Môùi ra tuø taäp leo nuùi Hoà Chí Minh
Phieân aâm : Vaân uûng truøng sôn, sôn uûng vaân, Giang taâm nhö kính tònh voâ traàn; Boài hoài ñoäc boä Taây Phong lónh; Dao voïng Nam thieân öùc coá nhaân.
Dòch thô : Nuùi aáp oâm maây, maây aáp nuùi, Loøng soâng göông saùng, buïi khoâng môø; Boài hoài daïo böôùc Taây Phong lónh, Troâng laïi trôøi Nam, nhôù baïn xöa.
“ Môùi ra tuø taäp leo nuùi ” ghi laïi caûm höùng cuûa Baùc Hoà khi laàn ñaàu tieân ñaët chaân ñöôïc leân ñænh Taây Phong Lónh, sau moät thôøi gian kieân trì, vaát vaû taäp leo nuùi, khi ñaõ ñöôïc ra tuø sau “möôøi boán traêng teâ taùi goâng cuøm”. Caûm giaùc cao vôøi vôïi coù theå thaáy ôû ngay doøng ñaàu cuûa baøi thô, döïng ra tröôùc maét chuùng ta moät xöù sôû meânh moâng cuûa maây vaø nuùi. Chaúng phaûi ngaãu nhieân nhaø thô ñeå hai chöõ “vaân” vaø “sôn” xuaát hieän ñeán hai laàn trong moät doøng thô, chieám quaù nöûa soá chöõ trong caâu thô ñaàu tieân. Hai chöõ “vaân” ôû hai ñaàu vaø hai chöõ “sôn” ôû hai beân ranh giôùi cuûa nhòp thô. Tieác laø baûn dòch thô ñaõ ñeå soùt maát chöõ “truøng” khieán caâu thô dòch ñaõ khoâng loät taû ñöôïc söï truøng ñieäp, bao la cuûa moät khoâng gian ñaày maây nuùi. Nhöng nuùi vaø maây trong doøng thô vaãn ñöôïc nhìn theo moät caùch raát ñaëc tröng cho caùi nhìn thieân nhieân cuûa Baùc. Chaúng phaûi tình côø maø trong caâu, Baùc duøng ñeán hai chöõ “uûng” ñeå noái giöõa caùc chöõ “sôn” vaø “vaân”, nhaèm taïo ra moät söï hoaø ñieäu, quaán quyùt giöõa maây vaø nuùi treân caû hai chieàu, khoâng chæ “nuùi aáp oâm maây” maø coù caû “maây oâm nuùi”.
Neáu nhö ôû caâu thô thöù nhaát noùi ñeán “sôn” thì ôû caâu thô thöù hai ta baét gaëp hình aûnh cuûa “thuyû- nöôùc”, ñeå taùc giaû laøm neân troïn veïn moät böùc tranh sôn thuyû, coù ñuû caû “nöôùc trí” vôùi “non nhaân”. Nhöng trong caùch dieãn ñaït cuûa nhaø thô,hình aûnh cuûa doøng soâng ñöôïc nhìn thaáy töø moät ñieåm nhìn vôøi vôïi cao ôû taän ñænh non Taây Phong.Phaûi töø raát cao vaø xa nhö theá môùi thaáy con soâng aáy nhö laø göông phaúng. Caûm giaùc aáy caøng taêng leân khi nhaø thô khoâng vieát “doøng soâng” maø vieát “loøng soâng”. Bôûi neáu caâu thô thöù nhaát gôïi ra caûm giaùc veà chieàu cao thì caâu thô thöù hai ñem ñeán aán töôïng veà moät chieàu saâu thaêm thaúm. Vaø ôû giöõa caùi raát cao vaø raát saâu aáy nhö man maùc moät khoaûng hö khoâng, laøm neân neùt thaàn tình nhaát trong böùc tranh thuyû maëc ñöôïc veõ theo loái truyeàn thoáng cuûa phöông Ñoâng. Nhöng doøng thô thöù hai khoâng chæ coù “giang taâm nhö kính” maø coøn coù theâm ba chöõ “tònh voâ traàn”, khoâng phaûi “buïi khoâng môø” maø laø khoâng moät chuùt buïi, tuyeät nhieân khoâng coù nhö ta coù theå caûm nhaän trong moät baûn dòch khaùc : Loøng soâng saïch chaúng maûy may buïi hoàng Ai ñaõ ít nhieàu quen bieát vôùi thô coå thì coù theå hieåu chöõ “traàn” khoâng chæ hoaøn toaøn laø buïi baëm theo nghóa ñen maø coøn ñeå aån duï vôùi nhöõng gì khoâng cao caû, thanh khieát. Vaø nhö theá nhöõng chöõ cuoái cuøng ñaõ laøm cho phong caûnh boãng nhö thanh cao, laâng laâng thoaùt tuïc vaø khieán nhöõng caâu thô gôïi ra moät caûnh vaät gioáng nhö xöù sôû cuûa nhöõng baäc tao nhaân maëc khaùch, ñaïo coát tieân phong.
Nhö thöôøng thaáy trong nhöõng baøi thô töù tuyeät, töø caâu thöù ba cuûa baøi thô “Môùi ra tuø taäp leo nuùi” seõ hieän leân moät caùch tröïc tieáp hình aûnh con ngöôøi- nhaân vaät tröõ tình. Chuùng ta seõ gaëp trong doøng thô moät con ngöôøi ñang moät mình raûo böôùc treân ñænh Taây Phong, döôùi maây trôøi : Boài hoài ñoäc boä Taây Phong lónh Dao voïng Nam thieân öùc coá nhaân. Ngöôøi ñoïc deã hình dung ra phong thaùi cuûa moät tieân oâng ñang ñi trong xöù sôû cuûa mình, theá giôùi cuûa mình, moät theá giôùi laâng laâng chaúng bôïn chuùt traàn ai. Ngöôøi aáy ñang ñi trong xöù tieân cuûa rieâng mình, vì theá chöõ “ñoäc boä” gôïi ra söï coâ ñôn, noãi coâ ñôn maø ngöôøi ñoïc coù theå thaáy trong baøi “Qua ñeøo ngang” : Döøng chaân ñöùng laïi trôøi non nöôùc Moät maûnh tình rieâng ta vôùi ta. Nhöng Baø Huyeän Thanh Quan khi xöa thaáy coâ ñôn vì “trôøi non nöôùc” ôû ngoaøi mình, khoâng phaûi cuûa mình vaø chæ coù “ta vôùi ta”. Coøn ñoái vôùi Baùc Hoà, chöõ “ñoäc boä” chæ gôïi ra moät phong thaùi ung dung töï taïi, moät con ngöôøi tieâu dao trong khoaûng khoâng gian roäng lôùn, töï do, khoâng bò ai caûn trôû, caâu thuùc. Bôûi vaäy, neáu muoán ñi tìm moät chaát “tieân phong ñaïo coát” trong thô Baùc, caâu thô vaãn thöôøng ñöôïc nghó ñeán nhieàu nhaát laø doøng thô thöù ba cuûa baøi “ Môùi ra tuø taäp leo nuùi” Boài hoài ñoäc boä Taây Phong lónh Nhöng ngay caû trong doøng thô naøy, Baùc Hoà cuõng khoâng chæ laø, khoâng hoaøn toaøn laø moät tieân oâng, moät con ngöôøi thoaùt tuïc. Bôûi ngay ôû ñaàu caâu thöù ba, chuùng ta ñaõ baét gaëp hai chöõ “boài hoài”. Vaø nhö theá, nhaân vaät tröõ tình trong caâu thô vaãn coøn mang trong loøng moät nieàm taâm tö, vaø tình caûm ñaõ laøm xao xuyeán traùi tim con ngöôøi aáy seõ ñöôïc giaõi baøy trong caâu thô cuoái cuøng cuûa baøi thô. Tröôùc heát ñoù laø moät noãi nhôù nhung, moät tình yeâu Toå Quoác cuûa moät con ngöôøi khi vöøa ra tuø ñaõ höôùng caùi nhìn ñaàu tieân cuûa mình veà phöông trôøi coù ñaát nöôùc. Caâu thô gôïi cho ngöôøi ta nghó ñeán moät töù thô coå : Ngöïa Hoà hí gioù Baéc Chim Vieät ñaäu caønh Nam. “Hoà” yù chæ phöông baéc, coøn “Vieät” yù chæ phöông nam. Ngöïa Hoà bò baét vaøo Trung Nguyeân, khi gaëp côn gioù Baéc thì hí leân vì nhôù queâ höông. Chim Vieät vì moät lyù do naøo ñoù maø phaûi bay veà Trung Quoác thì vaãn choïn moät caønh caây naøo ñoù höôùng veà phía nam ñeå ñaäu. Vaø nhö theá, ñeán moät con vaät coøn khoân nguoâi noãi nhôù thöông coäi nguoàn, thì con ngöôøi haù laøm sao khoâng khoûi ñau ñaùu höôùng veà coá quoác ? Nhöng caâu thô khoâng chæ noùi ñeán tình yeâu ñaát nöôùc, bôûi ôû cuoái caâu, nhaø thô coøn haï xuoáng ba chöõ “öùc coá nhaân”. Tình caûm cuûa nhaø thô coøn ñöôïc daønh cho nhöõng con ngöôøi. Ai cuõng hieåu ñoù laø nhöõng ngöôøi baïn chieán ñaáu maø Baùc ñaõ xa caùch suoát möôøi boán thaùng ñoaï ñaøy, möôøi boán traêng teâ taùi. Vôùi noãi ñau toät cuøng ñuû ñeå cho khoaûng thôøi gian aáy trôû neân xa xoâi, nhaø thô ñaõ goïi nhöõng ngöôøi baïn mình laø nhöõng “coá nhaân”. Caâu thô noùi leân moät noãi nieàm trung trinh cuûa Baùc vaø hai thöù tình caûm lôùn lao nhaát maø Baùc Hoà ñaõ theo ñuoåi trong suoát caû cuoäc ñôøi mình : tình yeâu Toå Quoác vaø tình yeâu Caùch Maïng, maø hieän thaân laø nhöõng ngöôøi ñoàng chí.
Tình caûm raát hieän ñaïi aáy laïi ñöôïc nhaø thô bieåu hieän trong moät phong caùch thô coå ñieån bôûi nhöõng caâu thô cöù man maùc gôïi ra moät veû ñeïp thaät xa xaêm, ñöôïc laøm neân töø traêm ngaøn naêm tröôùc. Nhaø thô vaø nhaø hoïc giaû Trung Quoác Quaùch Maïc Nhöôïc ñaõ raát coù lyù khi nhaän ra trong baøi thô moät töù thô raát ñeïp chaét loïc trong nhöõng töù thô xöa : “ñaêng cao öùc höõu” ( leân cao nhôù baïn ). Vaø caû ngoân töø cuûa nhöõng doøng thô, nhaát laø caâu thô thöù boán, cuõng khoâng khoûi laøm cho ngöôøi ñoïc thô gôïi nhôù ñeán nhöõng caâu thô Ñöôøng, thô Toáng töø moät thuôû raát xa xöa Voïng mó nhaân heà thieân ( Toâ Ñoâng Pha ) Ñaáy cuõng laø lyù do maø moät baøi thô ngaén nhöng gôïi ra nhieàu meâng mang lieân töôûng, khoâng chæ laø khoâng gian ngheä thuaät vôùi : truøng sôn, Taây Phong lónh, hình aûnh baàu trôøi, caùi nhìn xa xaêm gôïi leân töø cuïm töø “dao voïng” maø coøn töø höông vò thôøi gian, töø söï lieân töôûng ñeán nhöõng veû ñeïp ñaõ trôû thaønh vónh cöûu, vónh haèng töø nhöõng doøng thô tuyeät vôøi ñöôïc taïo ra caùch ñoù haøng thieân nieân kæ. Vaø nhö theá, baøi thô coøn ñöôïc nhôù maõi nhö laø moät söï keát hôïp tuyeät vôøi giöõa coå ñieån vaø hieän ñaïi, giöõa truyeàn thoáng xa xöa vaø nhöõng caùch taân môùi meû.
Nhöng baøi thô seõ ñeïp hôn nhieàu, yù nghóa hôn nhieàu neáu chuùng ta bieát lieân heä nhöõng caâu thô vôùi hoaøn caûnh maø noù ñöôïc saùng taïo ra vaø muïc ñích maø nhaø thô mong ñaït tôùi. Nhö ñaõ noùi ôû treân, “Môùi ra tuø taäp leo nuùi” ñöôïc vieát ra tröôùc heát ñeå nhaén tin, vaø ñieàu ñöôïc nhaén khoâng chæ laø Baùc Hoà coøn soáng vaø ñang reøn luyeän söùc khoeû ñeå trôû laïi hoaït ñoäng. Baøi thô coøn laø söï giaõi baøy moät taám loøng trung trinh, trong saùng khoâng moät veát gôïn. Ñaây cuõng laø moät lyù do, moät lyù do chuû yeáu ñeå Baùc duøng hai chöõ “giang taâm”, khoâng phaûi doøng soâng maø laø loøng soâng. Nghìn naêm tröôùc ñoù, Vöông Xöông Linh cuõng ñaõ töøng vieát moät caâu thô raát ñeïp : Nhaát phieán baêng taâm taïi ngoïc hoà Caâu thô laøm neân hình aûnh maûnh loøng baêng trong bình ngoïc ñeïp tuyeät vôøi. Nhöng trong “Môùi ra tuø taäp leo nuùi”, Baùc Hoà khoâng chæ laø moät “maûnh loøng baêng trong bình ngoïc” maø laø caû moät loøng soâng nhö moät göông saùng ñang giaõi baøy söï trong traéng giöõa ñaát trôøi bao la. Ñoù laø moät veû ñeïp maø chuùng ta khoâng ñöôïc pheùp queân laõng khi ñoïc baøi thô.
Cuõng khoâng neân queân raèng baøi thô chæ coù teân laø “ñaêng sôn” nhö chuùng ta thöôøng gaëp trong thô Baùc maø ôû ñaây, tröôùc hai chöõ “ñaêng sôn” coøn laø chöõ “hoïc”. Baùc ñang hoïc baèng ñoâi chaân maø caùch ñaáy khoâng laâu coøn ñang “meàm nhö boâng” vaø khoâng theå ñi laïi ñöôïc ngay caû trong khoâng gian chaät choäi nôi tuø ñaøy. Vì theá, vieäc coù theå leân ñöôïc ñænh Taây Phong choùt voùt laãn vôùi maây trôøi laø coâng vieäc phaûi ñaùnh ñoåi baèng khoâng bieát bao nhieâu khoù nhoïc vaø ñau ñôùn, cuõng laø coâng vieäc xöùng ñaùng ñöôïc coi laø chieán coâng. Nhöng ñieàu raát ñaùng ngaïc nhieân laø trong baøi thô khoâng heà coù moät chöõ naøo keå veà söï nhoïc nhaèn, khoå sôû, ñôùn ñau, vaø cuõng khoâng heà coù moät chöõ naøo boäc loä söï töï haøo, kieâu haõnh cuûa moät ngöôøi chieán thaéng. Vaø nhö theá, Baùc Hoà ñaõ khoâng coi laø ñaùng keå nhöõng caùi maø nguôøi thöôøng coi laø vó ñaïi, roäng lôùn. Hoaù ra nhöõng khoù nhoïc gheâ gôùm kia vaãn khoâng laø gì so vôùi söùc maïnh tinh thaàn lôùn lao cuûa Baùc. Hieåu theo höôùng aáy thì “Môùi ra tuø taäp leo nuùi” chính laø bieåu hieän cuûa moät söùc maïnh tinh thaàn, moät chaát theù