Tuần 13 – Tiết 38
Ngày soạn: 21/11/2016
Đọc văn
NHÀN
Nguyễn Bỉnh Khiêm -


MỤC TIÊU BÀI HỌC:
Kiến thức:
- Cảm nhận vẻ đẹp cuộc sống, nhân cách của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Đó là cuộc sống đạm bạc, nhân cách thanh cao, trí tuệ sáng suốt, uyên thâm. Bài thơ là một tuyên ngôn về lối sống hòa hợp với thiên nhiên, đứng ngoài vòng danh lợi, giữ cốt cách thanh cao được thể hiện qua những rung động trữ tình, đậm chất trí tuệ.
- Ngôn ngữ mộc mạc, tự nhiên nhưng ẩn ý thâm trầm, giàu tính trí tuệ.
Kĩ năng: Biết cách đọc - hiểu một bài thơ Nôm Đường luật.
Thái độ: Hiểu đúng quan niệm sống “nhàn” của ông, thêm yêu mến, kính trọng Nguyễn Bỉnh Khiêm.
Định hướng phát triển các năng lực: Hình thành và phát triển năng lực đọc hiểu, năng lực cảm thụ văn học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, thảo luận nhóm…

TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
Ổn định: Kiểm tra sĩ số, vệ sinh phòng học, bảng tên.
Kiểm tra bài cũ: 1- Cảnh mùa hè ở trong bài thơ Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi là một bức tranh thiên nhiên đầy sức sống. Em hãy tìm những chi tiết thơ nào biểu hiện điều ấy?
2- Ngoài cảm xúc trước thiên nhiên, bài thơ còn thể hiện tình cảm gì đáng trân trọng của Nguyễn Trãi?
Bài mới:
Thế kỷ XVI, chế độ phong kiến có những biểu hiện khủng hoảng, nội dung thơ văn của một số tác giả hướng đến đề cao vấn đề đạo đức. Nguyễn Bỉnh Khiêm là một trong những tác giả có khuynh hướng ấy. Sống gần trọn thế kỉ XVI (1491-1585), Nguyễn Bỉnh Khiêm đã chứng kiến biết bao điều bất công ngang trái, thối nát của các triều đại phong kiến Việt Nam: Lê, Mạc, Trịnh. Xót xa hơn, ông thấy cả sự băng hoại đạo đức của con người: “Còn bạc, còn tiền còn đệ tử/ Hết cơm hết rượu hết ông tôi”.
Làm quan một thời gian, ông cáo quan về sống ẩn dật ở quê nhà với triết lý: “Nhàn một ngày là tiên một ngày”. Quan niệm ấy thể hiện như thế nào, chúng ta cùng tìm hiểu bài thơ Nhàn của ông.

TIẾN TRÌNH
YÊU CẦU CẦN ĐẠT

HĐ1: Hướng dẫn HS tìm hiểu chung.
- GV yêu cầu HS đọc Tiểu dẫn SGK/128
(Nêu những nét cơ bản về con người và cuộc đời của Nguyễn Bỉnh Khiêm?

( Sự nghiệp thơ của NBK?

(Thơ của NBK có đặc điểm gì?
- Đặc điểm: mang đậm chất triết lí, giáo huấn, ngợi ca chí của kẻ sĩ, thú thanh nhàn đồng thời phê phán những điều xấu xa trong xã hội .

(Nêu xuất xứ của bài thơ Nhàn? Xác định thể loại? Chủ đề của tác phẩm?









HĐ2: Hướng dẫn HS đọc – hiểu văn bản.
Việc 1:Vẻ đẹp về cuộc sống.
- Gọi một HS đọc tác phẩm.
(Theo em nhàn có nghĩa là gì?
- GV: Thơ của NBK có cả trăm bài cả chữ Hán lẫn chữ Nôm đề cập đến nhàn-> thể hiện rõ một quan niệm sống mà cả cuộc đời của Bạch Vân cư sĩ đã thực hiện.
(Mở đầu bài thơ tác giả đã kể đến 3 dụng cụ lao động tượng trưng cho điều gì?
(Cách dùng số từ và nhịp điệu trong câu thơ thứ nhất có ý nghĩa gì ?
(Hai câu thơ đầu cho ta hiểu hoàn cảnh cuộc sống và tâm trạng của tác giả ntn?
-GV: Cuộc sống này gợi nhớ đến cuộc sống của Nguyễn Trãi ở Côn Sơn:
Một cày một cuốc thú nhà quê/
Áng cúc lan chen vãi đậu kê/
(Thuật hứng – bài 3)
(Các sản vật và khung cảnh sinh hoạt ở câu 5,6 có gì đáng chú ý?
- GV: Mọi thứ đều gần gũi sẵn sàng, cần đâu có đó. Phải có một bản lĩnh lớn. Một tình yêu thiên nhiên sâu sắc thì nhà thơ mới tạo được cho mình sự ung dung, giản dị đó.
(-Qua đó cho ta biết cuộc sống của một ông Trạng ở ẩn ntn?
- GV liên hệ với NTrãi:
Cơm ăn chẳng quản dưa muối/
Áo mặc nài chi gấm thêu. (Trần tình – bài 22)
(Đạm đi với thanh: đạm bạc mà thanh cao)

Việc 2: Vẻ đẹp về nhân cách và trí tuệ
Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ
Người khôn, người đến chốn lao xao.
(-Em hiểu ntn là nơi vắng vẻ, chốn lao xao ?
(-Từ đó cho ta thấy quan điểm