TIẾT 19 .

TỪ NHIỀU NGHĨA VÀ HIỆN TƯỢNG CHUYỂN NGHĨA
CỦA TỪ

I, Mục đích yêu cầu .
Giúp hs nắm được .
_ Khái niệm từ nhiều nghĩa .
_ Hiện tượng chuyển nghĩa của từ
_ Nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ
Trọng tâm : Hs có ý thức và có kĩ năng bước đầu xác định nghĩa trong câu và tìm ra nghĩa ấy trong từ điển .
II, Chuẩn bị
+ Giáo viên : Soạn bài
Dự kiến khả năng tích hợp : Phần văn qua vb “ Sọ Dừa”; Tập làm văn qua bài Lời văn, đoạn văn tự sự
Phần tiếng việt qua bài “Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ
+ Học sinh : Học bài, Soạn bài
III, Tiến trình lên lớp
1: Ổn định lớp : (1p)
2: Kiểm tra bài cũ : ( 3p)
- Nêu định nghĩa truyện cổ tích ?
- Em hãy cho biết ý nghĩa của truyện Sọ Dừa .
3:Bài mới: * Giới thiệu bài: ( 1p)
* Tiến trình lên lớp
TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG
PHẦN GHI BẢNG

HĐ1:
Gv cho hs đọc bài thơ “Những cái chân”
Trong bài thơ từ nào được nhắc đến nhiều lần?

Em hãy giải nghĩa về từ “chân” trong bài thơ trên ?




HĐ2:
Cho hs ghi cácví dụ trên bảng.
Em hãy giải nghĩa các từ “mắt” ở trong ví dụ trên?




Các từ trên có điểm gì giống nhau và khác nhau ? ( viết giống nhau nhưng nghĩa khác nhau )
Tìm một số từ chỉ có một nghĩa .


Vậy từ ta có thể có kết luận như thế nào ?

HĐ3:

Hãy giải nghĩa từ “ăn” và chỉ ra nghĩa nào là nghĩa đen , nghĩa nào nghĩa bóng ?

Vậy trong bài thơ “Những cái chân” được dùng với những nghĩa nào ?



HĐ4:
Vậy ntn là hiện tượng chuyển nghĩa ? Và thế nào là nghĩa đen , nghĩa bóng ( Thảo luận )
HĐ5:

Hãy tìm ba từ chỉ bộ phận cơ thể người và lể một số ví dụ chuyển nghĩa ?



Cho hs đọc các yêu cầu của bài tập ?








Đọc đoạn trích và trả lời các câu hỏi ở dưới !
I: Bài học .
1/ Từ nhiều nghĩa .
a: bài thơ : Những cái chân .
Từ “chân” nhắc lại nhiều lần và có một số nghĩa
. Bộ phận dưới cùng của cơ thể người hay động vật để đi , đứng .
. Bộ phận dưới cùng của một số đồ vật có tác dụng đỡ cho các bộ phận khác ( chân , kiềng )
. Bộ phận dưới cùng của một số đồ vật , tiếp giáp và bám chặt vào mặt nền
( chân gậy )
b: Các câu văn .
_ Cô Mắt thì ngày nào cũng như đêm lúc nào cũng lờ đờ ……( Nghĩa gốc ( nghĩa đen.
_ Những quả na đã bắt đầu mở mắt .
_ Gốc bàng to quá , có những cái mắt to hơn cái gáo dừa .
( Nghĩa chuyển ( Nghĩa bóng .


c: Một số từ chỉ có một nghĩa
Các từ chỉ có một nghĩa như : Bút , vở , toán học , compa , kiềng , intơnet…………… d: Ghi nhớ 1
Học sgk 56.
2/ Hiện tượng chuyển nghĩa của từ .
a/ Ví dụ .
_ Em ăn cơm .
_ Món hàng này rất ăn khách .
Ăn : Cơ sở xuất hiện nghĩa khác
Ăn : Nghĩa chuyển : Hình thành trên cơ sở của nghĩa gốc
Chú ý : Trong các tác phẩm văn học từ có khi được hiểu đồng thời theo cả nghĩa đen , nghĩa bóng .
b/ Ghi nhớ 2 :
Học sgk 56
II : Luyện tập .
Số 1( 56)
. Chân : bàn chân – Chân tường
. Tay : Đôi tay –Tay ghế
. Đầu : Cái đầu – Đầu sổ
. Tai : lỗ tai – Tai ấm .
Số 2( 56)
Cánh hoa ( Cánh tay
Bắp chuối ( Bắp tay
Mép lá ( Mép mồm
Số 3(56).
a/ Cái cưa( Cưa gỗ
Cái quạt ( Quạt bếp .
b/ Gánh củi đi ( Một gánh củi
Đang cân bánh ( Một cái cân .
Số 4(57):
a/ Bụng : bộ phận cơ thể hoặc động vật có chứa tim , gang , ruột ,………… nđen
Bụng : Chỉ lòng dạ ( N.chuyển
b/ Ấm bụng ( NĐ )
Tốt bụng ( NC )
Bụng chân ( NC )
Số 5(57)
Gv đọc ở văn