Soùng Xuaân Quyønh
Sinh thôøi, khi ñöôïc ñeà nghò töï choïn cho mình moät baøi thô chính baûn thaân yeâu thích, Xuaân Quyønh ñaõ ñöa ra moät caùi teân - “Töï haùt”. Nhöng xeùt veà moät maët naøo ñoù, nhöõng baøi thô hay nhaát cuûa Xuaân Quyønh ñeàu coù theå coi laø lôøi töï haùt cuûa chính nhaø thô. Xuaân Quyønh coù leõ ñích thöïc laø mình khi nhaø thô ñaõ baïo daïn boäc baïch, giaõi baøy treân nhöõng doøng thô nhöõng rung ñoäng cuûa moät traùi tim hoàn haäu, thieát tha, khao khaùt yeâu thöông vaø ñöôïc yeâu thöông, moät traùi tim raát giaøu nöõ tính. Khoâng ñôïi tôùi nhöõng baøi thô ñöôïc vieát vaøo cuoái ñôøi, chuùng ta môùi baét gaëp moät Xuaân Quyønh nhö theá maø ñoù laø töø khi coøn treû trung. Xuaân Quyønh treû trung aáy laø nhaø thô cuûa “Thuyeàn vaø bieån” vaø nhaát laø ôû trong “Soùng”.
Baøi thô môû ñaàu baèng hai caâu thô gôïi ra moät veû raát rieâng cuûa “soùng”. Döõ doäi vaø dòu eâm OÀn aøo vaø laëng leõ Nhöõng caâu thô cöù nhö laø nhòp soùng, beành boàng, chao ñöa giöõa hai phía coù veû nhö ñoái laäp nhau. Beân naøy laø “dòu eâm”, beân kia laø “döõ doäi”, “oàn aøo” ôû phía naøy vaø “laëng leõ” ôû phía kia. Vaø ai cuõng thaáy raèng soùng voán laø nhö theá, döõ doäi laø noù, eâm dòu cuõng laø noù. Soùng coù theå oàn aøo nhöng cuõng khoâng ít khi yeân laëng. Theá nhöng phaùt hieän cuûa nhaø thô raát coù theå laïi ñöôïc ñoïng nhieàu hôn ôû chöõ “vaø”. Phaûi laø “vaø” chöù khoâng phaûi “maø” hay “nhöng” thì ngöôøi ta môùi thaáy hai traïng thaùi ñoái laäp kia khoâng taùch baïch ra khoûi nhau maø hoaø laãn vaøo trong nhau. Vaø xeùt töø phía ñoù, nhöõng chöõ “vaø” coù taùc duïng chuaån bò cho söï xuaát hieän cuûa nhöõng chöõ “khoâng hieåu”. Soâng khoâng hieåu noåi mình Ñoù laø moät doøng soâng töï thaáy mình maâu thuaãn. Nhöng khi ñaët nhöõng chöõ “khoâng hieåu” sau chöõ “soâng” thì loái vieát aáy khoâng chæ coù giaù trò nhaân hoaù laøm cho doøng soâng mang taâm hoàn con ngöôøi. Loái vieát aáy coøn laøm cho ngöôøi ñoïc thô caûm thaáy soâng kia cuõng laø moät hình aûnh ñöôïc möôïn ñeå noùi veà con ngöôøi. Ngöôøi ñoïc seõ nhaän ra töø nhöõng doøng thô caûm giaùc boái roái, khaéc khoaûi cuûa moät ngöôøi con gaùi khi ñang laéng nghe nhöõng nhòp ñaäp thaát thöôøng beân trong traùi tim mình. Ngöôøi con gaùi ñang caûm thaáy trong hoàn mình coù nhöõng xung ñoät khoù nhaän ra, khoù caûm ñöôïc. Caûm giaùc aáy seõ ñeán vôùi ngöôøi phuï nöõ aáy cuøng vôùi tình yeâu. Nhöng ngay trong khoå thô ñaàu tieân, ngöôøi ta coøn thaáy ñaây laø moät ngöôøi phuï nöõ khoâng deã daøng chaáp nhaän tình yeâu trong giôùi haïn cuûa söï bình thöôøng hay taàm thöôøng bôûi caâu thô cuoái cuøng Xuaân Quyønh vieát : Soùng tìm ra taän beå. Caâu thô khoâng chæ noùi ñeán soùng trong qui luaät töï nhieân cuûa taïo hoaù. Caâu thô coøn laø moät nieàm gì khao khaùt cuûa taâm hoàn muoán ñöôïc thoaû maõn nhöõng ñoøi hoûi cuûa mình trong moät khoâng gian khaùc lôùn lao hôn, roäng môû hôn.
Vaø söï roäng môû aáy xuaát hieän ngay ôû khoå thô thöù hai. Nhöng ñieàu ta baét gaëp ñaàu tieân ôû ñaây laø söï lôùn lao cuûa thôøi gian. Caâu thô thöù nhaát cuûa khoå thô coù chöõ “ngaøy xöa”- chæ moät quaù khöù, vaø caâu thô thöù hai coù chöõ “ngaøy sau” - chæ moät töông lai cuõng xa xaêm nhö theá. Nhöng laàn naøy, “ngaøy xöa” vaø “ngaøy sau” seõ khoâng laøm neân moät caëp ñoái laäp nhö ôû khoå thô thöù nhaát bôûi sau hai chöõ “ngaøy sau” seõ laø “cuõng theá”. Hai chöõ aáy xoaù nhoaø söï khaùc bieät cuûa thôøi gian ñeå laøm con soùng ñöôïc noùi ñeán trôû thaønh con soùng cuûa söï baát dieät, cuûa qui luaät vónh haèng. Ngöôøi ñoïc thô seõ chôø ñôïi nhaø thô noùi cuï theå hôn veà qui luaät vónh haèng. Nhöng thaät baát ngôø, caâu thô tieáp theo laïi laø nhöõng caâu thô noùi ñeán tính yeâu : Noãi khaùt voïng tình yeâu Boài hoài trong ngöïc treû. Khi aáy con soùng ñöôïc noùi ñeán ñaõ khoâng coøn laø con soùng cuûa bieån caû maø laø con soùng cuûa tình yeâu, moät tình yeâu traûi ra töø “ngaøy xöa” ñeán maõi “ngaøy sau”. Soùng chính laø söï voã ñaäp, noãi boài hoài cuûa tình yeâu baát dieät. Nhöng nhaø thô seõ khoâng vieát “boài hoài trong hoàn treû” maø laø “boài hoài trong ngöïc treû”, bôûi neáu tình yeâu laø soùng thì caâu vieát cho thaáy loàng ngöïc cuûa tuoåi thanh xuaân aáy seõ ñöôïc ngaàm so saùnh vôùi bieån khôi. Vaø nhö theá, trong caûm xuùc cuûa Xuaân Quyønh, tình yeâu ñaõ laøm cho tuoåi treû vaø con ngöôøi trôû neân kì vó.
Caûm giaùc meânh moâng cuûa laøn soùng bieån trong khoå thô thöù hai ñaõ trôû laïi moät laàn nöõa ôû ñaàu khoå thöù ba, trong hình aûnh cuûa nhöõng “con soùng muoân truøng”. Tröôùc muoân truøng soùng beå Nhöng laàn naøy caûm giaùc meânh moâng ñöôïc chuyeån töø yù nieäm cuûa khoâng gian sang yù nieäm thôøi gian. Treân boái caûnh cuûa khoâng gian meânh moâng nhö theá, laàn ñaàu tieân hieän leân tröïc tieáp trong baøi thô hình aûnh cuûa nhaân vaät tröõ tình - “em”. Em nghó veà anh, em Ñaáy laø moät con ngöôøi ñoái dieän vôùi moïi thieân nhieân bao la nhöng khoâng caûm thaáy rôïn ngôïp, trô troïi, coâ ñôn nhö chuùng ta baét gaëp trong hình aûnh cuûa nhöõng baøi thô ñöôïc laøm tröôùc ñoù. Bôûi vì ngöôøi con gaùi aáy cuõng ñaõ bieát raèng trong loøng mình ñang xao ñoäng moät tình caûm lôùn lao coù theå saùnh vôùi söï lôùn lao cuûa bieån caû. Phaûi nhö theá, nhaø thô môùi vieát tieáp hai caâu sau : Em nghó veà bieån lôùn Töø nôi naøo soùng leân. Tình yeâu giöõa anh vaø em coù theå ñaët ngang haøng vôùi bieån roäng, bôûi nhö theá tình yeâu môùi ñöôïc göûi gaém vaøo nhöõng suy nghó cuûa soùng gioù.
Caâu hoûi maø con ngöôøi ñaët ra tröôùc bieån khôi, seõ noái tieáp nhau, ñuoåi theo nhau nhö laø nhöõng con soùng nguùt ngaùt, tít taép veà phía coäi nguoàn. Noù cöù nhö tieáp söùc nhau ñeå nhöõng suy nghó cuûa con soùng cöù mieân man maõi veà nôi voâ taän. Soùng roài laïi soùng, gioù lieàn theo gioù ñeå roài veà moät nôi xa. Soùng baét ñaàu töø gioù Gioù baét ñaàu töø ñaâu ? Vaø khi yù nghó ñeán toät cuøng, ngöôøi con gaùi chôït laéc ñaàu duyeân daùng : Em cuõng khoâng bieát nöõa Khi naøo ta yeâu nhau. Caùi hay cuûa caâu thô khoâng chæ bôûi noù noùi leân moät chaân lyù maø taát caû nhöõng ai ñaõ coù moät tình yeâu thaät söï ñeàu ñoàng tình. Caùi hay cuõng khoâng chæ ôû choã nhöõng caâu thô nhö laø söï chuyeån ñoåi vöøa töï nhieân vöøa baát ngôø töø ngoaïi giôùi ñeán noäi taâm, töø soùng gioù beân ngoaøi veà vôùi tình caûm beân trong cuûa con ngöôøi. Caâu thô hay chuû yeáu theå hieän ôû choã : noù ñaõ dieãn taû thaät tuyeät vôøi nhöõng caûm giaùc : sung söôùng, ngaát ngaây haïnh phuùc cuûa moät ngöôøi chôït nhaän ra raèng tình yeâu laø moät tình caûm thaät tuyeät dieäu, laø caùi gì maø tröôùc ñoù moïi coá gaéng cuûa yù chí ñeàu trôû neân baát löïc. Vaø nhö theá, boán khoå thô ñaàu cuûa “Soùng” ñöôïc vieát ra ñeå noùi veà chính söï kì dieäu ñoù. Neáu nhö khoå thô thöù nhaát nhaø thô môû ñaàu baèng “khoâng hieåu” thì ñoaïn thô keát thuùc baèng “khoâng bieát”. Döôøng nhö nhaân vaät tröõ tình hay chính nhaø thô aáy khoâng theå hieåu, khoâng theå bieát veà moät caùi gì ñoù raát huyeàn dieäu, cho duø con ngöôøi ñaõ coá gaéng tìm hieåu heát söùc cuûa mình. Ñoù chính laø söï huyeàn dieäu cuûa tình yeâu, ñeå ngöôøi ta nhaän ra raèng “Soùng” cuûa Xuaân Quyønh tröôùc heát laø nhöõng caûm nhaän veà tình yeâu.
Sang ñeán khoå thô thöù naêm, chuùng ta deã coù caûm giaùc raèng maïch thô döôøng nhö trôû veà vôùi ñieåm xuaát phaùt ban ñaàu. Hình aûnh con soùng laïi xuaát hieän, laïi trong traïng thaùi ñoái laäp giöõa “döôùi” vaø “treân”, giöõa “loøng saâu” vaø “maët nöôùc”. Con soùng döôùi loøng saâu Con soùng treân maët nöôùc Nhöng nhö chuùng ta vaãn thöôøng thaáy trong thô vaø trong caûm xuùc cuûa con ngöôøi, ñoù chæ laø söï trôû veà ñeå taïo ñaø, chuaån bò cho moät cao traøo caûm xuùc môùi. Thaät vaäy, caûm xuùc aáy seõ traøo leân ngay trong caâu thô thöù ba cuûa khoå, caâu thô baét ñaàu baèng moät chöõ “oâi” : OÂi con soùng nhôù bôø Ngaøy ñeâm khoâng nguû ñöôïc Con soùng quay trôû laïi nhöõng giôø ñaây laø con soùng “nhôù bôø”. Ranh giôùi “treân maët nöôùc” vaø “döôùi loøng saâu” ñaõ khoâng coøn nöõa, chæ coøn con soùng cuûa noãi nhôù nhung, moät noãi nhôù khoâng phaân bieät döôùi vaø treân, beà saâu vaø beà maët vaø coøn hôn theá khoâng phaân bieät ranh giôùi cuûa ñeâm vaø ngaøy. Nhöng khi nhaø thô ñaõ duøng ñeán nhöõng chöõ “nhôù” vaø ñaët cuøng “khoâng nguû” thì chuùng ta hieåu raèng : con soùng khoâng chæ laø chuyeån ñoäng cuûa bieån khôi, con soùng coù hoàn, mang daùng daáp, tình caûm cuûa con ngöôøi. Vaø Xuaân Quyønh khoâng ñeå cho khoå thô kheùp laïi ôû ñaây, vì söï tuoân traøo cuûa caûm xuùc tôùi ñaây vaãn chöa theå naøo döøng laïi. Caâu thô thöù naêm seõ tieáp laáy aâm höôûng cuûa nhöõng caâu thô tröôùc ñoù, ñeå tình caûm cöù daâng leân maõi ñeán ñænh ñieåm cuûa noãi nhôù thöông bôûi nhaø thô ñaõ vieát : Loøng em nhôù ñeán anh Noãi nhôù anh trong söï hoaø ñieäu vôùi caâu thô treân - “oâi con soùng nhôù bôø” laøm cho tình caûm con ngöôøi phaùt huy ñöôïc veû ñeïp vaø söùc maïnh cuûa laøn soùng bieån. Nhöng ñænh cao trong tình caûm cuûa khoå thô naøy coù leõ ñoïng nhieàu nhaát ôû caâu thô cuoái bôûi noù chöùa ñöïng söï saùng taïo maø chaéc haún nhaø thô raát taâm ñaéc. Vaên chöông xöa ñaõ noùi khaù nhieàu vaø raát hay veà nhöõng noãi nhôù ñi caû vaøo giaác mô. Theá nhöng tröôùc Xuaân Quyønh, hình nhö vaãn coù moät söï phaân caùch khoâng theå xoaù nhoaø giöõa khi mô vaø khi thöïc : Khi mô nhöõng tieác khi taøn Tình trong giaác moäng muoân vaøn cuõng khoâng. Nhöng vôùi Xuaân Quyønh, vôùi ngöôøi con gaùi ñaém ñuoái trong tình yeâu kia thì thöïc vaø mô khoâng coøn laø hai traïng thaùi ñoái laäp, noãi nhôù khoâng nguû ngay caû trong mô, töïa nhö con soùng kia cuõng khoâng chòu nguû, cho duø ban ñeâm hay ban ngaøy. Ñoù laø moät noãi nhôù khoâng chaáp nhaän moïi ranh giôùi, moät noãi nhôù khoâng thay ñoåi trong loøng ngöôøi giöõa muoân ngaøn thay ñoåi cuûa thieân nhieân. Vaø nhö theá, phaûi laø moät con ngöôøi heát loøng vôùi tình yeâu môùi coù theå vieát neân nhöõng caâu thô thieát tha nhö theá. Khi ñaõ töï nhaän thöùc nhö vaäy, maïch thô laïi trôû laïi d