Nhìn lại 2008 – Những vấn nạn ô nhiễm trên thế giới (kỳ 1)



Viện Blacksmith phối hợp cùng tổ chức Chữ thập xanh Thụy Sỹ đã công bố bản báo cáo về 10 vấn đề ô nhiêm nghiêm trọng nhất thế giới năm 2008. Danh sách bao gồm từ những vấn đề là tâm điểm của các cuộc tranh luận gay gắt trong thời gian qua như ô nhiễm không khí đô thị cho tới những vấn đề ít khi được nói đến, như tái chế ắc quy. Nhưng tất cả đều có một điểm chung là ảnh hưởng sâu sắc đến sức khoẻ hàng triệu người trên toàn thế giới.
1. Khai thác vàng thủ công Khai thác vàng thủ công là một trong những nguồn thải thuỷ ngân ra môi trường lớn nhất ở các nước đang phát triển. Khoảng ¼ tổng lượng vàng cung cấp trên thế giới bắt nguồn từ các khu mỏ này. Những người thợ mỏ thủ công trộn thuỷ ngân với bùn có chứa vàng để tạo thành một hỗn hợp cứng lấy đi phần lớn lượng vàng chứa trong bùn. Sau đó, hỗn hợp này được đun nóng lên bằng đèn hàn hoặc hơ lửa để làm bay hơi thuỷ ngân, để lại những miếng vàng nhỏ. Không được bảo vệ bằng các thiết bị bảo hộ lao động, chính những nhân công đào đãi vàng và cả gia đình, con cái họ hít hơi thủy ngân này vào. Theo một nghiên cứu về khai thác vàng thủ công ở Peru cho thấy để tinh chế được một gam vàng, có ít nhất 2 gam thuỷ ngân được thải vào khí quyển. Còn lượng thuỷ ngân không bay hơi bị thải trực tiếp ra môi trường xung quanh khu mỏ và lan rộng. Chúng được vô số sinh vật hấp thụ và tích luỹ sinh học. Trong môi trường, thuỷ ngân có thể bị biến thành metyl thuỷ ngân - một trong những chất độc thần kinh nguy hiểm nhất có thể gây hại cho con người thông qua chuỗi thức ăn.
Nhiễm độc thuỷ ngân có thể gây ra các bệnh về thận, khớp, mất trí nhớ, sẩy thai, loạn thần kinh, hô hấp kém, tổn thương thần kinh và thậm chí có thể dẫn đến tử vong. Đặc biệt là trẻ em, nếu bị phơi nhiễm thuỷ ngân sẽ có nguy cơ gặp nhiều vấn đề trong giai đoạn phát triển. Theo ước tính của Tổ chức phát triển Công nghiệp của Liên hợp quốc (UNIDO), hoạt động khai thác vàng thủ công thải ra khoảng 1.000 tấn thuỷ ngân mỗi năm, chiếm 30% sản lượng thuỷ ngân trên toàn thế giới. Có khoảng 10 đến 15 triệu công nhân khai thác vàng thủ công làm việc tại các mỏ quy mô nhỏ, trong đó có 4,5 triệu phụ nữ và khoảng 600.000 trẻ em. Hầu hết các công nhân khai thác vàng thủ công đến từ những khu dân cư kém phát triển về kinh tế, xã hội. Họ buộc phải bước vào nghề khai thác vàng để thoát khỏi tình trạng đói nghèo, thất nghiệp và không có ruộng đất. Họ phải chịu sự ngược đãi của chính phủ và đối mặt với hàng loạt nguy cơ sập hầm và hoá chất độc hại từ quá trình khai thác và chế biến. Theo UNIDO cho biết, 95% lượng thuỷ ngân sử dụng trong khai thác vàng thủ công được thải vào môi trường một cách không kiểm soát, gây nguy hiểm về mọi mặt: kinh tế, môi trường và sức khoẻ cộng đồng. 2. Nguồn nước mặt Do nhiều lý do khác nhau, các nguồn nước trên Trái đất ngày càng cạn kiệt. Ước tính có khoảng 1/3 dân số thế giới đang sống trong tình trạng thiếu nước trầm trọng. Trong khi đó, dân số gia tăng với tốc độ chóng mặt. Quá trình đô thị hoá, hoạt động sản xuất công nghiệp, nông nghiệp đang khiến cho các nguồn nước ngày càng bị ô nhiễm nghiêm trọng. Nguồn nước bị ô nhiễm đã ảnh hưởng rất lớn đến sức khoẻ con người. Gần 5 triệu người chết hàng năm ở các nước đang phát triển có liên quan đến vấn đề thiếu nước sạch. Những chất gây ô nhiễm chủ yếu trong nước là các mầm bệnh sinh ra từ chất thải của con người (vi khuẩn và vi rút), kim loại nặng và hoá chất từ chất thải công nghiệp, nông nghiệp. Uống nước đã bị ô nhiễm hoặc ăn thức ăn chế biến bằng nước nhiễm độc là hình thức phơi nhiễm phổ biến nhất. Ăn cá bắt từ nguồn nước bị ô nhiễm cũng có thể nguy hiểm vì chúng có thể mang mầm bệnh và tích luỹ các chất độc hại như kim loại nặng và các chất hữu cơ bền thông qua quá trình tích luỹ sinh học. Ngoài ra, con người cũng có thể bị ảnh hưởng bởi cây trồng được tưới bằng nước ô nhiễm hoặc do đất bị nhiễm bẩn bởi các dòng sông ô nhiễm dâng lên. Các mầm bệnh trong nước ô nhiễm có thể gây ra hàng loạt các bệnh liên quan đến đường ruột, đặc biệt nguy hiểm và có thể gây tử vong đối với trẻ em và những