GIÁO ÁN LÀM VĂN
LỚP 11 (BAN CƠ BẢN)

THAO TÁC LẬP LUẬN PHÂN TÍCH

A. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
Giúp học sinh:
- Nắm được mục đích và yêu cầu của thao tác lập luận phân tích.
- Biết cách phân tích một vấn đề chính trị, xã hội hoặc vấn đề văn học.
B. DỰ KIẾN PHƯƠNG PHÁP, PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
- Kết hợp phương pháp nêu vấn đề, gợi mở, thảo luận nhóm, thuyết giảng.
- Phương tiện: Sách giáo khoa, sách giáo viên, máy chiếu.
C. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
* Kiểm tra bài cũ: (3 phút)
* Bài mới: (1 phút)
Hoạt động của GV - HS
Nội dung bài học
Ghi chú

Hoạt động 1(12 phút): Hướng dẫn HS tìm hiểu: mục đích, yêu cầu của thao tác lập luận phân tích.
*TT1: Gọi một HS đọc đoạn trích của Hoài Thanh (chú ý nhận xét cách đọc).
*TT2: -GV: Qua văn bản trên, em hãy xác định nội dung ý kiến đánh giá của tác giả đối với nhân vật Sở khanh.
-HS: Sở Khanh là kẻ bẩn thỉu, bần tiện, đại diện của sự đồi bại trong xã hội PK.
- Gọi HS khác nhận xét, bổ sung; GV nhận xét, chốt lại.
*TT3: -GV: Để thuyết phục người đọc, tác giả đã phân tích ý kiến của mình ntn?
- Gợi: Những luận cứ (chi tiết) nào được được tác giả sử dụng khi phân tích nhân vật Sở Khanh?
-HS: +Sở Khanh sống bằng nghề đồi bại, bất chính.
+Giả làm người tử tế để đánh lừa một người con gái ngây thơ, hiếu thảo; trở mặt một cách trơ tráo; thường xuyên lừa bịp, tráo trở.
- Gọi HS khác nhận xét, bổ sung; GV nhận xét, chốt lại.
*TT4: -GV: Qua phần tìm hiểu trên, em hãy cho biết mục đích của thao tác lập luận phân tích là gì?
- Gọi 1,2 HS trả lời, GV nhận xét, chốt lại nội dung.
*TT5: -GV: Trong văn nghị luận, nếu chỉ sử dụng thao tác lập luận phân tích có hợp lí không? Vì sao? Theo em cần thao tác nào đi kèm (phân tích)?
-HS: +không hợp lí, vì sẽ rời rạc và mất đi nhiều ý nghĩa.
+ Kết hợp thao tác tổng hợp.
Lưu ý: HS có thể trả lời thêm nhiều thao tác như: giải thích, chứng minh, so sánh, bác bỏ,...nhưng GV cần giúp HS hiểu rõ: phân tích thường gắn liền với tổng hợp.
*TT6: -GV: HS hãy chỉ ra sự kết hợp chặt chẽ giữa phân tích và tổng hợp trong đoạn trích.
- HS trả lời.(HS khác nhận xét, bổ sung)
- GV chốt lại: Sau khi phân tích chi tiết bộ mặt lừa bịp, tráo trở của Sở Khanh, tác giả đã tổng hợp và khái quát bản chất của hắn: "Nhân vật Sở Khanh....cái mức cao nhất của tình hình đồi bại trong xã hội này".
*TT7: -GV: Hãy cho biết yêu cầu của thao tác lập luận phân tích?
-HS: phân tích gắn liền với tổng hợp.


Hoạt động 2: (15 phút): Tổ chức, hướng dẫn HS tìm hiểu cách thức phân tích.
*TT1: Gọi một HS đọc lại đoạn trích của Hoài Thanh (mục I) và các đoạn trích (1), (2) ở mục II.
*TT2: -GV: Ở đoạn trích đầu, khi phân tích về nhân vật Sở Khanh, tác giả đã dựa trên cở sở nào?
-HS: Dựa trên quan hệ nội bộ trong bản thân đối tượng (những biểu hiện về nhân cách bẩn thỉu, bần tiện của Sở Khanh).
- Về sự kết hợp giữa phân tích và tổng hợp đã chỉ rõ ở phần trên (HS nhắc lại).
*TT3: - GV: Ở đoạn trích (1), mục II, tác giả đã sử dụng cách phân tích ntn?
-HS: + Phân tích theo quan hệ nội bộ đối tượng: Đồng tiền vừa có tác dụng tốt, vừa có tác dụng xấu.
+ Phân tích theo quan hệ kết quả-nguyên nhân:
(Tác hại của đồng tiền (kết quả).
(Hành động gian ác, bất chính do đồng tiền chi phối (nguyên nhân).
+ Phân tích theo quan hệ nguyên nhân- kết quả:
(Phân tích sức mạnh tác quái đồng tiền của đồng tiền. (nguyên nhân).
(Phê phán, khinh bỉ của Nguyễn Du khi nói đến đồng tiền. (kết quả).
+ Phân tích gắn liền