Tuyeân ngoân ñoäc laäp Hoà Chí Minh
Neàn vaên hoïc cuûa moät daân toäc nhö daân toäc Vieät Nam quaû khoâng thieáu nhöõng aùng vaên chöông mang yù nghóa cuûa nhöõng baûn tuyeân ngoân ñoäc laäp : “Nam quoác sôn haø” ( Lyù Thöôøng Kieät ) hay “Bình Ngoâ ñaïi caùo “( Nguyeãn Traõi ).Tuy nhieân , xeùt veà maët ñoù laø lôøi caùo chung cho moät kyû nguyeân vaø khai sinh ra moät kyû nguyeân hoaøn toaøn môùi meû thì khoâng moät aùng vaên naøo trong soá nhöõng aùng vaên maø chuùng ta vöøa keå treân coù theå so saùnh ñöôïc vôùi baûn “ Tuyeân ngoân ñoäc laäp “ maø saùng ngaøy 2.09.1945, chuû tòch Hoà Chí Minh ñaõ sang saûng ñoïc trong moät ngaøy thu ñeïp, döôùi loàng loäng trôøi xanh cuûa moät quaûng tröôøng Ba Ñình vaøng röïc naéng. Xeùt veà maët aáy, “ Tuyeân ngoân ñoäc laäp “ khoâng chæ laø moät vaên kieän môû ñaàu cho moät thôøi kyø lòch söû maø coøn laø moät taùc phaåm ñaõ môû ra caû moät thôøi ñaïi vaên chöông .Bôûi aùng vaên chính luaän aáy baûn thaân noù cuõng xöùng ñaùng laø moät taùc phaåm vaên chöông maãu möïc.
Khoâng khoù khaên ñeå nhaän thaáy raèng baûn Tuyeân Ngoân Ñoäc Laäp cuûa Baùc Hoà ñaõ ñöôïc môû ñaàu baèng nhöõng caâu vaên trích töø caùc baûn tuyeân ngoân cuûa nöôùc Mó vaø nöôùc Phaùp. Hôõi ñoàng baøo caû nöôùc, “ Taát caû moïi ngöôøi sinh ra ñeàu coù quyeàn bình ñaúng. Taïo hoaù cho hoï nhöõng quyeàn khoâng ai coù theå xaâm phaïm ñöôïc; trong nhöõng quyeàn aáy, coù quyeàn ñöôïc soáng, quyeàn töï do vaø quyeàn möu caàu haïnh phuùc.“ Lôøi baát huû aáy trong baûn Tuyeân Ngoân Ñoäc Laäp naêm 1776 cuûa nöôùc Mó. Suy roäng ra, caâu aáy coù nghóa laø : taát caû caùc daân toäc treân theá giôùi ñeàu sinh ra bình ñaúng, daân toäc naøo cuõng coù quyeàn soáng, quyeàn sung söôùng vaø quyeàn töï do. Baûn Tuyeân Ngoân Nhaân Quyeàn vaø Daân Quyeàn cuûa Caùch maïng Phaùp naêm 1791 cuõng noùi : “ Ngöôøi ta sinh ra töï do vaø bình ñaúng veà quyeàn lôïi, vaø phaûi luoân luoân ñöôïc töï do vaø bình ñaúng veà quyeàn lôïi.” Ñoù laø moät caùch môû ñaàu mang nhieàu yù nghóa. Baùc ñaõ choïn nhöõng lôøi tuyeân ngoân aáy tröôùc heát vaø nhieàu nhaát bôûi ñoù xöùng ñaùng laø nhöõng lôøi baát huû. Chöùa ñöïng trong nhöõng caâu vaên aáy laø nhöõng chaân lyù vónh haèng, chaéc chaén khoâng theå cuõ vôùi thôøi gian. Nhöõng chaân lyù aáy ñaõ ñöôïc laøm noåi baät haún leân, choùi loïi haún leân trong nhöõng caùch dieãn ñaït tuyeät hay. Vaø nhöõng caâu trích daãn raát coù giaù trò naøy seõ goùp phaàn khoâng nhoû trong vieäc laøm neân giaù trò cuûa baûn tuyeân ngoân ñoäc laäp maø Baùc Hoà seõ vieát trong gaàn hai theá kyû sau. Maët khaùc, vieäc trích daãn nhöõng caâu cuûa “ Baûn tuyeân ngoân ñoäc laäp “ Mó vaø “ baûn tuyeân ngoân nhaân quyeàn vaø daân quyeàn “ cuûa Phaùp cuõng goùp phaàn khaéc hoaï moät tö theá, taàm nhìn, trình ñoä cuûa daân toäc Vieät Nam , caùch ñoù khoâng laâu vaãn coøn chöa coù teân treân baûn ñoà theá giôùi. Nhöõng caâu trích daãn chöùng toû raèng taàm maét cuûa chuùng ta khoâng chaät heïp. Ngöôøi Vieät Nam ñaõ ñuû khaû naêng haáp thuï nhöõng tinh hoa vaên hoaù khoâng chæ cuûa Phöông Ñoâng maø coøn cuûa loaøi ngöôøi. Cuõng khoâng phaûi ngaãu nhieân maø trong raát nhieàu caâu danh ngoân, Chuû tòch Hoà Chí Minh ñaõ choïn vaø chæ choïn moät caâu cuûa Hoa Kì vaø moät caâu cuûa Phaùp. Söï löïa choïn aáy nhaát ñònh coøn phaûi coù moät nguyeân côù khaùc, chöùng toû söï saùng suoát cuûa Baùc Hoà vaø cuûa Caùch maïng Vieät Nam giöõa moät tình hình boän beà phöùc taïp cuûa nhöõng naêm thaùng aáy vaãn nhaän ra ñöôïc keû thuø chính, nhöõng theá löïc maø chuùng ta caàn phaûi chóa muõi nhoïn ñaáu tranh. Vaø nhöõng caâu trích daãn aáy do ñoù coøn laø moät vuõ khí ñaáu tranh, coøn coù moät söùc maïnh ñeå ngaên chaën toäi aùc xaâm löôïc, chí ít laø treân caùc phöông dieän coâng lyù vaø ñaïo lyù. Baèng caùch trích daãn aáy, Baùc Hoà ñaõ coù theå noùi leân raèng neáu thöïc daân Phaùp vaø sau ñoù laø ñeá quoác Mó coù trôû laïi xaâm löôïc nöôùc ta thì haønh ñoäng ñoù khoâng chæ laø moät toäi aùc ñoái vôùi daân toäc Vieät Nam maø coøn laø moät söï phaûn boäi, sæ nhuïc ñoái vôùi nhöõng truyeàn thoáng toát ñeïp nhaát cuûa chính ngöôøi Mó vaø ngöôøi Phaùp. Chính caùch aáy ñaõ theå hieän moät trong nhöõng thuû phaùp saéc beùn nhaát trong caùch laäp luaän cuûa Baùc Hoà. Maët khaùc nöõa, baèng caùch trích daãn, Baùc ñaõ ñaët ngang haøng cuoäc Caùch maïng thaùng Taùm cuûa ta ngang baèng vôùi cuoäc Caùch maïng Myõ naêm 1776 vaø Caùch maïng Phaùp naêm 1789. Khoâng chæ vaäy, caùch maïng Vieät Nam coøn toaøn dieän hôn caû ôû choã ñaõ ñaït ñöôïc caû hai nhieäm vuï cuûa caû hai cuoäc caùch maïng tr#n - “ñaùnh ñoå xieàng xích thöïc daân “ vaø “ñaùnh ñoå cheá ñoä quaân chuû maáy möôi theá kæ”. Tuy nhieân, nhöõng ñieàu noùi treân khoâng coù nghóa laø veà maët tö töôûng, lyù luaän, baûn Tuyeân Ngoân Ñoäc Laäp cuûa Vieät Nam phaûi nuùp döôùi boùng nhöõng chaân lyù maø ngöôøi Mó vaø ngöôøi Phaùp töø laâu ñaõ neâu ra. Baùc Hoà ñaõ tìm ra cô sôû tö töôûng rieâng cho nhaân daân vaø ñaát nöôùc mình, cho phong traøo Caùch maïng cuûa mình.Taùc giaû ñaõ ñöa ra moät tö töôûng coù yù nghóa khaùc bieät lôùn lao vaø saâu saéc, cho duø söï saâu saéc vaø lôùn lao ñaõ ñöôïc noùi ñeán khieâm toán döôùi hình thöùc “ suy roäng ra “. Caùc baûn tuyeân ngoân ñoäc laäp cuûa Mó vaø Phaùp ñaõ noùi raát ñuùng vaø raát hay veà quyeàn bình ñaúng, töï do vaø haïnh phuùc nhöng ñoù laø nhöõng quyeàn cuûa nhöõng con ngöôøi, caù nhaân. Baùc Hoà cuõng noùi ñeán “ haïnh phuùc, töï do, bình ñaúng “ nhöng ôû moät caáp ñoä khaùc, caáp ñoä cuûa nhöõng “ daân toäc”. Ñieàu ñoù chöùng minh raèng chuû tòch Hoà Chí Minh ñaõ khoâng chæ döøng laïi ôû tö töôûng nhaân quyeàn tö saûn vì nhieàu lyù do. Ngöôïc laïi, trong phaàn ñaàu cuûa baûn Tuyeân Ngoân Ñoäc Laäp, Hoà Chí Minh ñaõ hieän leân trong taùc phaåm nhö laø moät ngöôøi chieán só kieân cöôøng, ñaáu tranh cho söï bình ñaúng , ñaáu tranh cho daân toäc. Ngöôøi ñaõ ñaët neàn taûng cho söï bình ñaúng, töï do vaø cuõng laø hieän thaân cho phong traøo giaûi phoùng daân toäc treân theá giôùi. Toaøn baûn “ Tuyeân ngoân ñoäc laäp “ seõ ñöôïc xaây döïng treân tö töôûng aáy : quyeàn cuûa caùc daân toäc treân theá giôùi.
Ñoaïn vaên tieáp sau ñöôïc môû ñaàu baèng hai chöõ “ Theá maø”.Chöõ “ theá “ seõ giuùp khaùn giaû moät laàn nöõa nhaán maïnh nhöõng chaân lyù ñuùng ñaén, ñeïp ñeõ vaø cao caû ñaõ ñöôïc neâu treân. Nhöõng chöõ aáy coøn nhö baùo tröôùc raèng nhöõng ñieàu noùi ôû beân döôùi seõ traùi ngöôïc vôùi nhöõng chaân lyù ñoù. Vaø quaû theá, Baùc Hoà seõ noùi ñeán moät thöïc teá dieãn ra treân ñaát nöôùc ra hôn 80 naêm . Thöïc teá laø boïn thöïc daân Phaùp ñaõ möôïn chieâu baøi “ töï do, bình ñaúng, baùc aùi “ cuûa Caùch maïng tö saûn Phaùp ñeå laøm nhöõng ñieàu hoaøn toaøn ngöôïc laïi vôùi truyeàn thoáng cao ñeïp vaø chính cuoäc caùch maïng aáy ñaõ neâu leân. Ñoù chính laø caùch thöùc ñeå Baùc Hoà coù theå toá caùo ñanh theùp söï voâ nhaân ñaïo, phi nghóa cuûa cheá ñoä thöïc daân Phaùp ôû nöôùc ta trong gaàn moät theá kæ. Vì vaäy, phaàn chuû yeáu trong ñoaïn naøy laø moät loaït nhöõng caâu vaên ngaén goïn, coâ ñuùc ñöôïc ñaët theo moät caùch gioáng nhau vaø haàu nhö ñeàu baét ñaàu baèng chöõ “ chuùng “ . Caùch dieãn ñaït ñoù laøm cho ñoaïn vaên gioáng nhö nhöõng lôøi trong moät phieân toaø, moät phieân xeùt xöû nhöõng toäi aùc cuûa boïn thöïc daân. ÔÛ ñoù cheá ñoä thöïc daân Phaùp ñaõ bò ñaåy vaøo gheá cuûa moät toäi nhaân, coøn nhaân daân Vieät Nam seõ ñaøng hoaøng ñöùng ôû vò trí cuûa quan toaø. Nhöng nhöõng caâu vaên aáy ñaõ ñöôïc vieát thaät raønh roït, roõ raøng, goïn gheõ. Ñoù laø nhöõng lôøi tuyeân aùn chöù khoâng phaûi laø nghò aùn, laø nhöõng lôøi keát toäi chöù khoâng phaûi laø luaän toäi.Bôûi ñaây laø nhöõng toäi aùc ñaõ raát roõ raøng, raønh maïch ra thöôùc thanh thieân baïch nhaät, toäi aùc maø Baùc chæ caàn neâu ra chöù khoâng caàn coù theâm moät lôøi bieän giaûi. Ñaây laø nhöõng lôøi keát aùn cuoái cuøng cuûa nhöõng toäi aùc maø hoà sô cuûa noù töø laâu ñaõ ñöôïc chuaån bò moät caùch ñaày ñuû trong cuoán “ Baûn aùn cheá ñoä thöïc daân Phaùp “ xuaát baûn taïi Pari troøn hai möôi naêm tröôùc ñoù.Nhöõng lôøi aáy ngaén goïn maø vaãn ñaày ñuû vaø ñöôïc saép xeáp moät caùch thaät heä thoáng vaø saùng suûa vôùi hai phaàn chính : nhöõng toäi aùc veà chính trò vaø nhöõng toäi aùc veà kinh teá. Maët khaùc, caùch dieãn ñaït ngaén goïn aáy khoâng laøm cho caâu vaên maát ñi söùc truyeàn caûm. Taùc giaû “Tuyeân ngoân ñoäc laäp” cuõng ñaõ kòp ñöa ra nhöõng caùch noùi, nhöõng hình aûnh coù söùc lay ñoäng saâu xa. Chaúng haïn nhö laø nhöõng caâu vieát veà naïn ñoùi khuûng khieáp ñeán möùc “keát quaû laø töø cuoái naêm ngoaùi sang ñaàu naêm nay, töø Quaûng Trò ñeán Baéc Kì, hôn hai trieäu ñoàng baøo ta bò cheát ñoùi”, veà nhöõng “nhaø tuø nhieàu hôn tröôøng hoïc”; hình aûnh coâ ñuùc cuûa “nhöõng nhaø tö saûn khoâng theå ngoùc ñaàu leân”. Hay nhö caùch taùc giaû duøng moät chöõ thaät ñaét - chöõ “taém” trong caâu “Chuùng taém caùc cuoäc khôûi nghóa cuûa ta trong nhöõng beå maùu”, goïn gaøng thoâi nhöng tích tuï nhöõng naêng löôïng lôùn lao cuûa moät loøng caêm thuø ñang ñöôïc neùn chaët laïi.
Nhöng thieân taøi nghò luaän cuûa chuû tòch Hoà Chí Minh coøn ñöôïc theå hieän nhieàu hôn, ñaùng ñeå cho chuùng ta ngaïc nhieân vaø khaâm phuïc hôn caû laø trong ñoaïn vaên tieáp ñoù, ñoaïn vaên maø Baùc ñaõ toá caùo toäi aùc cuûa Phaùp trong voøng naêm naêm tröôùc ñoù, keå töø muøa thu 1940. Trong ñoaïn vaên aáy, Baùc ñaõ taäp trung leân aùn vieäc thöïc daân Phaùp baùn nöôùc ta cho Nhaät, maø laïi baùn tôùi hai laàn chæ trong voøng chöa tôùi naêm naêm, maø laïi baùn moät caùch heøn nhaùt, nhuïc nhaõ. Ñieàu aáy ñaõ ñöôïc dieãn taû trong moät loaït nhöõng caâu vaên ñaày hình aûnh vaø ñöôïc söû duïng moät caùch thaät xaùc ñaùng, ñaét giaù. Baùc khoâng noùi moät caùch ñôn giaûn laø “Phaùp ñaàu haøng” maø phaûi laø “Phaùp quì goái ñaàu haøng”, gôïi neân thaät nhieàu xuùc caûm. Ñeå roài noái tieáp sau ñoù laø hình aûnh “môû cöûa nöôùc ta röôùc Nhaät”, hình aûnh gôïi aán töôïng veà söï heøn ñôùn, quî luî cuûa boïn thöïc daân tröôùc moät keû xaâm löôïc môùi. Sau a