Tiết 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DOANH NGHIỆP HOẠT ĐỘNG THEO LUẬT DOANH NGHIỆP 2005
1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ DOANH NGHIỆP
1.1 Khái niệm
Cũng như các hiện tượng kinh tế khác, doanh nghiệp ra đời và tồn tại trong những điều kiện nhất định. Trong xã hội, khi nền sản xuất hàng hoá đã phát triển đến mức độ nhất định, để mở mang kinh doanh các nhà kinh doanh cần phải có nhiều vốn. Để đáp ứng nhu cầu vốn cho kinh doanh, buộc các nhà kinh doanh phải liên kết với nhau. Trên cơ sở vốn và sự tin tưởng lẫn nhau họ đã liên kết theo những hình thức nhất định và tạo ra mô hình tổ chức kinh doanh mới – đó là các loại hình doanh nghiệp.
Mặt khác, khi nền sản xuất hàng hoá phát triển thì sự cạnh tranh trên thị trường ngày càng khốc liệt hơn, những doanh nghiệp có vốn đầu tư thấp thường ở vào vị trí bất lợi trong quá trình cạnh tranh. Vì vậy, các nhà kinh doanh phải liên kết với nhau thông qua hình thức góp vốn để thành lập một doanh nghiệp, tạo thế đứng vứng chắc trên thị trường.
Hơn nữa, trong kinh doanh thường gặp rủi ro và để phân chia rủi ro cho nhiều người, các nhà kinh doanh cũng liên kết với nhau để nếu có rủi ro thì nhiều người cùng gánh chịu.
Kể từ khi nước ta thực hiện đường lối đổi mới kinh tế mà đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (năm 1986) đề ra là chuyển nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung và bao cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nước, hàng triệu người dân đã bỏ công, bỏ của đầu tư cho sản xuất kinh doanh. Với quan điểm “dân có giàu thì nước mới mạnh”, các thành phần kinh tế đều được Nhà nước khuyến khích phát triển, đặc biệt là kinh tế tư nhân.
Trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, sự xuất hiện của nhiều hình thức tổ chức kinh doanh là điều tất yếu. Pháp luật của Nhà nước ta hiện nay đã ghi nhận nhiều hình thức tổ chức kinh doanh để người kinh doanh có thể lựa chọn hình thức tổ chức kinh doanh phù hợp với điều kiện và khả năng kinh doanh của mình. Người kinh doanh cần hiểu biết pháp luật về kinh doanh, trong đó có pháp luật về các hình thức tổ chức kinh doanh. Luật Doanh nghiệp năm 2005 ra đời đánh dấu một sự thay đổi lớn trong pháp luật về doanh nghiệp ở Việt Nam, đồng thời phản ánh được tư tưởng và mục tiêu nổi bật của luật Doanh nghiệp năm 2005 là hình thành một khung pháp lý chung, bình đẳng áp dụng thống nhất cho mọi loại hình doanh nghiệp.
Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh.
1.2. Quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp hoạt động theo Luật Doanh nghiệp 2005
1.2.1. Quyền của doanh nghiệp
Là bộ phận cơ bản cấu thành nên địa vị pháp lý của doanh nghiệp, các quy định về quyền ghi nhận các khả năng hành xử trên thị trường của họ. Từ lý thuyết, khi được thành lập hợp pháp, doanh nghiệp được gọi là tổ chức kinh tế và được pháp luật định hình bởi cấu trúc quản lý, chức năng riêng biệt. LDN 2005 ghi nhận các quyền của doanh nghiệp tại Điều 8 với những nội dung sau:
Doanh nghiệp được tự chủ trong họat động kinh doanh và phát triển thị trường bằng các quyền cơ bản: Tự chủ kinh doanh; chủ động lựa chọn ngành, nghề, địa bàn, hình thức kinh doanh, đầu tư; chủ động mở rộng quy mô và ngành, nghề kinh doanh; được Nhà nước khuyến khích, ưu đãi và tạo điều kiện thuận lợi tham gia sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích; Chủ động tìm kiếm thị trường, khách hàng và ký kết hợp đồng; Kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu.
Trong việc quản lý, điều hành nội bộ, doanh nghiệp được quyền tự quyết nhằm nâng cao khả năng kinh doanh và năng lực cạnh tranh, bao gồm các quyền: Tự chủ quyết định các công việc kinh doanh và quan hệ nội bộ; Chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của doanh nghiệp; Chủ động ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại để nâng cao hiệu quả kinh doanh và khả năng cạnh tranh; Tuyển dụng, thuê và sử dụng lao động theo yêu cầu kinh doanh.
Các doanh nghiệp được quyền hoạt động trong môi trường kinh doanh lành mạnh, bình đẳng và ổn định. Theo đó, doanh nghiệp có quyền: Từ chối mọi yêu cầu cung cấp các nguồn lực không được pháp luật quy định; Khiếu nại, tố cáo theo