Bài 10 – Tiết 37
Tuần 10
NÓI QUÁ

1. Mục tiêu:
1.1. Kiến thức:
- HS biết phạm vi sử dụng của biện pháp tu từ nói quá (chú ý cách sử dụng trong thành ngữ, tục ngữ, ca dao…)
- HS hiểu được khái niệm, tác dụng của biện pháp tu từ nói quá.
1.2. Kỹ năng:
- HS thực hiện thành thạo: vận dụng hiểu biết về biện pháp tu từ nói quá trong đọc hiểu văn bản.
- HS thực hiện được: vận dụng hiểu biết về biện pháp tu từ nói quá trong tạo lập văn bản.
1.3. Thái độ:
Giáo dục việc sử dụng nói quá trong tạo lập văn bản đúng, đạt giá trị giao tiếp.
Kỹ năng: phê phán những lời nói khoác, nói sai sự thật.
2. Trọng tâm:
- Khái niệm, tác dụng của biện pháp tu từ nói quá.
- Luyện tập.
3. Chuẩn bị:
3.1. Giáo viên: Bảng phụ ghi ví dụ, bài tập.
3.2. Học sinh: Trả lời câu hỏi trong SGK, tìm ví dụ minh hoạ.
4. Tiến trình:
4.1. Ổn định tổ chức và kiểm diện:
4.2. Kiểm tra miệng:
Kiểm tra bài soạn
4.3. Bài mới:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS
NỘI DUNG BÀI HỌC

Hoạt động 1:
Trong quá trình giao tiếp cũng như trong văn thơ, đôi lúc chúng ta có sử dụng cách nói phóng đại sự thật. Vậy cách nói này là gì và có tác dụng ra sao? Tiết học này các em sẽ được tìm hiểu về vấn đề này qua bài: Nói quá.
Hoạt động 2: Tìm hiểu về khái niệm và tác dụng của nói quá
- HS đọc ví dụ trong SGK/101
? Cách nói của câu tục ngữ và ca dao có gì đặc biệt?
HS: Câu tục ngữ và ca dao dùng cách nói quá sự thật.
? Những cụm từ nào nói quá sự thật?
HS: Chưa nằm đã sáng, chưa cười đã tối, thánh thót như mưa ruộng cày
? Thực chất những câu này muốn nói điều gì?
HS: Hiện tượng thời gian đêm tháng năm rất ngắn, còn ngày tháng mười cũng rất ngắn.
Công việc lao động của người nông dân hết sức vất vả.
? Cách nói này nhằm mục đích gì?
HS: Cách nói này nhằm nhấn mạnh, gây ấn tượng cho người đọc, làm tăng sức biểu cảm.
* Giáo viên: Trong ca dao tục ngữ hay trong cuộc sống hằng ngày nhằm gây ấn tượng cho người nghe, người đọc thì người ta thường dùng phép nói quá.Vậy theo em nói quá là gì?
HS: Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, sự việc để nhấn mạnh, gấy ấn tượng cho người đọc, người nghe và làm tăng sức gợi hình, gợi cảm.
GV : Nói quá còn có các tên gọi khác như: Khoa trương, Thậm xưng, phóng đại, cường điệu, ngoa ngữ.
VD :
1. Công cha như núi ngất trời,
Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông.
( Ca dao)
2. Lỗ mũi mười tám gánh lông,
Chồng yêu chồng bảo tơ hồng trời cho.
( Ca dao)
3. Bàn tay ta làm nên tất cả,
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.
(Hoàng Trung Thông)
? Hãy xác định pháp nói quá ở 3 ví dụ trên?
HS: Phép nói quá:
VD1: Công cha như núi ngất trời,
Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông
Tác giả dùng phép sánh
VD2: Lỗ mũi mười tám gánh lông -> ẩn dụ
VD3: sỏi đá cũng thành cơm -> hoán dụ
? Qua 3 Vd trên em rút ra kết luận gì?
HS: pháp nói quá thường được dùng kèm các pháp tu từ như: so sánh, ẩn dụ, hoán dụ.
GV: Ngoài ra nói quá còn được sử dụng thường xuyên trong các thành ngữ, tục ngữ, ca dao, trong lời ăn tiếng nói hàng ngày và trong văn chương.
- Nói qu