Giaûi ñi sôùm Hoà Chí Minh
Khoâng maáy ai tìm hieåu Nhaät Kí Trong Tuø maø laïi khoâng bieát ñeán moät nhaän xeùt cuûa nhaø thô Vieân Höng : “ Theo ñoù, Nhaät Kí Trong Tuø gioáng nhö moät thöù aùnh saùng dieäu kì toaû ra töø moät baäc ñaïi trí, ñaïi nhaân , ñaïi duõng “. Tuy nhieân, söï keát hôïp giöõa ba phaåm chaát “ trí – nhaân – duõng “ aáy chuùng ta khoâng chæ thaáy trong phaïm vi toaøn boä moät taäp thô, bôûi trong Nhaät Kí Trong Tuø coù khoâng ít nhöõng tröôøng hôïp maø moät trí tueä lôùn, moät taâm hoàn yeâu thöông lôùn vaø söùc maïnh tinh thaàn vó ñaïi ñaõ xuyeân thaám, chan hoaø ngay caû trong moät baøi thô hoaëc moät chuøm thô. Vaø neáu caàn minh chöùng cho ñieàu naøy, khoâng gì hôn laø chuùng ta haõy ñi vaøo tìm hieåu moät trong nhöõng chuøm thô tieâu bieåu nhaát cuûa Nhaät Kí Trong Tuø, chuøm thô maø nhaø thô ñaõ ñaët teân laø “ Taûo giaûi “.
Baøi thô mang moät nhan ñeà coù tính chaát nhaät kyù – “ giaûi ñi sôùm”, cho ta hieåu raèng nhöõng doøng thô ñöôïc vieát ra trong moät chuyeán chuyeån lao khaéc nghieät, bôûi Baùc ñaõ phaûi leân ñöôøng töø raát sôùm. Tuy nhieân, döôøng nhö ngoaøi nhan ñeà aáy, khoâng coù chöõ naøo khaùc trong taùm doøng thô coù theå gôïi nghó hay tröïc tieáp noùi ñeán ngöôøi tuø vaø söï giaûi tuø.
I.Baøi thô thöù nhaát :
Nhaát khöù keâ ñeà daï vò lan, Quaàn tinh uûng nguyeät thöôùng thu san; Chinh nhaân dó taïi chinh ñoà thöôïng, Ngheânh dieän thu phong traän traän haøn.
Dòch thô : Gaø gaùy moät laàn, ñeâm chöûa tan Choøm sao naâng nguyeät vöôït leân ngaøn; Ngöôøi ñi caát böôùc treân ñöôøng thaúm. Raùt maët, ñeâm thu, traän gioù haøn. Baøi thô thöù nhaát môû ra vôùi hình aûnh cuûa moät thieân nhieân nhö laø hieän thaân cuûa khoù khaên, gian khoå. Traøn ngaäp trong böùc tranh thô laø hình aûnh cuûa boùng toái vaãn bao phuû laáy khoâng gian, cho duø tieáng gaø ñaõ moät laàn caát leân roài. Nhaát thöù keâ ñeà daï vò lan ( Gaø gaùy moät laàn ñeâm chöûa tan) Nhaø thô cuõng laøm cho chuùng ta hình dung roõ hôn trong boùng toái hình aûnh con ñöôøng nuùi heo huùt, xa xaêm vaø nhöõng côn gioù laï, heát traän naøy ñeán traän khaùc tôùi taáp quaát giaù buoát vaøo maët cuûa ngöôøi ñi treân con ñöôøng xa xaêm ñoù. Coù theå caûm nhaän thaáy trong baøi thô thöù nhaát naøy noãi gian nan cuûa ñöôøng ñôøi. Nhöng trong caùch bieåu hieän cuûa nhaø thô, ñoù laø gian nan thöû söùc coù theå laøm toân leân söùc maïnh, nghò löïc cuûa con ngöôøi chöù khoâng phaûi ñeå laøm baät leân töø con ngöôøi nhöõng tieáng than keâu ñau ñôùn. Nhöng thieân nhieân trong baøi thô khoâng hoaøn toaøn chæ laø toái taêm vaø reùt möôùt, bôûi ñeán caâu thô thöù hai, nhaø thô ñaõ phaùc leân hình aûnh raát ñeïp veà maûnh traêng thu ñöôïc vaây quanh bôûi nhöõng choøm sao. Quaàn tinh uûng nguyeät höôùng thu san ( Choøm sao ñöa nguyeät vöôït leân ngaøn ) Raát tieác baûn dòch ñaõ maát ñi moät neùt raát taïo hình cuûa raëng nuùi muøa thu giaøu ñöôøng neùt vaø gôïi ra raát nhieàu töôûng töôïng. Vaø nhö theá, thieân nhieân tröôùc con maét Baùc Hoà trong baøi thô thöù nhaát ñaõ mang moät veû vöøa bi traùng maø laïi vöøa laõng maïn, tröõ tình. Sang ñeán caâu thô thöù ba cuûa baøi thô thì hình aûnh con ngöôøi ñaõ tröïc tieáp xuaát hieän ôû treân nhöõng trang thô. Nhöng Baùc khoâng heà hieän leân trong tö caùch cuûa moät ngöôøi tuø maø veõ veà mình nhö moät “chinh nhaân”. Chinh nhaân dó taïi chinh ñoà thöôïng ( Ngöôøi ñi caát böôùc treân ñöôøng thaúm ) Chöõ “ chinh nhaân “ gôïi ra caûm giaùc veà söï phaûi ñoái maët vôùi khoù khaên gian khoå, boùng ñeâm vaø nuùi röøng hoang vaéng, laø con ñöôøng heo huùt xa xaêm vaø laø nhöõng traän gioù cöù quaát reùt möôùt vaøo göông maët.Nhöng ñoù laø nhöõng con ngöôøi khoâng chòu khuaát phuïc tröôùc khoù khaên bôûi hai chöõ “ chinh nhaân “ coøn noùi leân moät coát caùch cuûa ngöôøi chieán só, ngöôøi chieán só ñang chuû ñoäng ñi treân con ñöôøng cuûa chính mình, bôûi vì “ chinh ñoà “ khoâng theå hieåu theo moät caùch naøo khaùc ngoaøi “ con ñöôøng cuûa chính chinh nhaân “. Vaø treân con ñöôøng xa thaúm aáy, ngöôøi chieán só kia vaãn coù theå ñöông ñaàu cuøng caùi reùt ñeå caûm thaáy gioù thu ñang töøng traän töøng traän taùp caùi laïnh vaøo göông maët thì phaûi laø moät con ngöôøi khoâng chòu, khoâng bieát cuùi ñaàu. Vaø caûm giaùc haøo huøng aáy coøn ñöôïc laøm neân bôûi aâm höôûng tuyeät cuù ñöôïc ñöa tôùi töø ñieäp ñi ñieäp laïi caùc chöõ “ chinh “ôû caâu thöù ba vaø chöõ “ traän “ôû caâu cuoái. Ngheânh dieän thu phong traän traän haøn. ( Raùt maët ñeâm thu traän gioù haøn ) Ñieàu aáy taïo caûm giaùc veà söï xa xaêm, giaù laïnh, gian khoå hay laø caûm giaùc veà moät cuoäc chieán ñaáu, caûm giaùc huøng traùng veà moät ngöôøi chieán só. Nhöng hình aûnh cuûa con ngöôøi trong baøi thô thöù nhaát naøy khoâng chæ laø veû ñeïp cuûa moät chinh nhaân. Con ngöôøi aáy coøn ñeïp veû ñeïp cuûa moät thi nhaân, moät ngöôøi bieát rung ñoäng tröôùc chaát thô cuûa traêng, sao , ñaát trôøi. Vaø coøn hôn theá, chuùng ta vaãn coù theå nhaän ra trong con ngöôøi aáy veû ñeïp cuûa moät trieát nhaân. Con ngöôøi hình nhö ñaõ nhìn thaáu söï hoaø ñieäu trong trôøi ñaát, giöõa thieân nhieân vôùi thieân nhieân. Nhöõng vì sao oâm aáp, vaây boïc vaàng traêng, naâng vaàng traêng höôùng leân ñænh nuùi muøa thu. Vaø söï hoaø ñieäu aáy coøn coù caû giöõa ñaïi vuõ truï thieân nhieân vaø tieåu vuõ truï ñeå laøm neân moät caûm giaùc tuyeät vôøi veà “ thieân – nhaân töông öùng “ . Con ngöôøi khôûi haønh treân maët ñaát thì traêng sao cuõng tuaàn du ôû baàu trôøi, hay chính söï hoaø hôïp vôùi thieân nhieân cuõng laøm cho con ngöôøi khoâng ñôn ñoäc duø chæ coù moät mình, khoâng nhoû beù ñi giöõa trôøi ñaát roäng. Vaø nhö theá, baøi thô laø caûm höùng veà hieän taïi, theå hieän moät nhaân sinh quan ñuùng ñaén vaø maïnh meõ. Söï soáng cuûa con ngöôøi ñaõ ñöôïc nhìn nhaän trong yù nghóa cuûa moät cuoäc haønh trình. Vaø ñoù laø moät cuoäc haønh trình maø thöïc taïi vaãn coøn nhieàu söï laïnh leõo, toái taêm, gian nan khoå aûi. Ñieàu quan troïng laø con ngöôøi trong ñöôøng ñôøi phaûi bieát chaáp nhaän vaø daùm vöôït qua khoå aûi, gian nan ñoù, saün saøng ñi treân con ñöôøng maø mình ñaõ choïn. Cuõng nhö “ chinh nhaân “ kia ñaõ saün saøng coù maët treân nhöõng daëm “ chinh ñoà “ . Vaø khi ñoù, con ngöôøi seõ coù dòp thöôûng thöùc veû ñeïp cuoäc ñôøi, khoâng heà keùm söï ñaém say, chaát tröõ tình vaø laõng maïn.
II.Baøi thô thöù hai : Ñoâng phöông baïch saéc dó thaønh hoàng, U aùm taøn dö taûo nhaát khoâng; Noaõn khí bao la toaøn vuõ truï, Haønh nhaân thi höùng noát gia hoàng.
Dòch thô : Phöông ñoâng maøu traéng chuyeån sang hoàng, Boùng toái ñeâm taøn, sôùm saïch khoâng; Hôi aám bao la traøn vuõ truï, Ngöôøi ñi, thi höùng boãng theâm noàng.
Ñaët trong quan heä vôùi baøi thô thöù nhaát, baøi thô thöù hai vöøa laø moät hình aûnh töông phaûn, laïi vöøa laø moät söï tieáp noái töï nhieân. Coù theå caûm thaáy söï töông phaûn töø söï chuyeån ñoåi raát maïnh meõ veà thôøi gian. Neáu nhö baøi thô treân coøn ngaäp ñaày trong boùng toái vaø giaù laïnh thì ôû baøi thô döôùi, chuùng ta ñaõ nhö chöùng kieán ñöôïc söï toaøn thaéng, nghe thaáy ñöôïc khuùc khaûi hoaøn ca cuûa maøu hoàng, cuûa aùnh saùng vaø hôi aám. Bình minh ñaõ chieán thaéng vaø chieán thaéng aáy trong caùch mieâu taû cuûa Baùc thaät nhanh choùng , troïn veïn vaø trieät ñeå. Bôûi trong nguyeân taùc seõ khoâng phaûi “maøu traéng chuyeån sang hoàng” nhö trong baûn dòch thô maø laø “maøu traéng ñaõ thaønh hoàng”. Nghóa laø söï chuyeån bieán khoâng phaûi ñang dieãn ra maø laø ñang hoaøn thaønh troïn veïn. Töông töï theá, trong caâu thô thöù hai, chuû theå bò aùnh saùng ban mai queùt saïch ñaõ khoâng coøn laø boùng toái maø chæ laø nhöõng maûnh coøn rôi rôùt laïi cuûa maøn ñeâm. Taøn dö aáy cuõng ñöôïc queùt saïch heát chæ trong moät loaùng – “taûo nhaát khoâng” döôøng nhö chæ trong moät nhaùt choåi cuûa bình minh.Coøn ôû caâu thô thöù ba, hôi aám khoâng chæ bao truøm maø phuû leân toaøn theå vuõ truï, toaøn theå ñaát trôøi. Baøi thô döôøng nhö laø aâm vang cuûa tieáng keøn thaéng traän. Vaø hình aûnh con ngöôøi cuõng coù nhöõng thay ñoåi nhòp theo söï thay ñoåi cuûa thieân nhieân. Con nguôøi ôû baøi “Giaûi ñi sôùm” thöù hai naøy ñaõ thoâi khoâng coøn laø “chinh nhaân” maø chæ thaáy mình giôø ñaây laø moät “haønh nhaân”, moät khaùch ñi ñöôøng. “Chinh nhaân” buoäc phaûi laø ngöôøi ñöông ñaàu, tranh ñaáu, coøn “haønh nhaân” coù theå chæ laø ngöôøi thöôûng ngoaïn. Trong baøi thô treân, con ngöôøi coøn phaûi saün saøng ñeå ñoái maët vaø ñoái choïi vôùi nhöõng gian khoå cuûa thieân nhieân.Coøn trong baøi thô naøy, con ngöôøi vôùi thieân nhieân ñaõ hoaøn toaøn hoaø hôïp. Bôûi vaäy maø caâu thô cuoái cuøng: Ngöôøi ñi thi höùng boãng theâm noàng noùi vôùi chuùng ta veà moät con ngöôøi maø thi höùng ñang chöùa chan trong moät thieân nhieân cuõng ñang traøn treà thi höùng. Vaø xuùc caûm dieãn ra trong loøng ngöôøi cuõng phaûn aùnh raát ñuùng rung ñoäng trong loøng trôøi ñaát, baát chôït aøo ñeán vôùi chöõ “boãng”, cuõng nhö trong thieân nhieân baát chôït böøng leân söùc aám vaø noàng cuûa khoâng khí. Xuùc caûm trong loøng cuõng noàng naøn nhö ñeå hoaø cuøng söï noàng naøn cuûa hôi aám ñang lan toaû khaép ñaát trôøi. Vaø hieåu theo caùch aáy, caûnh ban mai ñöôïc taû trong baøi “Giaûi ñi sôùm” thöù hai naøy khoâng theå chæ laø nhöõng caûnh saéc coù thöïc maø Baùc Hoà ñaõ gaëp trong moät laàn bò giaûi ñi treân ñöôøng. Hoaøn toaøn coù lyù ñeå chuùng ta coù theå caûm nhaän baøi thô theo caùch cuûa moät nhaø nghieân cöùu “ Baøi Giaûi Ñi Sôùm thöù hai naøy coøn noùi veà moät buoåi bình minh khoâng phaûi cuûa moät ngaøy maø cuûa moät thôøi ñaïi môùi “. Vaø nhö theá, baøi thô neân ñöôïc coi laø söï caûm öùng veà töông lai, töông lai huy hoaøng, xaùn laïn ñöôïc veõ ra baèng taát caû söùc maïnh cuûa nieàm laïc quan Caùch maïng. Vaø ñaây chính laø ñieàu coù yù nghóa quyeát ñònh ñeå phaân bieät taùc phaåm cuûa caùc nhaø vaên Caùch Maïng vôùi caùc nhaø vaên khoâng Caùch maïng, ñeå thaáy “Nhaät kí trong tuø” hay “Töø aáy” seõ khaùc haún nhö theá naøo vôùi “Taét ñeøn” hay “Chí Pheøo”.
Tuy nhieân, so vôùi caùc