CHƯƠNG III: NHÓM ĐỘNG VẬT CÓ HÀM
(GNATHOSTOMATA)
TỔNG LỚP CÁ (PIESCES)
Bao gồm 2 lớp: lớp cá sụn và lớp cá xương.
Đặc điểm chung:
Cơ thể chia 3 phần, thiếu cổ nên đầu bất động.
Cơ quan vận động là vây chẵn, vây lẻ.
Cơ quan hô hấp là mang, thích nghi trao đổi hoà tan trong nước.
Cơ quan tuần hoàn mới là tuần hoàn đơn, tim 2 ngăn, chứa máu thẫm.
Cơ quan bài tiết là trung thận.
Thân nhiệt còn biến đổi theo môi trường, là động vật biến nhiệt.
Sinh sản: đẻ trứng, thụ tinh ngoài, trứng chỉ phát triển được trong nước vì phôi không có màng ối.
LỚP CÁ SỤN (CHONDRICHTHYES)
CẤU TẠO VÀ HOẠT ĐỘNG:
Hình dạng ngoài: cơ thể dài, hình thoi (cá nhám) hoặc bè rộng, dẹp hướng lưng bụng (cá đuối). 3 phần:
*Đầu: đầu mõm đến cuối dãy mang. Có mắt mặt trên, mũi và miệng ở mặt dưới, 2 bên là 2 dãy khe mang
*Thân: tiếp đầu đến huyệt. Gồm:
-Vây chẵn: 2 vây ngực và 2 vây hông nhỏ (1 phần vây phân hoá thành gai giao phối ở con đực), đều xoè ngang.
-Vây lẻ: 2 vây lưng, 1 vây hậu môn, 1 vây đuôi.
*Đuôi: phía sau huyệt.
Da:
*Biểu bì: kép, không có tầng sừng, có nhiều tuyến đơn bào tiết chất nhầy.
*Bì: dày
-Có nhiều sợI liên kết nên da rất chắc.
-Trong có nhiều vảy tấm (loại vảy nguyên thuỷ) như răng động vật bậc cao, mọc xuyên qua da. 3 lớp: ngà (do bì sinh), men ( do biểu bì sinh), tuỷ.
Bộ xương:toàn bằng sụn, 1 số chỗ thấm Ca nên cứng và chắc. 3 loại:
*Xương cột sống:
-Bắt đầu từ phần thân đến hết phần đuôi.
-Đốt sống lõm 2 mặt, có dây sống chạy trong giữa.
-Mỗi đốt phía trên có 2 cung sụn chập thành cung thần kinh chứa tuỷ.
-Mỗi đốt phía dưới có 2 cung sụn chập thành cung huyết chứa mạch máu.
-Riêng các đốt thân, 2 cung dưới thành mấu ngang khớp với xương sườn tự do làm thành khoang thân.


*Xương sọ: gồm sọ não và sọ tạng (đầy đủ).
-Sọ não: hộp sọ kín, bao bọc não và các đôi bao khứu giác, thị giác, thính giác.
-Sọ tạng: gồm nhiều đôi cung tạng, giúp nâng đỡ trước ống tiêu hoá. 3 phần: +Cung hàm: có 2 đôi sụn:
.Đôi sụn khẩu cái vuông ở trên tạo hàm trên.
.Đôi sụn mackel ở dướI tạo hàm dưới.
+Cung móng:có 2 đôi sụn:
.Đôi móng hàm ở trên treo hàm vào sọ (treo gián tiếp hyostylic)
.Đôi sụn móng ở dưới nâng đỡ lưỡi.
+Cung mang: có 5-7 đôi sụn, cạnh sau các cung mang có nhiều tia sụn, giúp nâng đỡ vách mang.
*Xương chi: chi trước, chi sau và chi lẻ
-Chi trước:
+Đai vai tự do,chỉ có 1 cung sụn vòng qua ngực với 2 phần bả và ngực.
+Xương vây có 3 tấm sụn gốc, 3 hàng tấm tia và 1 hàng tia vây nâng đỡ mang vây.
-Chi sau:
+Chỉ có 1 tấm sụn hông tự do trước huyệt.
+Xương vây có 1 tấm sụn gốc, 2 hàng tấm tia, 1 hàng tia vây.
-Chi lẻ: chỉ có 1 hàng tấm tia nằm trong cơ và 1 hàng tia vây nâng đỡ màng vây.
Hệ cơ: phân tiết toàn bộ ở thân và đuôi.
Hệ tiêu hoá:
*Ống tiêu hoá:
-Khoang miệng: rộng, trong có nhiều tuyến nhầy đơn bào, răng và lưỡi.
+Răng: hình côn, sắc nhọn và giống nhau, có nhiều lớp đính trên bờ hàm, hướng vào trong, giúp giữ và bắt mồi, chưa có khả năng nghiền mồi.
+Lưỡi: ngắn, bất động do phần lồi của sụn gốc móng phủ màng lien kết, chưa có vai trò tiêu hoá, vị giác…
-Hầu: rộng, thủng ra 5-7 đôi khe mang.
-Thực quản: ngắn, rộng.
-Dạ dày:lớn, hình chữ U hay V.
-Ruột: ngắn, trong có van xoắn làm thức ăn di chuyển chậm (tiêu hoá và hấp thụ tốt hơn) và làm tăng diện tích ruột (hấp thu nhiều hơn).
*Tuyến tiêu hoá: tuyến gan, tuỵ, dạ dày, ruột,
-Gan: có 2 thuỳ lớn, mềm, chứa nhiều dầu có vitamin A