Tiết 3
NGÔN NGỮ CHUNG VÀ LỜI NÓI CÁ NHÂN
♣♣

A.MỤC TIÊU BÀI HỌC:
Giúp HS :
-Nắm được biểu hiện của cái chung trong ngôn ngữ xã hội và cái riêng trong lời nói cá nhân, mối tương quan giữa chúng.
-Nâng cao năng lực lĩnh hội những nét riêng trong ngôn ngữ của cá nhân , nhất là của các nhà văn có uy tín. Đồng thời rèn luyện để hình thành và nâng cao năng lực sáng tạo của cá nhân , biết phát huy phong cách ngôn ngữ cá nhân khi sử dụngngôn ngữ chung
-Vừa có ý thức tôn trọng những qui tắc ngôn ngữ chung của XH , vừa có sáng tạo, góp phần vào sự phát triển ngôn ngữ XH
B.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
*Ổn định:
*KT bài cũ:
*Bài mới:
Hoạt động của GV và HS
Yêu cầu cần đạt


GV yêu cầu HS đọc SGK và hỏi:
Tại sao ngôn ngữ là tài sản chung của một dân tộc , một cộng đồng?




Tính chung trong ngôn ngữ của cộng đồng được biểu hiện bằng những yếu tố nào?






























HS đọc SGK và trả lời:
Em hiểu như thế nào về lời nói cá nhân? Tại sao lời nói lại là sản phẩm riêng của từng người?


Vậy cái riêng trong lời nói được biểu hiện ra ở những phương diện nào?
(GV tổ chức cho HS thảo luận)






















Biểu hiện cụ thể và rõ nhất của lời nói cá nhân thường thấy ở những ai?








GV hướng dẫn HS thảo luận, làm BT trong SGK

































Nếu còn thời gian hoặc với HS khá GV có thể chia nhóm cho HS thảo luận
Hãy tìm và phân tích sự sáng tạo thể hiện qua lời nói cá nhân của nhà văn qua một số TP tiêu biểu của họ?
I.Tìm hiểu chung:
1.Ngôn ngữ -tài sản chung của XH:
a.Muốn giao tiếp hiểu biết nhau, dân tộc, cộng đồng XH phải có một phương tiện chung. Phương tiện đó là ngôn ngữ
Ngôn ngữ là tài sản chung của cộng đồng được thể hiện qua các yếu tố, các qui tắc chung. Các yếu tố và các qui tắc ấy phải là của mọi người trong cộng đồng XH mới tạo ra sự thống nhất. Vì vậy ngôn ngữ là tài sản chung

b.Tính chung trong ngôn ngữ của cộng đồng được biểu hiện:
*Qua các yếu tố chung:
+Các âm và các thanh (phụ âm, nguyên âm , thanh điệu)
+Các tiếng (âm tiết) tạo bởi các âm và thanh
VD: Nhà:do các âm n, h, a và dấu huyền hợp thành
Ấm: do các âm â, m và dấu sắc hợp thành
+Các từ các tiếng có ý nghĩa
VD: cây , xe, nhà, đi, xanh, vì, nên, và, với, nhưng, sẽ, à,...
+Các ngữ cố định: như thành ngữ , quán ngữ
VD: Thuận chồng thuận vợ, nói toạc móng heo, ếch ngồi đáy giếng,...
*Qua các qui tắc và phương thức chung trong việc sử dụng và cấu tạo các đơn vị ngôn ngữ:
+Qui tắc cấu tạo các kiểu câu: câu đơn, câu ghép, câu đơn đặc biệt,…
+Phương thức chuyển nghĩa từ: từ nghĩa gốc sang nghĩa khác(phương thức ẩn dụ),…
VD: Buộc, Non, già,…
Ngôn ngữ là tài sản chung của XH nhưng khi được cá nhân sử dụng thì ngôn ngữ trở thành sản phẩm riêng của từng người. Lúc đó có lời nói hoặc lời viết
2.Lời nói- sản phẩm riêng của cá nhân:
-Khi nói hoặc viết mỗi cá nhân sử dụng ngôn ngữ chung để tạo ra lời nói đáp ứng nhu cầu giao tiếp
Lời nói cá ngân là sản phẩm của một người nào đó vừa có yếu tố qui tắc chung của ngôn ngữ, vừa mang sắc thái riêng và phần đóng góp của cá nhân

-Cái riêng trong lời nói của cá nhân được biểu lộ ở những phương diện sau:
+Giọng nói cá nhân:(trong, ồ, the thé, trầm, ấm,...) vì thế ta nhận ra người quen khi không nhìn thấy mặt
+Vốn từ ngữ cá nhân: Do thói quen hoặc sở thích mà những cá nhân có những vốn từ ngữ nhất định tuỳ thuộc vào nhiều phương diện như lứa tuổi, giới tính, nghề nghiệp, vốn sống, trình độ hiểu biết, quan hệ XH,...
VD: SGK
+Sự chuyển đổi, sáng tạo khi sử dụng từ ngữ chung quen thuộc:
VD: Thơ X.Diệu
- .Những luồng run rẩy rung rinh lá
. Đôi nhánh khô gầy xương mỏng manh
-Tôi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất
Tôi muốn buộc gió lại
Cho hương đừng bay đi
+Tạo ra các từ mới: Những từ này lúc đầu do cá nhân dùng , sau đó được cộng đồng chấp nhận và tự nhiên lại trở thành tài sản chung
+Biểu hiện cụ thể nhất và rõ nhất lời nói cá nhân là phong cách ngôn ngữ cá nhân của nhà văn. Ta gọi chung là phong cách
VD: Thơ Tố Hữu thể hiện phong cách trữ tình chính trị
Thơ Hồ Chí Minh mang phong cách giữa cổ điển và hiện đại
Thơ trào phúng Nguyễn Khuyến nhẹ nhàng thâm thuý
Thơ Tú Xương thì ồn ào cay độc
II.Luyện tập:

Bài 1:
Các từ trong câu thơ đều quen thuộc . Nhưng có từ thôi được nhà thơ dùng với nghỉa mới.
Thôi : chấm dứt , kết thúc một hoạt động, nhưng ở đây TG dùng với nghĩa chấm dứt , kết thúc một cuộc đời
Bài 2: Sự phối hợp, trật tự sắp xếp của 2 câu thơ khác thường
-Các cụm DT : (rêu từng đám , đá mấy hòn) đều sắp xếp DT trung tâm (rêu, đá) ở trước tổ hợp định từ + DT chỉ loại
-Các câu đều sắp xếp bộ phận VN (xiên ngang mặt đất , đâm toạc chân mây) đi trước bộ phận CN (rêu từng đám , đá mấy hòn)
* Tạo nên âm hưởng mạnh cho câu thơ và tô đậm các hình tượng thơ
Bài 3: Quan hệ giữa ngôn ngữ chung của XH và lời nói riêng của cá nhân là quan hệ giữa cái chung và cái riêng. Trong hiện thực có nhiều hiện tượng cũng có mối quan hệ như thế
VD: Quan hệ giữa giống loài và từng cá thể động vật. Mỗi cá thể động vật , chẳng hạn một con cá cụ thể , là sự hiện thực hoá của loài cá , đồng thời mỗi con cá có thể có những nét riêng (về kích thước , màu sắc ,…) so với những đặc trung chung của con loài cá
Quan hệ giữa một mô hình thiết kế chung với một sản phẩm cụ thể. Chẳng hạn một qui trình tạo mẫu áo sơ mi là cơ sở chung để may ra những cái áo cụ thể (Có thể khác biệt nhau về chất liệu vải , về màu sắc,…)


C. CỦNG CỐ DẶN DÒ:
Chuẩn bị làm bài viết số 1, nội dung về nghị luận XH, HS xem lại kiến thức cũ đã học ở lớp trước