“Nhảy múa” với những con số chiều cao

Gần đây, các chuyên gia kinh tế và giới báo chí tỏ ra nghi ngờ những con số về các chỉ tiêu kinh tế - xã hội, ít ai chú ý đến một con số cũng quan trọng không kém vì liên quan đến tầm vóc giống nòi: chiều cao.


Nguyễn Hùng

Đề án nâng tầm chiều cao người Việt (xin gọi tắt là “đề án”) được phê chuẩn với một ngân sách 6.000 tỉ đồng, đặt mục tiêu đến năm 2020 nâng chiều cao trung bình của nam thanh niên lên 167cm, và 156cm cho nữ giới. Mục tiêu này được đặt ra dựa trên những con số về chiều cao hiện hành, về khả năng tăng trưởng trong vòng mười năm, và giả định về ảnh hưởng của yếu tố di truyền. Nhưng điểm qua y văn và những dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ Việt Nam, tôi thấy có ba điều cần bàn thêm: chiều cao hiện nay, tính khả dĩ của mục tiêu, và ảnh hưởng của di truyền.
  Chiều cao người Việt hiện là bao nhiêu?
  Hiện nay, những con số về chiều cao người Việt mà các cơ quan hữu trách đưa ra đều… không giống nhau. Tuần qua, báo chí có trích dẫn phát biểu của một vị thuộc viện Dinh dưỡng quốc gia cho biết chiều cao của nam thanh niên là 164,4cm, nữ giới là 154,8cm. Tuy nhiên, báo cáo của đề án cho biết chiều cao nam thanh niên Việt Nam hiện nay là 163,7cm ở nam giới và 153cm ở nữ. Tức con số của viện Dinh dưỡng cao hơn con số của đề án đến 0,7cm (nam) và 1,8cm (nữ).
  Nghiên cứu của đồng nghiệp chúng tôi ở TPHCM và Hà Nội trên 1.200 người, dùng thước đo điện tử, cho thấy chiều cao trung bình của thanh niên Việt Nam hiện nay (2012) là 170cm ở nam giới và 156cm ở nữ giới. Nhưng có lẽ con số này không mang tính đại diện vì chiều cao của cư dân thành phố thường cao hơn cư dân nông thôn 1 - 2cm. Tuy nhiên, con số của chúng tôi cho thấy ở TPHCM và Hà Nội, chiều cao của thanh niên đã đạt chỉ tiêu của đề án.
  Khả thi?
  Đề án đề ra mục tiêu đến năm 2020 (tức bảy năm nữa) tăng chiều cao cho thanh niên thêm 3,3cm (nam) và 3cm (nữ). Chỉ tiêu này dựa trên nhận định ở các nước láng giềng như Thái Lan và Trung Quốc, cứ mười năm thì chiều cao tăng hơn 2cm. Nhưng điểm qua y văn một cách nghiêm chỉnh thì không nước nào có mức độ tăng trưởng nhanh như thế. Nghiên cứu ở Thái Lan trên 86.105 người về sự biến đổi chiều cao từ năm 1940 - 1990 cho thấy chiều cao của nam và nữ tăng 0,2 - 1,2cm mỗi thập niên.
  Một nghiên cứu ở Trung Quốc cho thấy trong ba thập niên, chiều cao thiếu niên chỉ tăng 5,3cm (thành thị) và 5cm (nông thôn), tức khoảng 1,7cm trên mười năm.
  Còn ở Nhật, mới đây một tổng quan của tiến sĩ Tim Cole, người chuyên nghiên cứu chiều cao và cũng là chỗ quen biết của tôi, cho biết trong vòng 40 năm (1950 - 1990), chiều cao thanh niên Nhật chỉ tăng 4cm.
  Một nghiên cứu công phu khác ở Nhật từ năm 1900 – 2000 cho thấy tính trung bình, cứ mỗi mười năm, chiều cao người Nhật tăng khoảng 1,3cm (nam) và 1,1cm (nữ). Mỹ thì nghiên cứu công phu có tên Fels Study cho thấy sau 50 năm, chiều cao dân nước này chỉ tăng 4,8cm. Còn Hà Lan, trong vòng 17 năm, chiều cao dân họ tăng khoảng 2cm ở nam và 2,3cm ở nữ.
  Như vậy, chưa có nước nào mà tăng chiều cao trên 2cm trong vòng mười năm. Chỉ tiêu của đề án, theo tôi, là quá lạc quan và đầy tham vọng.
  Coi chừng lọt bẫy số trung bình!
  Thật ra, vấn đề không phải là chiều cao trung bình, mà là độ khác biệt chung quanh con số trung bình. Ví dụ: thử tưởng tượng hai nhóm đơn giản như sau - nhóm 1 có hai cá nhân 166 và 168cm cho ra chỉ số trung bình 167cm, nhóm 2 có hai cá nhân với chiều cao 145 và 189cm, cũng cho ra chỉ số trung bình 167cm. Rõ ràng, “chất lượng” phát triển của nhóm đầu cao hơn (vì đồng đều hơn). Ví dụ đơn giản này cho thấy dù mục tiêu đề ra có đạt được, không có nghĩa đến năm 2020 chiều cao tất cả nam thanh niên đều là 167cm và 156cm ở nữ.
  Trong thực tế, chiều cao của các cá nhân trong một quần thể rất khác nhau. Sự khác biệt giữa các cá nhân có