LuyÖn ®Ò :ViÕng l¨ng B¸c (ViÔn Ph­¬ng)
KiÕn thøc träng t©m
Giíi thiÖu t¸c gi¶, t¸c phÈm, hoµn c¶nh s¸ng t¸c.
Ph©n tÝch ý nghÜa cña nhan ®Ò bµi th¬.
Mét vµi néi dung vÒ thÓ th¬, m¹ch c¶m xóc, dÊu c©u, h×nh ¶nh th¬.
Ph©n tÝch bµi th¬.
LuyÖn ®Ò
§Ò 1.Mở đầu bài thơ Viếng lăng Bác, Viễn Phương viết: Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát Ôi!Hàng tre xanh xanh Việt Nam Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng
. và ở cuối bài,nhà thơ bày tỏ nguyện ước: "Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này". a. Theo em, những hình ảnh nào là ẩn dụ? Em cảm nhận được từ các hình ảnh ẩn dụ đó ý nghĩa sâu xa như thế nào về tình cảm thiêng liêng cao đẹp của nhân dân với Bác Hồ kính yêu. b.Cây tre đã trở thành hình ảnh trung tâm của nhiều tác phẩm văn học Việt Nam. Hãy chép lại hai câu nối tiếp nhau của một bài thơ đã học mà trong đó,nhà thơ đã mượn hình ảnh cây tre để gợi liên tưởng đến tình yêu thương đoàn kết của người Việt Nam(Ghi rõ tên tác giả,tác phẩm).
c. ViÕt ®o¹n v¨n diÔn dÞch kho¶ng 8 c©u ph©n tÝch h×nh ¶nh hµng tre trong khæ th¬ trªn, trong ®o¹n cã c©u v¨n dïng phÇn phô chó (g¹ch ch©n phÇn phô chó ®ã).
§Ò 2
Ngµy ngµy mÆt trêi ®i qua trªn l¨ng
ThÊy mét mÆt trêi trong l¨ng rÊt ®á.
(“ViÕng l¨ng B¸c” – ViÔn Ph­¬ng)
a. H·y ph©n tÝch ý nghÜa h×nh ¶nh Èn dô vµ nh©n ho¸.
b. ChÐp hai c©u th¬ cã h×nh ¶nh Èn dô mÆt trêi trong mét bµi th¬ mµ em ®· häc (Ghi râ tªn vµ t¸c gi¶ bµi th¬).
c. ViÕt 1 ®o¹n diÔn dÞch giíi thiÖu vÒ bµi th¬.
§Ò 3
Cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh là nguồn cảm hứng vô tận cho sáng tạo nghệ thuật. Mở đầu tác phẩm của mình, một nhà thơ viết:
"Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác... Và sau đó, tác giả thấy: ...Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi Mà sao nghe nhói ở trong tim!..."

Câu 1: Những câu thơ trên trích trong tác phẩm nào? Nêu tên tác giả và hoàn cảnh ra đời của bài thơ ấy. Câu 2: Nªu ý nghÜa cña h×nh ¶nh vÇng tr¨ng, trêi xanh. Tõ nhãi cã thÓ thay b»ng c¸c tõ “®au””®au ®ín” ®­îc kh«ng?
Câu 3 :Từ những câu đã dẫn kết hợp với những hiểu biết của em về bài thơ, hãy cho biết cảm xúc trong bài được biểu hiện theo trình tự nào? Sự thật là Người đã ra đi nhưng vì sao nhà thơ vẫn dùng từ thăm và cụm từ giấc ngủ bình yên? Câu 4: Dựa vào khổ thơ trên, hãy viết một đoạn văn khoảng 10 câu theo phép lập luận quy nạp (có sử dụng phép lặp và có một câu chứa thành phần phụ chú) để làm rõ lòng kính yêu và niềm xót thương vô hạn của tác giả đối với Bác khi vào trong lăng. Câu 5: Trăng là hình ảnh xuất hiện nhiều trong thi ca. Hãy chép chính xác một câu thơ khác đã học có hình ảnh trăng và ghi rõ tên tác giả, tác phẩm
§Ò 4: Trong bµi Mïa xu©n nho nhá, Thanh H¶i viÕt :
Ta lµm con chim hãt
Ta lµm mét cµnh hoa.
KÕt thóc bµi ViÕng l¨ng B¸c, ViÔn Ph­¬ng cã viÕt :
Mai vÒ MiÒn Nam th­¬ng trµo n­íc m¾t
Muèn lµm con chim hãt quanh l¨ng B¸c.
Hai bµi th¬ cña hai t¸c gi¶ viÕt vÒ ®Ò tµi kh¸c nhau nh­ng cã chung chñ ®Ò. H·y chØ ra t­ t­ëng chung ®ã.
ViÕt mét ®o¹n v¨n kho¶ng 5 c©u ph¸t biÓu c¶m nghÜ vÒ 1 trong hai ®o¹n th¬ trªn.
Gîi ý
§Ò1
c. §o¹n v¨n cã c¸c ý:
- "Hµng tre b¸t ng¸t" trong s­¬ng lµ h×nh ¶nh thùc, hÕt søc th©n thuéc cña lµng quª - hµng tre bªn l¨ng B¸c.
- "Hµng tre xanh xanh ViÖt Nam.. "lµ Èn dô, biÓu t­îng cña d©n téc víi søc sèng bÒn bØ, kiªn c­êng.
H×nh ¶nh Èn dô còng gîi liªn t­ëng ®Õn h×nh ¶nh c¶ d©n téc bªn B¸c ®oµn kÕt, kiªn c­êng thùc hiÖn lÝ t­ëng cña B¸c, cña d©n téc.

§Ò 2
a. Ph©n tÝch ®Ó thÊy:
- Hai c©u th¬ sãng ®«i h×nh ¶nh thùc vµ h×nh ¶nh Èn dô “mÆt trêi”. §iÒu ®ã khiÕn Èn dô “mÆt trêi trong l¨ng” næi bËt ý nghÜa s©u s¾c.
- Dïng h×nh ¶nh Èn dô “mÆt trêi trong l¨ng” ®Ó viÕt vÒ B¸c, ViÔn Ph­¬ng ®· ca ngîi sù vÜ ®¹i cña B¸c, c«ng lao cña B¸c ®èi víi non s«ng ®Êt n­íc.
- §ång thêi, h×nh ¶nh Èn dô “mÆt trêi trong l¨ng” còng thÓ hiÖn sù t«n kÝnh, lßng t«n kÝnh cña nh©n d©n víi B¸c, niÒm tin B¸c sèng m·i víi non s«ng ®Êt n­íc ta.
b. Hai c©u th¬ cã h×nh ¶nh Èn dô mÆt trêi:
MÆt trêi cña B¾p th× n»m trªn ®åi
MÆt trêi cña mÑ em n»m trªn l­ng.
(“Khóc h¸t ru nh÷ng em bÐ lín trªn l­ng mÑ” – NguyÔn Khoa §iÒm).
c.
- N¨m 1976, mét n¨m sau khi ®Êt n­íc ®­îc thèng nhÊt, nhµ th¬ ViÔn Ph­¬ng – ng­êi con cña miÒn Nam – ra th¨m miÒn B¾c, vµo viÕng l¨ng B¸c Hå.
- Bµi th¬ ®­îc s¸ng t¸c trong dÞp ®ã vµ in trong tËp “Nh­ mÊy mïa xu©n” (1978).
- Bµi th¬ cã giäng ®iÖu tha thiÕt, trang träng; nhiÒu h×nh ¶nh Èn dô ®Ñp vµ gîi c¶m; ng«n ng÷ b×nh dÞ mµ c« ®óc
- B»ng c¶m xóc ch©n thµnh, ViÔn Ph­¬ng ®· thÓ hiÖn ®­îc trong bµi th¬ lßng thµnh kÝnh thiªng liªng, niÒm xóc ®éng s©u s¾c cña nhµ th¬ vµ cña nh©n d©n ®èi víi B¸c.
§Ò 3 Câu 1: Đoạn thơ trên được trích trong bài Viếng lăng Bác của nhà thơ Viễn Phương. Bài thơ được viết năm 1976, sau khi cuộc kháng chiến chống Mỹ kết thúc, đất nước thống nhất, Lăng Hồ Chủ tịch vừa khánh thành. Viễn Phương ra thăm miền Bắc, vào lăng viếng Bác. Câu 2: Cảm xúc trong bài thơ được biểu hiện theo trình tự từ ngoài vào trong, rồi lại trở ra ngoài, hợp với thời gian một chuyến viếng lăng Bác. - Từ "thăm" thể hiện tình cảm của nhà thơ đối với Bác vừa kính yêu, vừa gần gũi. - Cụm từ "giấc ngủ bình yên" là một cách nói tránh, nói giảm nhằm miêu tả tư thế ung dung thanh thản của Bác - vị lãnh tụ cả đời lo cho dân, cho nước, có đêm nào yên giấc nay đã có được giấc ngủ bình yên. Câu 3: Đoạn văn viết cần đạt được những yêu cầu sau: - Bám sát nội dung khổ thơ: phân tích được hình ảnh của Bác được miêu tả trong tư thế ung dung thanh thản, thấy được cảm xúc trào dâng của nhà thơ khi đứng trước Bác. - Không viết quá dài hoặc quá ngắn so với yêu cầu 10 câu của đề. Trình tự nghị luận là qui nạp, có sử dụng phép lặp và một thành phần phụ chú. Câu 4: Một bài thơ có nhắc đến trăng, ví dụ như Ánh trăng của Nguyễn Duy "Trăng cứ tròn vành vạnh/ kể chi người vô tình/ ánh trăng im phăng phắc/ đủ cho ta giật mình". Hay "Đầu súng trăng treo" trong Đồng chí của Chính Hữu... §Ò 4
- Kh¸c nhau :
+ Thanh H¶i viÕt vÒ ®Ò tµi tmïa xu©n vÒ thiªn nhiªn ®Êt n­íc vµ kh¸t väng hoµ nhËp d©ng hiÕn cho cuéc ®êi.
+ ViÔn Ph­¬ng viÕt vÒ ®Ò tµi l·nh tô, thÓ hiÖn niÒm xóc ®éng thiªng liªng, tÊm lßng tha thiÕt thµnh kÝnh khi t¸c gi¶ tõ MiÒn nam võa ®­îc gi¶i phãng ra viÕng l¨ng B¸c.
- Gièng nhau :
+ C¶ hai ®o¹n th¬ ®Òu thÓ hiÖn ­íc nguyÖn ch©n thµnh, tha thiÕt ®­îc hoµ nhËp, cèng hiÕn cho cuéc ®êi, cho ®Êt n­íc, nh©n d©n… ¦íc nguyÖn khiªm nh­êng, b×nh dÞ muèn ®­îc gãp phÇn dï nhá bÐ vµo cuéc ®êi chung.
+ C¸c nhµ th¬ ®Òu dïng nh÷ng h×nh ¶nh ®Ñp cña thiªn nhiªn lµ biÓu t­îng thÓ hiÖn ­íc nguyÖn cña m×nh.
b. HS chän ®o¹n th¬ ®Ó viÕt nh»m lµm næi bËt thÓ th¬, giäng ®iÖu th¬ vµ ý t­ëng thÓ hiÖn trong ®o¹n th¬.
- §o¹n th¬ cña Thanh H¶i sö dông thÓ th¬ 5 ch÷ gÇn víi c¸c ®iÖu d©n ca, ®Æc biÖt lµ d©n ca miÒn Trung, cã ©m h­ëng nhÑ nhµng tha thiÕt. Giäng ®iÖu thÓ hiÖn ®óng t©m tr¹ng vµ c¶m xóc cña t¸c gi¶ : trÇm l¾ng, h¬i trang nghiªm mµ tha thiÕt khi béc b¹ch nh÷ng t©m niÖm cña m×nh. §o¹n th¬ thÓ hiÖn niÒm mong muèn ®­îc cèng hiÕn cho ®êi mét c¸ch tù nhiªn nh­ con chim mang ®Õn tiÕng hãt. NÐt riªng trong nh÷ng c©u th¬ cña Thanh H¶i lµ ®Ò cËp ®Õn mét vÊn ®Ò lín : ý nghÜa cña ®êi sèng c¸ nh©n trong quan hÖ víi céng ®ång.
- §o¹n th¬ cña ViÔn Ph­¬ng sö dông thÓ th¬ 8 ch÷, nhÞp th¬ võa ph¶i víi ®iÖp tõ muèn lµm, giéng ®iÖu phï hîp víi néi dung t×nh c¶m, c¶m xóc. §ã lµ giäng ®iÖu võa nghiªm trang, s©u l¾ng, võa thiÕt tha th hiÖn ®óng t©m tr¹ng l­u luyÕn cña nhµ th¬ khi ph¶i xa B¸c. T©m tr¹ng l­u luyÕn cña nhµ th¬ muèn ë m·i bªn l¨ng B¸c vµ chØ biÕt göi tÊm lßng m×nh b»ng c¸ch ho¸ th©n hoµ nhËp vµo nh÷ng c¶nh vËt bªn l¨ng : lµm con chim cÊt tiÕng hãt, lµm ®o¸ hoa to¶ h­¬ng, lµm c©y tre trung hiÕu ®i theo con ®­êng mµ B¸c ®· chän.
TËp lµm v¨n 
§Ò 1
Ph©n tÝch bµi th¬ “ViÕng l¨ng B¸c” cña ViÔn Ph­¬ng.
I/ T×m hiÓu ®Ò
* Néi dung:
- Bµi th¬ thÓ hiÖn lßng thµnh kÝnh ®èi víi B¸c Hå khi nhµ th¬ tõ MiÒn Nam ra Hµ Néi th¨m vµ viÕng l¨ng B¸c.
- M¹ch c¶m xóc vµ suy nghÜ cña bµi th¬: th­¬ng tiÕc vµ tù hµo khi nh×n thÊy l¨ng; khi ®Õn bªn l¨ng; khi vµo l¨ng vµ còng lµ niÒm ­íc muèn thiÕt tha ®­îc ho¸ th©n ®Ó ®­îc gÇn B¸c.
* NghÖ thuËt:
- ¢m ®iÖu thiÕt tha, s©u l¾ng (giäng ®iÖu), h×nh ¶nh Èn dô, tõ ng÷ gîi c¶m.
Dµn bµi
I/ Më bµi:
- Nh©n d©n miÒn Nam tha thiÕt mong ngµy ®Êt n­íc ®­îc thèng nhÊt ®Ó ®­îc ®Õn MB th¨m B¸c
“ MiÒn Nam mong B¸c nçi mong cha”
(“B¸c ¬i!” Tè H÷u)
- B¸c ra ®i ®Ó l¹i nçi tiÕc th­¬ng v« h¹n víi c¶ d©n téc. Sau ngµy thèng nhÊt, nhµ th¬ ra Hµ Néi th¨m l¨ng B¸c, víi c¶m xóc d©ng trµo ( s¸ng t¸c thµnh c«ng bµi th¬ “ViÕng l¨ng B¸c”.
II/ Th©n bµi:
4 khæ th¬, mçi khæ 1 ý (néi dung) nh­ng ®­îc liªn kÕt trong m¹ch c¶m xóc.
1. Khæ th¬ 1: C¶m xóc cña nhµ th¬ tr­íc l¨ng B¸c
+ Nhµ th¬ ë tËn MN, sau ngµy thèng nhÊt ra th¨m l¨ng b¸c ( Sù dång nÐn, kÕt tinh Êy ®· t¹o ra tiÕng th¬ c« ®óc, l¾ng ®äng mµ ©m vang vÒ B¸c.
+ C¸ch x­ng h«: “Con” th©n mËt, gÇn gòi.
+ Ên t­îng ban ®Çu lµ ‘hµng tre quanh l¨ng” – hµng tre biÓu t­îng cña con ng­êi ViÖt Nam
- “Hµng tre b¸t ng¸t” : rÊt nhiÒu tre quanh l¨ng B¸c nh­ kh¾p c¸c lµng quª VN, ®©u còng cã tre.
- “Xanh xanh VN”: mµu xanh hiÒn dÞu, t­¬i m¸t nh­ t©m hån, tÝnh c¸ch ng­êi ViÖt Nam.
- “§øng th¼ng hµng” : nh­ t­ thÕ d¸ng vãc v÷ng ch·i, tÒ chØnh cña d©n téc ViÖt nam.
( K1 – kh«ng dõng l¹i ë viÖc t¶ khung c¶nh quanh l¨ng B¸c víi hµng tre cã thËt mµ cßn gîi ra ý nghÜa s©u xa. §Õn víi B¸c chóng ta gÆp ®­îc d©n téc vµ n¬i B¸c yªn nghØ còng xanh m¸t bãng tre cña lµng quª VN.
2. Khæ 2: ®Õn bªn l¨ng – t¸c gi¶ thÓ hiÖn t×nh c¶m kÝnh yªu s©u s¾c cña nh©n d©n víi B¸c.
+ Hai cÆp c©u víi nh÷ng h×nh ¶nh thùc vµ h×nh ¶nh Èn dô
MÆt trêi ®i qua trªn l¨ng /
MÆt trêi trong l¨ng rÊt ®á
Dßng ng­êi…/ trµng hoa…
- Suy ngÉm vÒ mÆt trêi cña thêi gian (mÆt trêi thùc): mÆt trêi vÉn to¶ s¸ng trªn l¨ng, vÉn tuÇn hoµn tù nhiªn vµ vÜnh cöu.
- Tõ mÆt trêi