Trường TH & THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
Tổ: Toán - Tin

GV Hoàng Lê Chí

CHỦ ĐỀ 9. LỰC
BÀI 28. LỰC MA SÁT
I. Mục tiêu
1. Kiến thức:

Thời gian thực hiện: 4 tiết

- Nêu được: Lực ma sát là lực tiếp xúc xuất hiện ở bề mặt tiếp xúc giữa hai vật; khái niệm về lực
ma sát trượt; khái niệm về lực ma sát nghỉ.
- Sử dụng tranh, ảnh (hình vẽ, học liệu điện tử) để nêu được: Sự tương tác giữa bề mặt của hai
vật tạo ra lực ma sát giữa chúng.
- Nêu được tác dụng cản trở và tác dụng thúc đẩy chuyển động của lực ma sát.
- Lấy được ví dụ về một số ảnh hưởng của lực ma sát trong an toàn giao thông đường bộ.
- Thực hiện được thí nghiệm chứng tỏ vật chịu tác dụng của lực cản khi chuyển động trong nước
(hoặc không khí).
2. Năng lực
- Năng lực chung: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác.
- Năng lực KHTN: Hình thành, phát triển biểu hiện của các năng lực:
+ Nhận biết và nêu được tên các sự vật, hiện tượng, khái niệm, quy luật, quá trình tự nhiên.
+ So sánh, phân loại, lựa chọn được các sự vật, hiện tượng, quá trình tự nhiên theo các tiêu chí
khác nhau.
+ Nhận ra, giải thích được vấn đề thực tiễn dựa trên kiến thức và kĩ năng về KHTN
3. Phẩm chất: Hình thành và phát triển phẩm chất trung thực, trách nhiệm.
II. Thiết bị dạy học và học liệu
1 - GV:
- Khối gỗ có mặt nhẵn, mặt nhám, tấm gỗ làm máng trượt 2m, giá đỡ tạo góc nghiêng cho máng,
thước đo.
- Giáo án, sgk, máy chiếu...
2 - HS : Sgk, vở ghi chép.
III. Tiến trình dạy học
1. Hoạt động 1: Mở đầu
a) Mục tiêu: Khơi gợi hứng thú và dẫn dắt HS vào bài học
b) Nội dung: GV hướng dẫn HS chơi trò chơi
c) Sản phẩm: Thái độ HS chơi trò chơi
d) Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV
Bước 1: Chuyển giao nhiệm

HOẠT ĐỘNG CỦA HS

NỘI DUNG

Trường TH & THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
Tổ: Toán - Tin
vụ:
GV giới thiệu cho HS chơi trò -Học sinh theo dõi
chơi: Ai thả được khối gỗ đi
xa hơn, đi gần hơn?
Bước 2: Thực hiện nhiệm
vụ:
GV bố trí hai máng trượt (2m)
-Học sinh thực hiện nhiệm vụ
song song, đặt thành mặt
phẳng nghiêng dọc giữa lớp,
cuối máng là sàn lớp học. Tuỳ
theo điều kiện của lớp học, có
thể bố trí máng ngắn hơn đặt
trên bàn.
GV tổ chức cho từng cặp HS
thực hiện: viết dự kiến kết quả
thực hành theo phiếu, thả khối
gỗ, thi xem khối gỗ ai thả sẽ đi
được xa hơn (hoặc gần hơn)
trên phần sản (hoặc mặt bàn)
ngang. Đặt thêm vật chặn, thả
khối gỗ cùng độ cao hai máng,
chỉ thay đổi bề mặt tiếp xúc
(nhẵn hoặc nhám, có nước hay
khô,...) sao cho sau khi thả,
khối gỗ trượt trên mặt ngang,
dừng lại không va chạm với
vật chặn.
Bước 3: GV tổ chức báo cáo,
thảo luận:
Sau khi thực hành, đề
xuất giải thích, trình bày trước

-Học sinh báo cáo kết quả làm

lớp để tìm hiểu điều gì làm

việc.

cho khối gỗ chuyển động
chậm dần và dừng lại trên mặt
ngang với các kết quả khác
nhau, đề xuất ứng dụng thực tế
trong giao thông (Hình 28.1
SGK).
Bước 4: GV kết luận, nhận
định:

GV Hoàng Lê Chí

Trường TH & THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
Tổ: Toán - Tin
GV nhận xét từng nhóm, sau
-Học sinh lắng nghe

GV Hoàng Lê Chí

đó nêu kết luận phục vụ cho
các hoạt động tiếp theo.

2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
Hoạt động 2.1: Tìm hiểu lực ma sát trượt
a) Mục tiêu: Giúp HS hiểu được thế nào là lực mà sát trượt
b) Nội dung: GV giới thiệu cho HS, HS quan sát, tìm hiểu, trả lời
c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS.
d) Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV

HOẠT ĐỘNG CỦA

NỘI DUNG

HS
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV vừa hướng dẫn, vừa giảng giải cho

I. Lực ma sát trượt
Học sinh lắng nghe

HS hiểu về ma sát trượt.

- Lực ma sát trượt xuất
hiện khi hai vật trượt lên
nhau, cản trở chuyển
động của chúng.
- Ví dụ:
+ Đẩy thùng hàng trên
sàn nhà
+ Má phanh ép lên vành

- GV yêu cầu HS: Em hãy lẫy ví dụ về lực
ma sát trượt trong cuộc sống mà em bắt

bánh xe,
-HS lấy ví dụ

gặp trong cuộc sống hằng ngày?
- GV yêu cầu HS đọc phần Tìm hiểu thêm
để biết thêm thông tin và tự trả lời câu
hỏi.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS quan sát thí nghiệm, trả lời những
câu hỏi GV đưa ra.

-Quan sát thí nghiệm trả
lời câu hỏi của giáo viên

Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- GV gọi đại diện HS trình bày kết quả
Bước 4: Kết luận, nhận định

-Trình bày kết quả thảo
luận.

Trường TH & THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
Tổ: Toán - Tin
- GV nhận xét, kết luận, chuyển sang nội

GV Hoàng Lê Chí
-HS lắng nghe.

dung mới.
Hoạt động 2.2: Tìm hiểu lực ma sát nghỉ
a) Mục tiêu: Giúp HS hiểu được thế nào là lực ma sát nghỉ.
b) Nội dung: GV giới thiệu cho HS, HS quan sát, tìm hiểu, trả lời
c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS.
d) Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV

HOẠT ĐỘNG

NỘI DUNG

CỦA HS
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- GV vừa hướng dẫn, vừa giảng giải thí

II. Lực ma sát nghỉ
-Học sinh theo dõi

nghiệm cho HS hiểu về ma sát nghỉ.

- Lực ma sát nghỉ xuất hiện
khi một vật bị kéo hoặc đẩy
mà vẫn đứng yên trên một bề
mặt.
- Ví dụ:
+ Những chiếc xe đang đậu

- GV đặt câu hỏi, yêu cầu HS trả lời:
+ Vì sao trong thí nghiệm này, dù có sức kéo

trong bến nhờ có lực ma sát
-Học sinh trả lời

+ Người đứng trên thang máy

nhưng khối gỗ vẫn đứng yên?

cuốn lên dốc (xuống dốc) di

+ Hãy tìm ví dụ về lực ma sát nghỉ trong cuộc

chuyển cùng với thang cuốn

sống xung quanh em?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS quan sát thí nghiệm, trả lời những câu
hỏi GV đưa ra.
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- GV gọi đại diện HS trình bày kết quả
Bước 4: Kết luận, nhận định
- GV nhận xét, kết luận, chuyển sang nội
dung mới.

nghỉ mà nó đứng yên.

nhờ lực ma sát nghỉ
-HS quan sát thí
nghiệm và trả lời
câu hỏi.
-Trình bày kết quả
thảo luận.
-Ghi bài

Hoạt động 2.3: Tìm hiểu về lực ma sát và bề mặt tiếp xúc.
a) Mục tiêu: Giúp HS hiểu được thế nào lực ma sát và bề mặt tiếp xúc
b) Nội dung: GV giới thiệu cho HS, HS quan sát, tìm hiểu, trả lời

Trường TH & THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
Tổ: Toán - Tin
c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS.
d) Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV
Bước 1: Chuyển giao nhiệm
vụ

HOẠT ĐỘNG CỦA HS
-Học sinh theo dõi

- GV vừa hướng dẫn, vừa
giảng giải thí nghiệm cho HS

GV Hoàng Lê Chí

NỘI DUNG
III.Lực ma sát và bề mặt
tiếp xúc.
Tương tác giữa hai bề mặt tiếp
xúc tạo nên ma sát giữa
chúng

hiểu về lực ma sát và bề mặt
tiếp xúc
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS nghe GV hướng dẫn tìm
lực ma sát và bề mặt tiếp xúc

-Học sinh trả lời

nêu ví dụ cụ thể
Bước 3: Báo cáo, thảo luận

Trình bày kết quả thảo luận.

- Đại diện HS trình bày nội
dung
Bước 4: Kết luận, nhận định
- GV nhận xét, kết luận, -Ghi bài
chuyển sang nội dung mới.
Hoạt động 2.4: Tìm hiểu ảnh hưởng của lực ma sát đối với chuyển động
a) Mục tiêu: Biết được những ảnh hưởng của lực ma sát đối với chuyển động
b) Nội dung: GV hướng dẫn, HS quan sát, tìm hiểu và trả lời câu hỏi.
c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS.
d) Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV

HOẠT ĐỘNG CỦA HS

NỘI DUNG

Bước 1: Chuyển giao nhiệm

IV. Ma sát và chuyển động

vụ

1. Làm giảm ma sát

- GV tổ chức cho HS quan sát,

-Học sinh quan sát

- Khi cản trở chuyển động, ma

thử nghiệm, rút ra kết luận về

sát có thể gây hại -> Giảm ma

tác dụng của lực ma sát đối

sát.

với chuyển động.

- Để làm giảm ma sát, người

- GV hướng dẫn HS tìm hiểu

-Theo dõi gv hướng dẫn

ta có thể dùng vòng bi để thay

các biện pháp làm giảm lực

chuyển động trượt bằng

ma sát hoặc làm tăng ma sát.

chuyển động lăn, dùng dầu,

Trường TH & THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
Tổ: Toán - Tin
- GV gợi ý dẫn dắt HS lấy
- Nêu ví dụ

GV Hoàng Lê Chí
mỡ bôi trơn vào giữa các bộ

được ví dụ về một số ảnh

phận…

hưởng của lực ma sát trong an

2. Làm tăng ma sát

toàn giao thông đường bộ: đi

- Ma sát không chỉ cản trở

bộ, đi xe đạp, ô tô khi

chuyển động mà trong nhiều

phanh,...

trường hợp còn thúc đẩy

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

chuyển động.

- HS nghe GV hướng dẫn tìm

- Ví dụ: Khi đi bộ trên đường

hiểu sự ảnh hưởng của lực ma

trơn cần phải tăng ma sát giữa

sát đối với chuyển động và

-Nêu ví dụ về ảnh hưởng của

chân và mặt đường.

nêu ví dụ cụ thể

lực ma sát đối với chuyển

3. Ma sát và an toàn giao

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

động.

thông

- Đại diện HS trình bày nội

-Trình bày kết quả thảo luận.

- Giúp cho bánh xe lăn trên

dung

đường không bị trượt.

Bước 4: Kết luận, nhận định

- Giúp xe chuyển động chậm

- GV nhận xét, kết luận,

-Lắng nghe, ghi bài

chuyển sang nội dung mới.

lại và có thể dừng hẳn.
- Giúp xe không bị trượt dốc,
hạn chế va chạm người và
xe…
=> Ma sát rất quan trọng trong
giao thông.

Hoạt động 2.5: Tìm hiểu lực cản của nước
a) Mục tiêu: Khảo sát được lực cản của nước.
b) Nội dung: GV hướng dẫn HS đọc thông tin tìm hiểu , trả lời câu hỏi.
c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS.
d) Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV

HOẠT ĐỘNG CỦA HS

NỘI DUNG

Bước 1: Chuyển giao nhiệm

V. Lực cản của nước

vụ

Khi chuyển động trong nước,

- GV yêu cầu HS đọc thông

-Đọc thông tin SGK

vật chịu lực cản mạnh hơn

tin sgk

trong không khí.

- GV yêu cầu HS tìm các ví dụ -Nêu ví dụ

- Ví dụ lực cản trong nước:

về vật hay con vật chuyển

khi học bơi, quạt tay trong

Trường TH & THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
Tổ: Toán - Tin
động trong nước có hình dạng

nước ta sẽ cảm thấy bị cản trở

phù hợp giúp làm giảm được

nhiều hơn trên cạn…

lực cản của nước.
- GV hướng dẫn cho HS làm

-Theo dõi gv hướng dẫn làm

thí nghiệm hình 28.7 theo 4

thí nghiệm.

bước:
+ B1: Lắp các dụng cụ thành
bộ như hình 28.7
+ B2: Cho tấm cản chuyển
động ổn định, ghi lại số chỉ
lực
+ B3: Cho nước vào hộp, lặp
lại bước 2
+ B4: Rút ra kết luận về lực
cản (khi có hộp nước).
- GV tổ chức cho HS quan sát,
thí nghiệm, rút ra kết luận về
tác dụng của lực cản của nước
đối với chuyển động xe có gắn
vật cản trong nước.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS nghe GV hướng dẫn,

Làm thí nghiệm

thực hiện nhiệm vụ

Quan sát thí nghiệm, rút ra kết
luận về tác dụng của lực cản
của nước đối với chuyển động

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

xe có gắn vật cản trong nước.

- Đại diện hai nhóm báo cáo

-Báo cáo kết quả thảo luận.

kết quả
Bước 4: Kết luận, nhận định
- GV kết luận, chuẩn kiến

-Học sinh lắng nghe.

thức.

3. Hoạt động 3: Luyện tập
a) Mục tiêu: Luyện tập kiến thức đã được học.

GV Hoàng Lê Chí

Trường TH & THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
Tổ: Toán - Tin
b) Nội dung: GV giao bài tập, HS vận dụng kiến thức trả lời

GV Hoàng Lê Chí

c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS.
d) Tổ chức thực hiện:
- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi:
Câu 1: Nếu lực ma sát rất nhỏ thì có thể xảy ra hiện tượng gì đối với việc viết bảng?
Câu 2: Lấy ví dụ trong cuộc sống về: làm giảm ma sát và làm tăng ma sát?
- HS tiếp nhận nhiệm vụ, trình bày kết quả trước lớp.
- GV nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện của HS.
4. Hoạt động 4: Vận dụng và tìm tòi mở rộng
a) Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học trong.
b) Nội dung: GV giao nhiệm vụ, HS tìm hiểu trả lời câu hỏi
c) Sản phẩm: Kết quả thực hiện của HS
d) Tổ chức thực hiện:
- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi:
Câu 1: Em hãy cho biết trong các hiện tượng sau đây, ma sát có lợi hay có hại:
a. Khi đi trên sàn nhẵn mới lau ướt dễ bị ngã
b. Bảng trơn, viết phấn không rõ
Câu 2: Phải làm thế nào để tăng ma sát có lợi hay giảm ma sát có hại trong các trường hợp
trên?
Câu 3: Nêu đề xuất cách làm giảm tác hại của lực ma sát trong các trường hợp sau:
a) Đẩy một thùng hàng trên mặt sàn.
b) Xe đạp chuyển động trên đường.
- HS tiếp nhận nhiệm vụ, trình bày kết quả trước lớp.
- GV nhận xét, đánh giá quá tiết học của HS.
* Rút kinh nghiệm:
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
IV. Phụ lục
Phụ lục 1: Phiếu học tập số 1
NHÓM:…………
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Câu 1: Nếu lực ma sát rất nhỏ thì có thể xảy ra hiện tượng gì đối với việc viết bảng?
…………………………………………………………………………………………………………………

Trường TH & THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
Tổ: Toán - Tin
………………………………………………………………………………

GV Hoàng Lê Chí

Đáp án phiếu học tập số 1:
Nếu lực ma sát rất nhỏ thì bảng sẽ bị trơn và nhẵn quá nên không thể dùng phấn để viết bảng
được. Khi đó, người ta cần khắc phục bằng cách tăng độ nhám của mặt bảng.
Phụ lục 2: Phiếu học tập số 2
NHÓM:…..
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Lấy ví dụ trong cuộc sống về: làm giảm ma sát và làm tăng ma sát?
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………….
Đáp án phiếu học tập số 2:
- Làm giảm ma sát: Lốp xe máy, xe ô tô đi lâu ngày bị mòn => giảm ma sát.
- Làm tăng ma sát: đường đất bị trơn, rải cát lên mặt đường làm tăng ma sát nghỉ giúp ta không
bị trơn trượt.
Phụ lục 2: Phiếu học tập số 3
NHÓM:…..

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

Câu 1: Em hãy cho biết trong các hiện tượng sau đây, ma sát có lợi hay có hại:
a. Khi đi trên sàn nhẵn mới lau ướt dễ bị ngã
b. Bảng trơn, viết phấn không rõ
………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………
Câu 2: Phải làm thế nào để tăng ma sát có lợi hay giảm ma sát có hại trong các trường hợp
trên?
………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………
Đáp án phiếu học tập số 3:
Câu 1:

Trường TH & THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
GV Hoàng Lê Chí
Tổ: Toán - Tin
a) Sàn mới lau rất trơn, vì vậy khi đi trên sàn mới lau thì ma sát nghỉ giữa bàn chân với đá hoa
nhỏ, làm người dễ trượt ngã. Lực ma sát trong trường hợp này là có lợi.
b) Bảng trơn thì phấn dễ trượt trên bảng, nên lượng phấn bám vào bảng không nhiều, nên khi
viết không rõ chữ. Lực ma sát trong trường hợp này lực ma sát có lợi.
Câu 2:
a) Đi dép hoặc giày có khía sâu.
b) Tăng độ nhám của bảng, để khô bảng, lau bảng bằng giẻ ẩm và lau lại bằng giẻ khô.
Phụ lục 3: Phiếu học tập số 4
NHÓM:…..
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4
Nêu đề xuất cách làm giảm tác hại của lực ma sát trong các trường hợp sau:
a) Đẩy một thùng hàng trên mặt sàn.
b) Xe đạp chuyển động trên đường
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
Đáp án phiếu học tập số 4:
a) Để thùng hàng lên giá đẩy có gắn bánh lăn.
b) Thay lốp xe khi lốp bị mòn để tránh bị trơn trượt và đảm bảo phanh xe luôn hoạt động tốt để
đảm bảo an toàn.