Tiết 40 - Tiếng Việt
NGỮ CẢNH
----------------------------
A/ Mục tiêu bài học :
Giúp cho học sinh nắm được :
Khái niệm về ngữ cảnh, các yếu tố của ngữ cảnh và vai trò của ngữ cảnh trong hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ.
Biết nói và viết cho phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp, đồng thời có khả năng lĩnh hội chính xác nội dung, mục đích của lời nói…trong mối quan hệ với ngữ cảnh.
B/ Phương tiện dạy học : sgk, sgv; và bảng phụ và các tài liệu tham khảo về ngữ cảnh.
C/ Phương pháp dạy học :
- Thuyết trình, thảo luận, thực hành theo nhóm.
D/ Tiến trình lên lớp:
Ổn định lớp : kiểm tra sĩ số và sự chuẩn bị bài của học sinh.
Bài cũ : Không .
Bài mới :
* Hoạt động của thầy và trò
* Nội dung cần đạt

@/ Hoạt động 1: GV hướng dẫn h/s tìm hiểu ngữ liệu trong sgk ( hình thành khái niệm về ngữ cảnh.:
Câu nói là của ai nói với ai?
Họ trong câu nói chỉ ai?
Chưa ra là hoạt động như thế nào?
Gìơ muộn thế này là nói đến khoảng thời gian nào?
@/ Hoạt động 2 : GV tiếp tục hướng dẫn cho h/s tìm hiểu ngữ liệu trong tác phẩm Hai đứa trẻ của Thạch Lam ( Xác định các nhân tố cơ bản của ngữ cảnh.:( bằng cách thuyết trình theo nhóm).
Đối tượng giao tiếp trong đoạn văn?
Cuộc giao tiếp được diễn ra trong hoàn cảnh thời gian, không gian, tình huống cụ thể nào?
Có mấy nhân tố tạo nên ngữ cảnh ? thế nào là bối cảnh ( cho ví dụ ngoaì ngữ liệu).?Văn cảnh là gì ? Cho ví dụ ?
@/ Hoạt động 3: GV yêu cầu HS đọc mục III trong sgk ( xác định vai trò của ngữ cảnh trong hoạt động giao tiếp.
Ngữ cảnh có vai trò ntn với người nói , người viết và quá trình sản sinh văn bản? Phân tích.


Với người nghe, người đọc, ngữ cảnh cũng có vai trò gì giúp ta lĩnh hội văn bản giao tiếp một cách thấu đáo hơn?



@/ Hoạt động 4 : Ghi nhớ và luyện tập
H/S đọc ghi nhớ sgk .
GV phân công h/s làm bài tập theo nhóm và nộp trên giấy ( nếu không có thời gian trình bày trên lớp )
I/ Khái niệm ngữ cảnh :
Tìm hiểu ngữ liệu: sgk
Khái niệm:
Ngữ cảnh chính là bối cảnh ngôn ngữ , ở đó người nói ( người viết) sản sinh ra lời nói thích ứng, còn người nghe ( người đọc) căn cứ vào đó để lĩnh hội được đúng lời nói.
II/ Các nhân tố cơ bản của ngữ cảnh :
1. Tìm hiểu ngữ liệu ( sgk ).
2. Các nhân tố của ngữ cảnh :
- Nhân vật giao tiếp.
- Bối cảnh ngoài giao tiếp.
+ Bối cảnh rộng.
+ Bối cảnh hẹp.
Văn cảnh .

III/ Vai trò của ngữ cảnh :
1. Với người nói ( người viết ) và quá trình sản sinh lời nói, câu văn :
- Ngữ cảnh là môi trường sản sinh lời nói, câu văn.
( ngữ cảnh luôn ảnh hưởng và chi phối nội dung và hình thức của câu.
2. Với người nghe ( người đọc) và quá trình lĩnh hội lời nói , câu văn :
- Căn cứ vào ngữ cảnh để người nghe (đọc) có điều kiện tìm hiểu, phân tích, lĩnh hội một cách thấu đáo nội dung và hình thức của lời nói , câu văn trong giao tiếp.
IV/ Ghi nhớ ( sgk)
V/ Luyện tập : Tổ 1 ( bài 1; 2); tổ 2 ( bài 3); tổ 3 ( bài 4,5).



4/Dặn dò : học và nắm vững bài học ; vận dụng làm bài tập để củng cố kiến thức.
Soạn bài “ Chữ người tử tù” theo hệ thống câu hỏi sau bài học và sưu tầm thêm tranh ảnh về nghệ thuật thư pháp.