Taây Tieán Quang Duõng
Taây Baéc ôi, Ngöôøi laø meï cuûa hoàn thô Cheá Lan Vieân ñaõ thoát leân nhöõng lôøi ñaày xuùc ñoäng aáy trong baøi thô coù teân “ Tieáng haùt con taøu “. Nhöng khoâng phaûi ñôïi ñeán cuoái nhöõng naêm 50, khi Cheá Lan Vieân vieát “ Tieáng haùt con taøu “ thì Taây Baéc môùi trôû thaønh moät nguoàn caûm höùng baát taän cuûa thô. Haøng chuïc naêm tröôùc baøi thô cuûa Cheá Lan Vieân aáy, maûnh ñaát Taây Baéc, cuoäc soáng, caûnh vaät vaø con ngöôøi Taây Baéc ñaõ töøng laøm daøo daït leân trong moät hoàn thô ñeå laøm neân moät baøi thô maø soá phaän thaêng traàm ñuû laøm cho chuùng ta tin raèng noù seõ baát dieät vôùi thôøi gian. Ñoù chính laø khuùc ca mang aâm höôûng bi huøng hoaø vôùi chaát laõng maïn say ngöôøi cuûa nhaø thô Quang Duõng – baøi thô “ Taây Tieán “.
Baøi thô thoaït ñaàu coù mang teân “ Nhôù Taây Tieán “ vaø quaû ñuùng nhö nhan ñeà aáy, traøn ngaäp trong baøi thô laø hình aûnh Taây Tieán, nhöng laø Taây Tieán qua noãi nhôù khoân nguoâi. Vaø ñoù laø lyù do khieán cho baøi thô ñöôïc môû ñaàu baèng moät tieáng goïi da dieát cuûa noãi nhôù mong : Soâng Maõ xa roài Taây Tieán ôi ! Chaúng phaûi tình côø maø noãi nhôù thöông ñöôïc baét ñaàu töø hình aûnh doøng soâng Maõ, bôûi ñaây laø con soâng ñaõ thao thieát chaûy qua nhöõng mieàn ñaát maø ngöôøi lính Taây Tieán ñaõ ñaët daáu chaân leân. Vì theá maø doøng soâng nöôùc maïnh aáy trong doøng thô môû ñaàu cuûa baøi thô cuõng coù theå giuùp cho nhaø thô dieãn taû doøng thöông nhôù. Doøng soâng Maõ ñeán vôùi nhaø thô trong caûm giaùc khoâng chæ laø “ xa” maø laø “ xa roài”. Xa laø khoaûng caùch cuûa khoâng gian, vaø con ngöôøi ñaõ khoâng cöôõng laïi ñöôïc, khoâng laøm gì ñöôïc nöõa.Chính vì theá khi ñaõ thaám thía ñeán taän cuøng caûm giaùc “ soâng Maõ ra roài “ thì nhöõng chöõ “ Taây Tieán ôi “ laïi caøng mang nhieàu hôn, chaát chöùa nhieàu hôn nieàm thöông nhôù. Nhöng ñeán caâu thô thöù hai noãi nhôù thöông aáy döôøng nhö ñöôïc naâng cao leân, bay boång leân bôûi taùc giaû ñaõ töø doøng soâng maø höôùng ñeán nuùi röøng. Vaø caûm giaùc bay leân aáy, ngöôøi ñoïc döôøng nhö coøn nghe thaáy ñöôïc trong aâm ñieäu cuûa moät doøng thô maø aâm thanh vuùt cao leân veà phía cuoái caâu : Soâng Maõ xa roài Taây Tieán ôi ! Nhôù veà röøng nuùi nhôù chôi vôi Vaø baèng caùch aáy, doøng thô veà noãi nhôù gôïi ra ñöôïc caû söï bao la ôû khoâng gian, söï daøi roäng cuûa thôøi gian. Noãi nhôù cöù lan toûa meânh mang maõi. Chính theá Quang Duõng ñaõ ñeå cho chöõ “ nhôù “ xuaát hieän ôû ñaàu hai nhòp. Vaø sau chöõ “nhôù “ thöù hai seõ laø nhöõng chöõ khoâng theå naøo hôïp hôn vaø hay hôn laø hai chöõ “ chôi vôi “.
Sau hai caâu thô ñaàu tieân, hai caâu thô ñoùng vai troø khuùc daïo, thì hình aûnh cuûa mieàn ñaát in daáu chaân cuûa ñoaøn quaân Taây Tieán seõ aøo aït, doàn daäp traøn veà trong noãi nhôù cuûa ngöôøi chieán só, vaø hình aûnh cuûa mieàn bieân cöông aáy hieän leân ñaàu tieân trong moät veû ñeïp hieåm trôû , hoang daõ , döõ doäi maø huøng vó. Caûm giaùc nhö taùc giaû ñaõ duøng heát nhöõng quyeàn löïc cuûa ngoân töø ñeå laøm cho veû ñeïp huøng vó vaø döõ doäi aáy phaûi hieän leân, khoâng chæ baèng hình thuø maø coøn qua caû söï va ñaäp cuûa nhöõng aâm thanh. Taùc giaû Quang Duõng, trong hôn möôøi caâu thô, ñaõ coù khaû naêng laøm cho ngöôøi ñoïc nhö ñöôïc ngôïp trong caûm giaùc veà ñoä cao thaêm thaúm cuûa moät mieàn röøng nuùi, nôi coù nhieàu ñeøo doác cöù gaäp gheành, khuùc khuyûu, nôi coù nhöõng “ coàn maây “ heo huùt, nôi maø ñöôøng xaù cheo leo nhö muoán thöû thaùch söùc löïc vaø nghò löïc cuûa con ngöôøi. Vaø chuùng ta khoâng chæ nhìn thaáy maø coøn nhö nghe thaáy ñöôïc, bôûi coù nhöõng caâu thô chæ ñoïc leân thoâi ñaõ thaáy vaát vaû, nhoïc nhaèn. Ñoù laø chöa keå nhöõng saùng taïo aâm thanh coøn laï luøng hôn trong hai caâu thô : Chieàu chieàu oai linh thaùc gaàm theùt Ñeâm ñeâm Möôøng Hòch coïp treâu ngöôøi Caâu thô treân chæ coù hai tieáng mang thanh traéc nhöng ñeàu mang vaàn gioáng nhau vaø thanh ñieäu gioáng nhau – “ th “ vaø thanh saéc. Nhöng neáu ñaët hai thanh traéc aáy vaøo moät vò trí aán töôïng thì seõ thaáy ñöôïc söï gaàm theùt cuûa thaùc ñang vang ñoäng haún leân treân mieàn röøng nuùi thaêm thaúm. Ñeå roài ñeán caâu thô sau, nhöõng thanh naëng ñöôïc rôi xuoáng ôû giöõa caâu, ñaõ laøm cho ngöôøi thöôûng thöùc nhö coù theå nghe thaáy tieáng böôùc chaân naëng neà ñaày ñe doaï cuûa moät loaøi maõnh thuù. Nhö vaäy, Quang Duõng ñaõ taùi taïo raát thaønh coâng moät Taây Baéc hoang vu, hieåm trôû, oai linh nhöng veû ñeïp cuûa mieàn Taây aáy trong ñoaïn thô naøy laïi khoâng heà ñôn ñieäu. Taùc giaû baøi thô ñaõ khoâng queân ñem ñeán cho chuùng ta nhöõng saéc thaùi thaåm mó khaùc nhau cuûa mieàn ñaát maø loøng mình yeâu meán, say meâ. Nhaø thô ñaõ cho chuùng ta chieâm ngöôõng veû ñeïp phaúng laëng cuûa Moäc Chaâu trong moät ñeâm möa, moät Moäc Chaâu ñang traûi ra tröôùc con maét cuûa nhöõng ngöôøi chieán só töø treân moûm Pha Luoâng nhìn xuoáng : Nhaø ai Pha Luoâng möa xa khôi trong moät doøng thô laï laøm sao, toaøn thanh baèng. Hay ñeán cuoái ñoaïn thô , chuùng ta seõ ñöôïc nhaø thô uû aáp trong veû ñeïp noàng aám cuûa Mai Chaâu, thung luõng luùa vaøng vaø nhöõng coâ gaùi Thaùi. Bôûi theá nhaø thô noùi ñeán Mai Chaâu vôùi chöõ “ muøa “ , sau ñoù laø chöõ “ em “ vôùi caûm giaùc noàng naøn cuûa “ côm neáp xoâi” vaø “ thôm leân khoùi”. Quang Duõng ñaõ gôïi ra moät veû ñeïp raát thöïc cuûa mieàn Taây, töø moät taâm hoàn raát hieåu vaø yeâu Taây Baéc, ñöôïc laøm neân baèng nhöõng naêm ñeïp nhaát cuûa tuoåi treû, baèng söï hi sinh cuûa nhöõng ngöôøi lính, ngöôøi hoïc sinh, sinh vieân ñeå leân vôùi mieàn Taây. Caùi giaù cuûa caâu thô laø nhöõng thaùng naêm gian khoå, laø tình yeâu vaø khao khaùt.
Tuy nhieân vaãn khoâng theå khoâng thöøa nhaän raèng laõng maïn laø caûm xuùc chuû ñaïo cuûa ñoaïn thô ñaàu. Chænh caûm höùng laõng maïn ñaõ giuùp nhaø thô ñem heát taøi naêng ñeå laøm cho veû ñeïp cuûa mieàn Taây hieän leân veû kì aûo nhaát cuûa vuøng ñaát laï. Nhö theá thuû phaùp laï hoaù ñöôïc söû duïng trieät ñeå (ñaëc tröng cuûa buùt phaùp laõng maïn).Chính vì theá Quang Duõng môùi vieát veà maøn söông Saøi Khao, khoâng chæ che laáp moät vaøi ngöôøi maø laø caû ñoaøn quaân. Saøi Khao söông laáp ñoaøn quaân moûi Hay nhaø thô seõ khoâng vieát “ hoa nôû “ maø laø “ hoa veà”, ñeå cho nhöõng boâng hoa baát chôït hieån hieän döôøng nhö coù linh hoàn, coù hoàn thieâng. Vaø nhaø thô cuõng seõ khoâng vieát “ñeâm söông” maø nhaát ñònh vieát laø “ñeâm hôi” ñeå gôïi ra moät hình aûnh thaät laï veà moät ñeâm muø mòt ôû treân nuùi cao .Nhöõng caâu thô sau, nhaø thô cuõng tìm caùch doàn neùn, chaét loïc ñeå nhöõng hình aûnh luoân luoân hieån hieän trong veû ñoät ngoät, khaùc thöôøng : “ coïp treâu ngöôøi “ , “ suùng ngöûi trôøi”. Vaø chuùng ta cuõng khoâng neân queân raèng mieàn ñaát Taây Tieán trong baøi thô cuõng ñöôïc nhìn qua con maét vaø qua caûm xuùc cuûa moät chaøng trai voán quen thuoäc vôùi thò thaønh, vöøa rôøi gheá nhaø tröôøng vaø taâm hoàn coøn ñaày aép nhöõng aán töôïng cuûa vaên chöông, saùch vôû. Chính vì theá, böùc tranh Taây Tieán cuûa Quang Duõng cöù phaûng phaát, aån hieän moät phong vò cuûa “ Thuïc ñaïo nan “ Chao oâi ñöôøng Thuïc khoù Khoù nhö laø leân trôøi hay cuûa nhöõng caâu thô “ bieân taùi “ trong Ñöôøng Thi. Quang Duõng cuõng cho Taây Tieán cuûa mình moät phong vò nhö theá. Doác leân khuùc khuyûu , doác thaêm thaúm Heo huùt coàn maây suùng ngöûi trôøi Ngaøn thöôùc leân cao ngaøn thöôùc xuoáng. Raát coù theå aûnh höôûng cuûa nhöõng vaàn thô “ bieân taùi “aáy ñaõ khieán Quang Duõng raát chuù yù ñeán hieäu quaû taâm lyù cuûa nhöõng ñòa danh nhö Tieâu Quan, Haøn Haûi,... hay noùi ñeán trong thô coå. Nhöng nhöõng Saøi Khao, Möôøng Laùt, Möôøng Hòch, Pha Luoâng ñaõ goùp phaàn khoâng ít ñeå taïo neân aâm höôûng cuûa nuùi röøng, taïo ra caûm giaùc, veû haáp daãn cuûa moät mieàn ñaát xa xoâi, laï laãm, coù khaû naêng dìu trí töôûng töôïng cuûa con ngöôøi ñeán nhöõng chaân trôøi môùi, bôø beán môùi. Nhöõng doøng thô do ñoù ñaõ chöùa ñöïng raát nhieàu tình yeâu, nieàm khao khaùt cuûa moät ngöôøi ñang ñuoåi theo moät giaác moäng tung hoaønh cuûa moät con ngöôøi say meâ ñaát nöôùc, moät taâm hoàn döùt khoaùt khoâng chòu ñeå caàm tuø trong moät giôùi haïn cuûa moät khoâng gian chaät choäi maø muoán lang thang vôùi maây trôøi. Ñoù laø moät trong nhöõng lyù do giuùp Quang Duõng vaø raát nhieàu chaøng trai Haø Thaønh trong ñoaøn binh Taây Tieán luùc baáy giôø coù theå cheá ngöï nhöõng khoù khaên, daùm hy sinh cho söï nghieäp chieán ñaáu cuûa Toå Quoác mình.
Nhöng maët ñaát Taây Tieán ñoái vôùi Quang Duõng khoâng chæ mang veû ñeïp cuûa söï hoang vu, cuûa hieåm trôû vaø huøng vó. Trong loøng Quang Duõng, trong noãi “nhôù chôi vôi “cuûa mình, vaãn coøn coù hình aûnh cuûa moät mieàn ñaát Taây Tieán khaùc, moät mieàn ñaát thô moäng, tröõ tình vaø veû ñeïp aáy seõ ñöôïc nhaø thô laøm cho noù hieän ra trong ñoaïn thô thöù hai cuûa baøi thô, tröôùc heát laø trong boán caâu thô ñaàu. Doanh traïi böøng leân hoäi ñuoác hoa Kìa em xieâm aùo töï bao giôø Kheøn leân man ñieäu naøng e aáp Nhaïc veà Vieân Chaên xaây hoàn thô Ñoaïn thô ñöôïc môû ñaàu baèng moät hình aûnh buoåi lieân hoan trong doanh traïi. Noãi nhôù vaø tình yeâu ñaõ khieán cho nhaø thô khoâng queân ñaët vaøo ñaây nhöõng chi tieát raát ñaëc tröng cho mieàn nuùi röøng ôû phía taây Toå Quoác. Ñeå khi noùi veà nhöõng buoåi hoäi heø töng böøng trong hoa löûa , nhaø thô ñaõ khoâng queân ñöa vaøo moät chöõ “ñuoác”. Saéc thaùi rieâng cuûa nhöõng ngöôøi sôn nöõ trong caâu thô thöù hai cuõng ñöôïc bieåu hieän raát nhieàu trong hình aûnh “ xieâm aùo” . Saéc ñieäu nuùi röøng aáy ñeán caâu thô thöù ba coøn ñöôïc theå hieän roõ hôn qua nhöõng chöõ nhö “ man ñieäu “ vaø qua hình aûnh caây kheøn, thöù nhaïc cuï döôøng nhö chæ coù ôû vuøng Taây Baéc. Vaø aán töôïng xa xaêm trong caâu thô thöù tö seõ maát ñi nhieàu laém neáu trong ñoaïn thô aáy khoâng coù hai chöõ “ Vieân Chaên”. Nhöng khoâng chæ theá maø boán caâu naøy mang nhöõng xuùc caûm hieän thöïc, bôûi chaát men say laõng maïn vaãn tieâu bieåu cho ho