t­îng miªu t¶
+ Quan s¸t, lùa chän ®­îc nh÷ng h×nh ¶nh tiªu biÓu
+ Tr×nh bµy nh÷ng ®iÌu quan s¸t ®­îc
B, Bè côc bµi v¨n t¶ c¶nh gåm 03 phÇn:
- Më bµi: Giíi thiÖu c¶nh ®­îc t¶
- Th©n bµi: TËp trung t¶ c¶nh vËt chi tiÕt
- KÕt bµi: Ph¸t biÓu c¶m t­ëng vÒ c¶nh vËt ®ã.
VÝ dô:…………………………………………………………………….



3, Ph­¬ng ph¸p t¶ ng­êi
A, Muèn t¶ ng­êi cÇn:
+ X¸c ®Þnh ®­îc ®èi t­îng miªu t¶ ( t¶ ch©n dung hay t¶ ng­êi trong t­ thÕ lao ®éng)
+ Quan s¸t, lùa chän ®­îc nh÷ng ®Æc ®iÓm næi bËt tõ ch©n dung (ngo¹i h×nh) ®Õn hµnh ®éng.
+ Tr×nh bµy nh÷ng ®iÌu quan s¸t ®­îc, nhËn xÐt biÓu c¶m.
B, Bè côc bµi v¨n t¶ ng­êi gåm 03 phÇn:
- Më bµi: Giíi thiÖu ng­êi ®­îc t¶
- Th©n bµi: TËp trung t¶ chi tiÕt ngo¹i h×nh, cö chØ, lêi nãi, hµnh ®éng…
- KÕt bµi: Ph¸t biÓu c¶m t­ëng vÒ ng­êi ®ã.
VÝ dô:…………………………………………………………………….

4, ViÕt ®¬n
A, §Æc ®iÓm phong c¸ch hµnh chÝnh:
+ VÒ ch÷ viÕt: chñ yÕu xuÊt hiÖn d­íi d¹ng viÕt kÌm theo ch÷ kÝ cña ng­êi ra v¨n b¶n ë cuèi v¨n b¶n.
+ VÒ tõ ng÷: sö dông tõ phæ th«ng (tõ toµn d©n). Tõ ng÷ ®­îc dïng ph¶i mang tÝnh ®¬n nghÜa, chÝnh x¸c, kh«ng g©y hiÓu lÇm.
+ VÒ ng÷ ph¸p: C©u v¨n ®ßi hái cã cÊu tróc chÆt chÏ, quan hÖ gi÷a c¸c thµnh phÇn c©u ph¶i ®­îc x¸c ®Þnh râ rµng.
B, C¸ch thøc viÕt ®¬n:
* NÕu lµ ®¬n viÕt theo mÉu: ng­êi viÕt chØ cÇn ®iÒn vµo chç trèng nh÷ng néi dung cÇn ®iÒn. Chó ý ®äc kÜ ®Ó tr¶ lêi ®óng néi dung cña tõng môc.
* NÕu ®¬n viÕt kh«ng theo mÉu cÇn tu©n thñ theo thø tù 08 môc sau:
+ Quèc hiÖu, tiªu ng÷
+ Tªn ®¬n: §¬n xin….
+ N¬i göi: KÝnh göi…
+ Hä tªn, n¬i c«ng t¸c hoÆc n¬i ë cña ng­êi viÕt ®¬n.
+ Tr×nh bµy sù viÖc, lÝ do vµ nguyÖn väng (®Ò nghÞ)
+ Cam ®oan vµ c¶m ¬n
+ §Þa ®iÓm lµm ®¬n vµ ngµy, th¸ng, n¨m…
+ KÝ tªn.