ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP
CƠ SỞ VĂN HOÁ
Câu 1: Khái niệm văn hóa, phân biệt văn hóa - văn minh.
(Khái niệm văn hóa:
Trong cuốn Cơ sở văn hóa Việt Nam của PGS. Viện sĩ Trần Ngọc Thêm đã định nghĩa văn hóa như sau: Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội.
(Phân biệt văn hóa – văn minh:
Khác biệt
Văn hóa
Văn minh

Tính lịch sử
Luôn có bề dày của quá khứ
Là một lát cắt đồng đại

Tính giá trị
Chứa cả giá trị vật chất lẫn tính thần
Thiên về giá trị vật

Tính phạm vi
Mang tính dân tộc
Mang tính quốc tế

Tính nguồn gốc
Gắn bó với phương Đông nông nghiệp
Gắn bó với phương Tây đô thị


Như vậy, nói văn minh là nói đến trình độ phát triển trong dãy phát triển không ngừng, trình độ sau thay thế trình độ trước. Đó trước hết là sự phát triển tiến bộ trong kỹ thuật làm chủ tự nhiên và sau đó là sự tiến bộ về tổ chức xã hội. Còn nói tới văn hóa là nói tới một cái gì tương đối ổn định, gắn bó với đời sống tinh thần của một cộng đồng vốn có gốc rễ sâu xa trong lịch sử, tức là cái mà ta vẫn gọi là bản sắc dân tộc. Do sự khác nhau đó mà các dân tộc khác nhau tuy có cùng trình độ văn minh nhưng lại có những nền văn hóa khác nhau. Đồng thời mỗi dân tộc đều trải qua những trình độ văn minh khác nhau nhưng vẫn có thể giữ được một truyền thống văn hóa có bản sắc riêng.

Câu 2: Mối quan hệ giữa văn hóa, văn minh, văn vật, văn hiến

Văn minh
Văn vật
Văn hiến

Quan hệ
 Là trình độ phát triển của văn hóa về phương diện vật chất, đặc trưng cho một khu vực rộng lớn của một thời đại hoặc cả nhân loại.
 Là văn hóa thiên về các giá trị vật chất để chỉ các công trình hiện đại có giá trị lịch sử thể hiện tính dân tộc và tính lịch sử.
 Là văn hóa thiên về giá trị tinh thần do những người có tài đức chuyển tải thể hiện tính dân tộc và tính lịch sử.

Khác với văn minh
Văn hóa có bề dày quá khứ, văn minh chỉ một lát cắt đồng đại; văn hóa bao gồm cả giá trị vật chất lẫn tinh thần, văn minh chỉ thiên về vật chất; văn hóa mang tính dân tộc, văn minh mang tính quốc tế; văn hóa gắn với phương Đông nông nghiệp, văn minh gắn với phương Tây đô thị.


Câu 3 : Những đặc trưng và chức năng cơ bản của văn hóa
Đặc trưng đầu tiên của văn hóa là : Tính hệ thống giúp phát hiện những mối liên hệ mật thiết giữa các hiện tượng sự kiện một nền văn hóa phát hiện các đặc trưng những quy luật hình thành phát triển của nó.
Nhờ có tính hệ thống mà văn hóa với tư cách là một thực thể bao trùm mọi hoạt động của xã hội, thực hiện được chức năng năng tổ chức xã hội , chính văn hóa thường xuyên làm tăng độ ổn định và cung cấp cho xã hội mọi phương tiện cần thiết để ứng phó với môi trường tự nhiên và xã hội của mình.
Đặc trưng thứ hai của văn hóa là: tính giá trị để phân biệt giá trị với phi giá trị. Nó là thước đo mức độ nhân bản của xã hội con người:
Các giá trị:
+ Theo mục đích có thể chia thành giá trị vật chất và giá trị tinh thần .
+ Theo ý nghĩa có thể chia thành giá trị sử dụng, giá trị đạo đức và giá trị thẩm mĩ ( Chân – Thiện –Mĩ)
+ Theo thời gian có thể phân biệt trị vĩnh cửu giá trị nhất thời.
Nhờ thường xuyên xem xét các giá trị mà văn hóa thực hiện đượ chức năng quan trọng thứ hai là : Chức năng điều chỉnh xã hội, giúp xã hội duy trì được trạng thái cần bằng động, không ngừng hoàn thiện và thích ứng.
Đặc trung thứ ba của văn hóa là : Tính nhân sinh cho phép phân biệt văn hóa như một hiện tượng xã hội với các giá trị tụ nhiên. Văn hóa là cái tự nhiên được biến đổi bởi con người. Sự tác động của con người vào tự nhiên có thể mang tính vật chất hoặc tinh thần.
Do gắn với con người và hoạt động của con người trong xã hội, văn hóa thực hiện được chức năng thư ba là chức năng giao tiếp. Nếu ngôn ngữ là hình thức của giao tiếp thì văn hóa là nội dung của nó.
Đặc trưng cuối cùng của văn hóa là: tính lịch sử