VÀO PHỦ CHÚA TRỊNH
Ngày soạn: (Trích Thượng Kinh Ký Sự)
Lớp giảng:

MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp Học sinh
Hiểu rõ giá trị hiện thực sâu sắc của tác phẩm, cũng như thái độ trước hiện thực và ngòi bút ký sự chân thực sắc sảo của Lê Hữu Trác qua đoạn trích miêu tả cuộc sống và cung cách sinh hoạt nơi phủ chúa Trịnh
CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:
Tổ chức cho học sinh đọc, phát hiện và trả lời câu hỏi, thảo luận
PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:
SGV + SGK + Giáo án
TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
Ổn định lớp:
Bài cũ:
Bài mới:
HOẠT ĐỘNG THẦY - TRÒ
YÊU CẦU CẦN ĐẠT

I Tìm hiểu chung

1 Tiểu dẫn
(HS đọc SGK)
- Nêu nội dung phần tiểu dẫn trong SGK.




















2. Văn bản
(HS đọc văn bản và chú thích)
Vỉ trí đoạn trích



II. Đọc hiểu văn bản
1. Cảnh sống xa hoa đầy uy quyền của chua Trịnh và thái độ của tác giả
GV: Quang cảnh và cuộc sông đãy uy quyên của chúa Trịnh được miêu tả như thế nào?
HS tìm hiểu và trả lời.

























- Tác giả đã miêu tả quang cảnh của phủ chúa bằng cách nào ?




- Thái độ của tác giả bộc lộ như thê nào trước quang cánh ở phủ chúa ? Em có nhận xét gì về thái độ ấy của Lê Hữu Trác?



















- Ngoài miêu tả quang cảnh nơi Phủ chúa, đoạn trích còn thành công trên lĩnh vực nào?


2.Thế tử Cán và thái độ con người Lê Hữu Trác (HS đọc SGK)
- Nơi ở của thê` tử Cán được miêu tả như thế nào?



- Em có nhận xét gì về các chi tiết miêu tả nơi ở của thê tử Cán?





- Hình hài, vóc dáng của thế tử Cán được miêu tả như thế nào?



- Em có suy nghĩ gì về cách miêu tả này?


















- Thái độ của Lê Hữu Trác và phẩm chất của một thầy lang được thể hiện như thế nào khi khám bệnh cho thê tử Cán?
- Em có suy nghĩ gì?



















- Theo em. bút pháp kí sự của tác giả đặc sắc như thê` nào? Hãy phân tích những nét đặc sắc đó?





















III. Củng cố
Tác giả Lê Hữu Trác (1724-1791) quê ở làng Liêu Xá, huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, trấn Hải Dương (nay thuộc
huyện Yên Mĩ, Hưng Yên). Tên hiệu là Hải Thượng Lãn ông. (ông già lười ở đất Thượng Hồng). Gia đình có truyền thống
học hành thi cử, đô dạt làm quan. Cha đẻ làquan Hữu Thị Lang Bộ Công. Lê Hữu Trác là con thứ 7 nên còn có tên là Chiêu Bảy.Gần ba mươi tuổi Lê Hữu Trác về sống tại quê mẹ thuộc xứ Đầu Thượng, xã Tình Diễm, huyện Hương Sơn tỉnh Hà Tĩnh.Lê Hữu Trác không chỉ chữa bệnh giỏi mà còn soạn sách, mở trường, truyền bá y học. Sự nghiệp của ông dược tập hợp trong bộ Hải Thượng y tông tâm lĩnh gồm 66 quyển biên soạn trong thời gian gần 40 năm. Đây là tác phẩm y học xuất sắc nhất trong thời trung đại. Quyển cuối cùng trong bộ sách này là một TP văn học đặc sắc Thượng kinh kí sự. Thương kinh kí sự là công trình nghiên cứu y học xuất sắc nhất trong thời trung đại Việt Nam. Tác giả ghi lại cám nhận của mình bằng mắt thấy tai nghe từ khỉ nhận được lệnh vào kinh chữa bệnh cho thế tử Cán ngày 12 tháng giêng năm Nhâm Dần (1782) cho đến lúc xong việc về tới nhà Hương Sơn ngày 2 tháng 11. Tổng cộng là 9 tháng 20 ngày Tác phẩm mở đầu băng cảnh sống ở Hương Sơn của một ẩn sĩ lánh đời. Bỗng có lệnh triệu vào kinh. Lãn ông buộc phải lên đường. Từ đây mọi sự việc diễn ra theo thời gian và đè nặng lên tâm trạng của tác giả. Thượng kình kí sự khẳng định Lê Hữu Trác còn là nhà văn, nhà thơ.

(Theo SGK)
Lên kinh do, Lê Hữu Trác được sắp xếp ở nhà người em của Quận Huy Hoàng Đình Bảo. Sau đó tác giả được đưa vào phủ chúa Trịnh để khám bệnh cho thế tử Cán. Đoạn trích này bắt đầu từ đó.

- Bậc danh y tuổi cao, tài lớn đã nhìn thây và ghi lại quang cảnh ở phủ chúa Trịnh Sâm. Đó là cảnh cực kì xa hoa, tráng lệ và nổi lên quyền uy tột bậc của nhà chúa.
+ Vào phu chúa phải qua nhiều lần cửa và “những dãy hành lang quanh co nối nhau liên tiếp"... đâu đâu cung là cây cối um tùm, chim kêu ríu rít danh hoa đua thăm, gió đưa thoang thoang mùi hương”.
+ Trong khuôn viên phủ chúa “người giữ cửa truyền báo rộn ràng, người có việc quan qua lại như mắc củi". Bài thơ ghi lại suy nghĩ và cảm nhận của tác giả để minh chứng cho cảnh sống xa hoa, uy quyền của phủ chúa:
Lính nghìn cửa vác đòng nghiêm nhặt
Cả trời Nam sang nhất là đãy.
+ Nội cung được miêu tả gồm những chiếu gấm, màn là. sập vàng, ghế rồng. đèn sáng lấp lánh, hương hon ngào ngạt. cung nhân xúm xít. mặt phấn áo đỏ.
+ Ăn uống thì "Mâm vàng. chén bạc, đồ ăn toàn của ngon vật lạ".
+ Về nghi thức: Lê Hữu Trác phải qua nhiểu thủ tục mời được vào thăm bệnh cho thế tử. Nào là phải qua nhiều cửa, phải chờ đợi khi có lệnh mới đượcvào. « Muốn vào phải có thẻ", vào đến nơi, người thày thuốc Lê Hữu Trác phải « lạy bốn lạy » khám bệnh xong đi ra cũng phải « Lạy bốn lạy » tất cả những chi tiết trên cho người đọc nhận thấy phủ Chúa Trịnh thật lộng lấy, sang trọng. uy nghiêm. Lời lẽ nhắn tới Chúa Trịnh và thế tử đều phải hết sức cung kính (thánh thượng, ngự, yết kiến,hầu mạch....). chúa Trịnh luôn luôn có “phi tần chầu chực" xung quanh. Tácgiả không thấy mặt chúa mà chỉ làm theo mệnh lệnh của chúa do quan Chánh đường truyền đạt lại. Xem bệnh xong chỉ được viết tờ khải để dâng lên chúa. Nghiêm đến nỗi tác giả phải “nín thở đứng chờ ở xa"
- Đó là tài quan sát tỉ mỉ. ghi chép trung thực. tả cảnh sinh động giữa con người với cảnh vật. Thuật lại sự việc theo trình tự diễn ra một cách tự nhiên khiến ta có cảm giác tác giả không hề thêm thắt, hư cấu mà cảnh vật. sự việc cứ hiện ra rõ mồn một. Ngón ngữ giản dị. mộc mạc. Đằng sau bức tranh và con người ấy chứa dựng, dồn nén bao tâm sự của tác giả
- Vớì tư cách của một người: "... vốn con quan. sinh trưởng ở chốn phồn hoa, chỗ nào trong cấm thành mình cũng đã từng biết. Chỉ có những việc trong phủ chúa là mình chỉ mới nghe nói thôi". Bước chân tới đây. tác giả không bộc lộ trực tiếp thái độ. Song qua ngòi bút sắc sảo ghi lại những gì mắt thấy, tai nghe của tác giả, người đọc nhận ra thái độ của người cầm bút. Ông sững sờ trước quang cảnh của phủ chúa ”Khác gì ngư phủ đào nguyên thuở nào!" (một ngư phủ chèo thuyền theo dòng suối lạc vào động tiên). Việc được hưởng thụ giàu sang đang nằm trong tay nhưng rốt cuộc tác giả chẳng có thiết tha gì. Đây là đường vào nội cung thế tử. "Ở trong tối om. không thấy có cửa ngõ gì cả". phải chăng thái độ gián tiếp của tác giả là tỏ ra không đồng tình với cuộc sống xa hoa, hưởng lạc thú quá mức của những người giữ trọng trách quốc gia?. Cách tìm cuộc sống an nhàn nơi ẩn dạt rõ ràng là sự đôi
trọng gay gắt với cách sống của gia đình chúa Trịnh Sâm và bọn quan lại dưới trướng. Thì ra tất cả những thứ sơn son thếp vàng, võng điều áo đỏ. sập vàng, gác tía, nhà cao của rộng. hương hoa thơm nức đèn đuốc lấp lánh,... chỉ là phù phiếm, hình thức. che dậy những gì nhơ bẩn ở bên trong. Những thứ đó qua cái nhìn của một ông già áo vải, quê mùa tự đó phơi bày tất cả. Điều đó giúp ta khẳng định Lê Hữu Trác không thiết tha gì với danh lợi. với quyền quý cao sang.
- Đó là sự thành công khi miêu tả con người. Từ quan truyền chỉ đến quan Chánh đường. từ người linh khiêng võng, cầm lọng đến các quan ngự y, từ những cô hầu gái đến những phi tần. mĩ nữ đều hiện lên rất rõ. Nhưng rõ nhất là thế tử Cán

- Lối vào chỗ ở của vì chúa nhỏ “Đi trong tối om, qua năm, sáu lần trướng gấm"
- Nơi thế tử ngự: đặt sập vàng, cắm nến to trên giá đồng, bày ghế đồng sơn son thếp vàng, nệm gấm. Ngót nghét chục người đứng hầu chực sau tấm màn che ngang sân, cung nữ xúm xít. Đèn chiếu sáng làm nổi bật màu phấn và màu áo đỏ, hương hoa ngào ngạt.
- Chỉ có một ấu chúa. thực chất chỉ là cậu bé lên 5 tuổi mà vây quanh bao nhiêu là vật dụng gấm vóc, lụa là vàng ngọc. Tất cả bao chặt lấy con người. Người thì đông nhưng tất cả đều im lặng khiến cho không khí trở nên lạnh lẽo, băng giá. Bao trùm
lên các mùi phấn son tuy ngào ngạt nhưng thiếu sinh khí. Một cậu bé bị quây tròn, bọc kín trong cái tổ kén vàng son.
+ Mặc áo đỏ, ngồi trên sập vàng
+ Biết khen người giữ phép tắc "ông này lạy khéo
+ Cởi áo thì: “ Tình khí khô hết, da mặt khô, rốn lồi to, gân thời xanh, chân tay gầy gò nguyên khí đã hao mòn, thương tổn quá mức... mạch lại tế, sác... âm dương đều bị tổn hại...".
- Thế tử Cán được miêu tả bằng con mắt nhìn của một vị lang y tài giỏi bắt mạch, chẩn đoán bệnh. Tác giả vừa tả, vừa nhận xét khách quan. Thế tử Cán được tái hiện lại thật đáng sợ: Tinh khí khô, mặt khô.toàn những đường nét của cơ thể đang chết. Hình ảnh thế tử Cán, chỉ qua vài nét miêu tả dã hiện rõ một cơ thể ốm yếu. Bấy nhiêu đã đủ rồi, nhưng chúng ta hãy đọc trong đơn thuốc của thế tử: " . sáu mạch tế, sác và vô lực, hữu quan yếu, hữu xích lại càng yếu hơn. Ấy là tì âm hộ, vị hoả quá thịnh, không giữ được khí dương nên âm hoả đi càn. Vì vậy, bên ngoài thấy cổ trướng, đó là tượng trưng ngoài thì phù bên trong thì trống”. Phải chăng cuộc sống vật chất quá đầy đủ, quá mức giàu sang, phú quý nhưng tất cả nội lực bên trong là tinh thần, ý chí, nghị lực, phẩm chất thì trống rỗng. Ngôn ngữ của y học, hình hài tinh khí vẫn là của con người nhưng từng câu, từng chữ có lúc tạo nên nhịp điệu đối xứng: "Màn che - trướng phủ`, với điệp ngữ "quá no... quá ấm". Nhà khoa họe kiêm nghệ sĩ đã chỉ đúng cội nguồn căn bệnh Trịnh Cán là cả tập đoàn phong kiến của xã hội đàng ngoài ốm yếu không gì cứu vãn nổi.
- Khi khám bệnh cho thế tử Cán, thái độ của Lê Hữu Trác diễn biến rất phức tạp.
+ Một mặt tác giả chỉ ra căn bệnh cụ thể, nguyên nhân của nó, một mặt ngầm phê phán: vì thế tử ở trong chốn màn che trướng phủ, ăn quá no. mặc quá ấm nên tạng phủ yếu đi".
+ Ông rất hiểu căn bệnh của Trịnh Cán, đưa ra những cách chữa hợp lí, thuyết phục nhưng lại sợ chữa có hiệu quả ngay, chúa sẽ tin dùng, bị công danh trói buộc. Nhưng sợ mình không ở lâu, nếu mình làm có kết quả ngay thì sẽ bị danh lợi nó ràng buộc, không làm sao về núi được nữa". Để tránh
được, cứ cầm chừng, dùng thuốc vô thưởng vô phạt. Song làm thế lại trái với y đức, trái với lương tâm, phụ lòng ông cha. Tâm trạng ấy giằng co, xung đột. Đây là ý nghĩ đáng quý: "Cha ông mình đời đời chịu ơn của nước, ta phải dốc hết cả lòng thành, để nối tiếp cái lòng trung của cha ông mình mới được “. Cuối cùng phẩm chất, lương tâm trung thực của người thầy thuốc