Phần 1: Hệ thống hoá kiến thức chương trình học kì II.
Phần A: Văn học.
Tiết 1: Xuất dương lưu biệt (Phan Bội Châu).

1. Tác giả
- Phan Bội Châu (1867- 1940), hiệu là Sào Nam, quê ở Hà Tĩnh.
- Ông chịu ảnh hưởng lớn của Tân thư, mang trong mình nguyện ước giải phóng dân tộc theo con đường dân chủ tư sản.
- Sáng tác văn học với PBC không để tỏ chí, tỏ lòng mà tuyên truyền vận động cách mạng nên tính chất tuyên truyền thể hiện khá rõ.
- Tác phẩm chính: Hải ngoại huyết thư, Ngục trung thư, Trùng Quang tâm sử,…
2. Bài thơ:
* Hoàn cảnh ra đời tác phẩm: Viết khi PBC chia tay bạn bè đồng chí sang Nhật thực hiện phong trào Đông Du năm 1905. Đây là giai đoạn hoạt động cách mạng khá thành công và đầy hào hứng của tác giả.
* Nội dung:
- Bốn câu đầu: Quan niệm về chí làm trai của nhà thơ.
+ Nhà thơ nhắc lại quan niệm về chí làm trai xưa với tinh thần khẳng định để từ đó khát vọng làm những việc lớn lao của nhà thơ được thể hiện một cách sâu sắc. Đây không phải là quan niệm mới mẻ của riêng Phan mà đã có nhiều người phát biểu về vấn đề này trong thơ:
“Bay thẳng cánh muôn trùng tiêu hán/ Phá vòng vây, bạn với kim ô” (Chim trong lồng – Nguyễn Hữu Cầu).
“Đã mang tiếng ở trong trời đất/ Phải có danh gì với núi sông” (Đi thi Tự vịnh – Nguyễn Công Trứ)
“Chí làm trai nam bắc tây đông/ Cho phỉ sức vẫy vùng trong bốn bể.” (Chí khí anh hùng - Nguyễn Công Trứ).
+ Câu 1 cho thấy tác giả tự y thức trách nhiệm của bản thân.
+ Câu 2 được hiểu như một phản vấn, một lời tự nhắc nhở: Lẽ nào trơì đất tự vần xoay đến đâu thì đến còn mình là kẻ đứng ngoài vô can?
+ Câu thứ ba không đơn giản chỉ là sự xác nhận sự có mặt của tác giả trên cõi đời mà hàm chứa một tâm niệm. Ta hiện diện không phải như một sự ngẫu nhiên, vô ích vì thế ta phải làm được một việc gì đó có y nghĩa cho đời.
+ Câu thứ tư có tài liệu dịch nghĩa: Còn như chuyện ngàn năm sau thì có người sắp tới. Nói rõ ra là: Ngàn năm sau lẽ nào không có người nối tiếp công việc của người đi trước? Như thế hai câu 3- 4 thấy rõ cái tôi đầy trách nhiệm của nhà thơ: Thấy việc không thể không làm, không ỷ lại cho ai. Hơn thế, cái tôi ấy thấy rõ lịch sử là dòng chảy liên tục, có sự góp mặt, sự tham gia gánh vác công việc của nhiều thế hệ.
- Hai câu thơ tiếp theo thể hiện cái nhìn tiến bộ, thức thời của nhà thơ về nền học vấn cũ.
+ Với Phan nền học vấn cũ là nền nho học đã lỗi thời khi khuyên nhủ, ru ngủ