Caùc vò La Haùn chuøa Taây Phöông Huy Caän
Caùc vò La Haùn chuøa Taây Phöông Toâi ñeán thaêm veà loøng vaán vöông Nieàm vöông vaán aáy ñaõ aùm aûnh taùc giaû baøi thô ngoùt hai möôi naêm tröôùc khi “Caùc vò La Haùn chuøa Taây Phöông” ñöôïc hoaøn thaønh. Ít coù taùc phaåm naøo laïi ñöôïc hoaøi thai trong moät thôøi gian laâu daøi ñeán theá. Bôûi leõ vaøo ñaàu nhöng naêm boán möôi , thôøi ñaïi chöa cho pheùp Huy Caän moät loái ra, moät lôøi giaûi ñaùp cho nieàm vöông vaán cuûa mình maø nhaø thô chæ coù moät caùch laø chôø ñôïi. Nhöng söï chôø ñôïi aáy khoâng voâ ích maø ñöôïc aùnh saùng cuûa cuoäc soáng môùi soi roïi, Huy Caän ñaõ nhaän ra moät höôùng ñi môùi cho nieàm vöông vaán cuõ ñeå coù theå cho ra ñôøi moät baøi thô laï nhaát vaø tieâu bieåu nhaát cho söï nghieäp thô ca cuûa mình. Ñoù laø baøi thô maø chuùng ta seõ ñi vaøo tìm hieåu – “ Caùc vò La Haùn chuøa Taây Phöông ”.
Moät taùc phaåm vaên chöông khoâng chæ laø söï theå hieän caùch nhìn cuûa nhaø vaên. Khaû naêng cuûa vaên chöông coøn nhieàu hôn, dieäu kì hôn theá, bôûi leõ nhöõng taùc phaåm vaên hoïc thaät lôùn coøn coù theå hoaùn caûi moät caùch nhìn thoâng thöôøng cuûa con ngöôøi trong ñôøi soáng. Neáu tìm moät minh chöùng cho ñieàu aáy, khoâng gì hôn laø nhôù ñeán baøi thô “Caùc vò La Haùn chuøa Taây Phöông” cuûa Huy Caän. Baøi thô vieát veà nhöõng pho töôïng coå , nhöng töø khi noù ra ñôøi thì ñaõ ñöôïc ngöôøi ñoïc thô nhìn baèng con maét khaùc, lyù giaûi theo moät caùch hieåu khaùc vaø baèng caùch ñoù noù trôû neân môùi laï hôn, mang veû gôïi caûm hôn maø tröôùc ñoù nhieàu ngöôøi chöa nhaän thaáy.
Khoù coù theå noùi khoå ñaàu tieân laø khoå hay nhaát cuûa baøi thô nhöng hoaøn toaøn coù theå noùi toaøn boä baøi thô ñöôïc xaây döïng töø töù thô cô baûn, ñöôïc hình thaønh ngay töø khoå thô ñaàu tieân vì veà maët naøo ñoù, “Caùc vò La Haùn chuøa Taây Phöông” laø söï theå hieän vöông vaán, nghó suy saâu xa veà ñieàu laøm nhaø thô vöông vaán, söï tìm kieám lôøi giaûi ñaùp cho nieàm vöông vaán aáy. Noãi vaán vöông ñeo ñaúng Huy Caän suoát hai möôi naêm trôøi laø ñieàu nhaø thô seõ noùi trong hai caâu cuoái cuûa khoå thô thöù nhaát : Haù chaúng phaûi ñaây laø xöù Phaät Maø sao ai naáy maët ñau thöông ? Nhaø thô nhaän ra theá giôùi cuûa toân giaùo – göông maët khoâng heà mang veû thanh tónh, an nhieân cuûa nhöõng baäc tu haønh ñaéc ñaïo. Nhöõng khuoân maët chöa haún laø Phaät trong xöù Phaät. Ñaáy laø ñieàu traên trôû seõ laøm cô sôû ñeå nhaø thô vieát tieáp khoå thô sau, cô sôû cho baøi thô vaän ñoäng. Ñaây vò xöông traàn chaân vôùi tay Coù chi thieâu ñoát taám thaân gaøy Traàm ngaâm ñau khoå saâu voøm maét Töï baáy ngoài y cho ñeán nay
Coù vò maét giöông, maøynhíu xeäch Traùn nhö noåi soùng bieån luaân hoài Moâi cong chua chaùt, taâm hoàn heùo Gaân vaën baøn tay maïch maùu soâi. Coù vò chaân tay co xeáp laïi Troøn xoe töïa theå chieác thai non Nhöng ñoâi tai roäng daøi ngang goái Caû cuoäc ñôøi nghe ñuû chuyeän buoàn...
Caùc vò ngoài ñaây trong laëng yeân Maø nghe gioâng baõo noå traêm mieàn Nhö töø vöïc thaúm ñôøi nhaân loaïi Boùng toái ñuøn ra traän gioù ñen.
Moãi ngöôøi moät veû, maët con ngöôøi Cuoàn cuoän ñau thöông chaùy döôùi trôøi Cuoäc hoïp laï luøng traêm vaät vaõ Töôïng khoâng khoùc cuõng ñoå moà hoâi.
Maët cuùi, maët nghieâng, maët ngoaûnh sau Quay theo taùm höôùng hoûi trôøi saâu Moät caâu hoûi lôùn. Khoâng lôøi ñaùp Cho ñeán baây giôø maët vaãn chau.
Coù thöïc treân ñöôøng tu ñeán Phaät Traàn gian tìm côûi aùo traàm luaân Baáy nhieâu quaèn quaïi run laàn choùt Caùc vò ñau theo loøng chuùng nhaân ?
Trong baûy khoå thô tieáp sau, nhaø thô laøm cho veû ñau thöông cuûa pho töôïng Phaät phaûi hieän leân roõ reät treân töøng haøng chöõ. Nhöng ñaây laø moät vieäc khoâng deã daøng neáu khoâng muoán noùi laø cöïc kì khoù khaên, vì laøm ñöôïc vieäc naøy, nhaø thô phaûi vöôït qua ñöôïc caûn trôû, maâu thuaãn khoâng deã gì giaûi quyeát. Tröôùc heát, soá pho töôïng Phaät ôû ñaây khoâng nhoû. Nhaø thô roõ raøng khoâng theå laàn löôït mieâu taû töøng böùc chaân dung vì coâng vieäc aáy laøm cho baøi thô keùo quaù daøi, söï truøng laëp vaø nhaøm chaùn laø khoâng theå naøo traùnh khoûi. Nhöng vieäc taû rôøi raïc möôøi taùm göông maët aáy seõ chöa ñuû, khoù laøm neân caûm giaùc Huy Caän ñaõ noùi veà moät xöù sôû, moät theá giôùi. Bôûi baèng caùch ñoù nhaø thô khoâng khaéc hoïa moái quan heä veà söï giao löu giöõa nhöõng pho töôïng aáy. Nhöng Huy Caän cuõng khoâng theå chæ mieâu taû chung chung moät caùch toång quaùt, bôûi ngheä thuaät luoân ñoøi hoûi söï cuï theå rieâng bieät, ñoäc ñaùo. Roõ raøng Huy Caän ñaõ choïn tröôùc moät loái thoaùt, phaùt hieän ra caùch boá cuïc khoù coù theå hôïp lyù hôn. Nhaø thô seõ daønh ba khoå thô ñaàu ñeå ñaëc taû ba pho töôïng tieâu bieåu nhaát. Nhôø theá chuùng ta baét gaëp nhöõng chaân dung ñaày aán töôïng, ñoàng thôøi cuõng raát ña daïng, khoâng heà laëp laïi. Cuøng laø veû ñau thöông nhöng khoâng moät söï ñau thöông cuûa moät pho töôïng naøo laïi gioáng vôùi söï ñau thöông cuûa pho töôïng khaùc. ÔÛ pho töôïng thöù nhaát, söï ñau ñôùn laën vaøo beân trong “saâu voøm maét”, theå xaùc ñaõ caïn kieät, heùo moøn. Ñau khoå bieán thaønh söùc noùng gaây taøn luïi taám thaân gaày guoäc, “voøm maét” hoõm saâu bôûi noãi ñau huùt vaøo beân trong cuûa con ngöôøi. Coøn pho töôïng thöù hai thì söï ñau khoå ñöôïc bieåu hieän treân nhöõng ñöôøng cong baát bình, gaây neân caûm giaùc veà moät söï cöïa quaäy khoâng yeân. Pho töôïng thöù ba ñoäc ñaùo bôûi nhaø thô ñaõ laøm cho taát caû söï chuù yù taäp trung vaøo boä phaän duy nhaát treân cô theå laø ñoâi tai. Chæ coù “ñoâi tai roäng daøi ngang goái” laø traûi maõi ra ñeå ñoùn nhaän noãi buoàn thöông cuûa cuoäc ñôøi.Pho töôïng aáy cöù traàm ngaâm, thu huùt aâm thanh ñau khoå cuûa cuoäc soáng beân ngoaøi. Nhö theá nhöõng pho töôïng hoaøn toaøn khoâng gioáng nhau. Nhöng Huy Caän ñaõ daønh nöûa sau cuûa phaàn thô baûy khoå naøy ñeå nhöõng pho töôïng Phaät hieän leân khoâng phaûi laø caù theå maø laø quaàn theå, ñeå noãi ñau cuûa töøng pho töôïng khoâng chæ coäng vôùi nhau maø nhaân nhau leân, maø giao hoaø coäng höôûng cuøng nhau. Huy Caän ñaõ ñaït caû hai yeâu caàu maø nhaø thô höôùng tôùi, vöøa cuï theå, rieâng bieät vöøa toång hoaø, khaùi quaùt.
Nhöng ñoù khoâng phaûi laø tính chaát duy nhaát trong vieäc mieâu taû kho töôïng Phaät. Nhaø thô coøn phaûi vöôït qua moät thaùch thöùc raát lôùn khi muoán chuyeån nhöng hình töôïng ñieâu khaéc thaønh hình töôïng ngoân töø. Huy Caän ñaõ phaûi laøm moät vieäc khaùc thöôøng, ñoù laø chuyeån hình khoái ba chieàu trong khoâng gian thaønh hình töôïng chæ coù moät chieàu cuûa thôøi gian, töø hình töôïng vaät theå sang hình töôïng phi vaät theå. Ñieàu thuù vò laø ngay ôû maët naøy nhaø thô vaãn ñaït ñöôïc nhöõng thaønh coâng. Huy Caän vaãn giöõ ñöôïc nhieàu theá maïnh cuûa ñieâu khaéc, khi chuyeån sang moät loaïi hình ngheä thuaät vôùi phöông tieän ñaëc tröng hoaøn toaøn khaùc cuûa thi ca. Nhaø thô giöõ laïi hình töôïng ñieâu khaéc khi giöõ laïi nhöõng neùt baát ñoäng tieâu bieåu nhaát, taïc khaéc vaøo thôøi gian ñeå bieán thaønh vónh cöûu. Daùng ngoài ñau khoå seõ trôû neân coøn maõi. Nhöõng neùt noùi leân ñöôïc nhieàu nhaát söï ñaëc saéc cuûa nhöõng böùc ñieâu khaéc cuõng ñöôïc nhaø thô laøm cho trôû neân baát ñoäng, vónh haèng. Huy Caän phaùt huy theá maïnh cuûa söï baát ñoäng, nhöng nhaø thô khoâng vì theá maø khoâng quan taâm söï hoaït ñoäng soâi suïc naáu nung trong tö theá baát ñoäng. Nhaø thô ñaõ phaùt hieän vaø cho ngöôøi ñoïc thaáy beân trong veû baát ñoäng kia vaãn laø hoaït ñoäng soâi suïc naáu nung cuûa tình caûm. Nhaø thô vaãn caûm thaáy söùc thieâu ñoát beân trong pho töôïng ñang ngoài y nguyeân qua bao ñôøi. Söï soâi suïc beân trong maïch maùu cuûa baøn tay “vaën”. Söï noåi soùng cuûa vaàng traùn “traàm tö”. Ñoâi tai baát ñoäng kia ñang laéng nghe, vaãn thaáy “gioâng baõo noåi” leân trong yeân laëng, thaáy caâu hoûi ñang ñöa ra trong khoâng gian giöõa trôøi saâu. Söï baát ñoäng aån chöùa trong haønh ñoäng vaø haønh ñoäng trongkhuoân khoå vaø vieäc xöû lí taøi tình. Moái quan heä ñoäng vaø tónh laøm neân thaønh coâng ñaùng keå cuûa “Caùc vò La Haùn chuøa Taây Phöông”. Khoå thô thöù saùu laïi baét ñaàu baèng moät nhòp thô boán chöõ - “ Moãi ngöôøi moät veû”. Huy Caän döôøng nhö muoán taùi hieän laïi nhöõng gì maø nhaø thô ñaõ ñaëc taû ôû beân treân, nôi maø ôû ñoù nhöng pho töôïng hieän leân nhö moät caù theå khoâng laëp laïi – “moãi ngöôøi moät veû”. Vaø nhö theá boán chöõ aáy coù yù nghóa toång keát veû ñeïp ña daïng cuûa coâng trình kieán truùc. Söï ña daïng döôøng nhö laø moät tieâu chí khoâng theå thieáu ñöôïc ñoái vôùi nhöõng hình töôïng ngheä thuaät noùi chung. Tuy nhieân, caâu thô ñöôïc vieát ra khoâng nhaèm ñeán muïc ñích cuoái cuøng laø noùi ñöôïc caùi rieâng. Nhöõng chöõ “moãi ngöôøi moät veû” xeùt cho cuøng cuõng chæ laø söï chuaån bò, moät söï taïo ñaø ñeå laøm cho nhòp sau cuûa caâu thô trôû neân noåi baät – “ maët con ngöôøi “, nhöõng chöõ chöùa ñöïng söùc naëng chuû yeáu cuûa doøng thô. Nhaø thô muoán noùi raèng nhöõng böùc töôïng La Haùn chuøa Taây Phöông duø khaùc nhau ñeán ñaâu thì vaãn laø chaân dung cuûa “con ngöôøi”, chöù khoâng phaûi laø nhöõng khuoân maët Phaät. Huy Caän muoán nhìn vaø muoán ngöôøi ñoïc mình cuøng nhìn coâng trình ñieâu khaéc aáy khoâng phaûi töø caûm höùng tröôùc moät ñeà taøi toân giaùo maø töø caûm höùng mang yù nghóa nhaân vaên. Ñaây khoâng phaûi laø dieän maïo cuûa coõi Phaät maø laø dieän maïo cuûa traàn theá. Ñoù chính laø ñieàu coù yù nghóa quyeát ñònh caùch caûm nhaän, lyù giaûi, caét nghóa ñoái vôùi nhöõng hình töôïng ñieâu khaéc cuûa chuøa Taây Phöông. Taát caû ñöôïc xaây döïng treân yù nghóa nhaân vaên naøy. Vaø phaûi laø “maët con ngöôøi” thì pho töôïng kia môùi chöùa chaát ñau thöông, vaø hôn theá nöõa, laø ñau thöông “cuoàn cuoän”. Song chöõ hay nhaát cuûa doøng thô thöù hai naøy laïi laø chöõ ñaàu tieân cuûa nhòp thô thöù hai , chöõ “chaùy”. Cuoàn cuoän ñau thöông chaùy döôùi trôøi Vò trí naøy roõ raøng laø “chaùy” chöù khoâng phaûi “chaûy” nhö coù ngöôøi hieåu laàm, laø “hoaû