Tiết PPCT: 40
Ngày dạy: 04/11/2011
Tên bài dạy: NHÀN
Nguyễn Bỉnh Khiêm
I/-MỤC TIÊU: Giúp HS:
- Cảm nhận được niềm vui và quan niệm sống, triết lí sống của Nguyễn Bỉnh Khiêm.
- Hiểu được ngôn ngữ tự nhiên, giản dị, cách nói ẩn ý... trong bài thơ.
- Giáo dục quan niệm sống tốt đẹp và niềm vui trong cuộc sống cho HS.
II/CHUẨN BỊ:
1/ Giáo viên: SGK, Giáo án, Tư liệu có liên quan, máy chiếu…
2/ Học sinh: SGK, bài soạn, vở ghi bài.
IV/- TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1/ Ổn định lớp:
2/ Kiểm tra bài cũ: Em hiểu thế nào là tính quy phạm và phá vỡ quy phạm trong văn học trung đại?
3/ Bài mới: Vào bài: Có thể nói trong thời kỳ trung đại, thơ Đường là thể loại thể hiện rõ nhất tính quy phạm và làm mưa làm gió trên văn đàn. Các nhà nho thời bấy giờ lựa chọn thể loại này như là cách tối ưu nhất để thể hiện tâm hồn, trí tuệ và nhân cách của mình, Nguyễn Bỉnh Khiêm là một trong số đó.
Hoạt động của GV và HS
NỘI DUNG BÀI DẠY

GV chiếu clíp thay cho việc đọc tiểu dẫn.
? Qua sự chuẩn bị bài ở nhà và clip vừa xem, em hãy trình bày những hiểu biết chung về tác giả NBK theo các mục sau:
Năm sinh, năm mất.
Hiệu
Quê
Cuộc đời
GV bình: Thơ Trạng Trình ngoài thể hiện nỗi lòng trước thời cuộc, nhiều bài còn có giá trị như lời tiên tri. Suốt 500 năm sau ngày mất, tên tuổi của ông ít được nhắc đến và theo bụi thời gian người ta như lãng quên.
Thế rồi vào cái năm cầu sông Hàn được bắc nối hai huyện Tiên Lãng - Vĩnh Bảo và con sông đào cổ chảy ngang qua huyện Tiên Lãng bị bỏ lấp từ lâu được khơi lại; thì ngay sau đó rộ lên hội thảo, sưu tầm khảo cứu về danh nhân văn hoá Nguyễn Bỉnh Khiêm. Ông lại được người đời nhắc đến và xem trọng hơn, đúng như lời thơ ông từng viết:
  “Bao giờ Tiên Lãng xẻ đôi
Sông Hàn nối lại thì tôi lại về”.
Danh tiếng của ông trở về khiến ``Sấm Ký Trạng Trình``, văn thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm cũng được in ra ào ào.
? Em hãy kể tên những tác phẩm chính của NBK?
Bình chuyển ý: Nét đặc sắc làm nên phong cách thơ NBK là chất triết lí, giáo huấn, ngợi ca chí của kẻ sĩ, thú thanh nhàn, phê phán những điều xấu xa trong xã hội. Bài học hôm nay sẽ thể hiện một trong những chủ đề chính của thơ ông.
? Bài thơ “Nhàn” được sáng tác theo thể loại nào?
? Em hãy nêu xuất xứ bài thơ “Nhàn”?


? Nhan đề bài thơ có gì đặc biệt?
? Theo em, trong thời đại này, thế nào là sống “nhàn”?
GV giải thích, chuyển ý: Nhàn là “có ít hoặc không có việc gì phải làm, phải lo nghĩ đến”. “Nhàn” là chủ đề trong thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm, vậy quan niệm về chữ “nhàn” của ông có như thời hiện đại không? Ta sẽ có câu trả lời qua phần Đọc – hiểu văn bản.
Hướng dẫn đọc: giọng thong thả, thanh thản. Có sự tự tin, hơi hóm hỉnh khi đọc câu 3-4. chú ý đến sự biến đổi trong cách ngắt nhịp.
Câu 1: nhịp 2/2/3.
Câu 2, 3, 4: nhịp 2/5.
Câu 5 – 6: nhịp 1/3/1/2.
Câu 7: nhịp 1/3/3.
Câu 8: nhịp 2/5, hoặc 4/3.
- GV gọi 1 HS đọc bài thơ.
- GV đọc, Giải thích từ khó.
? Đọc câu thơ thứ nhất em thấy có từ nào được lặp lại? Sự lặp lại ấy có tác dụng gì?
? Những từ còn lại trong câu thơ thuộc từ loại nào?Phân tích giá trị biểu cảm của các tín hiệu nghệ thuật trên?


? Em hãy nhận xét về nhịp điệu trong câu thơ?
Câu thơ giúp chúng ta hình dung được khi về quê Nguyễn Bỉnh Khiêm đã làm gì?
GV bình chuyển ý: Qua câu khai đề, ta thấy NBK tựa như một “lão nông tri điền”, “cày lấy ruộng mà ăn, đào lấy giếng mà uống". Đồng thời đó cũng là cách ông thể hiện tác phong, thái độ trước cuộc đời.
? Trong câu thơ thứ hai, từ “thơ thẩn” và “dầu ai vui thú nào” cho thấy