Luyện viết đoạn văn
I. KHÁI NIỆM ĐOẠN VĂN:
- Đơn vị tạo thành văn bản.
- Biểu đạt một hoặc hơn một tiểu chủ đề.
- Người viết có thể lựa chọn một trong số các kiểu cấu trúc đoạn văn để viết đoạn
văn có kết cấu phù hợp.
II. ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐOẠN VĂN
- Đoạn văn bắt đầu bằng chữ viết hoa lùi vào đầu dòng, kết thúc bằng dấu chấm,
ba chấm xuống dòng.
- Biểu đạt một ý tương đối hoàn chỉnh, do nhiều câu tạo thành.
- Có ý chủ đề và câu chủ đề.
- Câu chủ đề: + nội dung khái quát, ngắn gọn,
+ đủ hai thành phần chính của câu.
+ đứng đầu hoặc cuối đoạn văn

MỘT SỐ KIỂU CẤU TRÚC TRÌNH BÀY ĐOẠN VĂN

1.

Đoạn văn có cấu trúc diễn dịch: Câu chủ đề (câu mang ý nghĩa khái quát của

toàn đoạn văn) nằm ở vị trí đầu đoạn, các câu còn lại có vai trò cụ thể hóa cho chủ đề.
Ví dụ:
“ Hai nhà nghiên cứu cũng thừa nhận rằng loài người không bao giờ có

thể chiến thắng được bệnh tật. Chúng ta yếu hơn các loại vi trùng và các loại
vi rút rất nhiều, vì chúng có khả năng sinh sản rất nhanh. “Quá trình tiến hóa
của vi trùng trong một ngày có thể trải qua những bước phát triển mà chúng ta
cần tới hàng ngàn năm”. Một khi hệ thống đề kháng của cơ thể tìm ra được
cách chống đỡ một loại vi rút nào đó, nó ngay lập tức quay trở lại dưới một cái
vỏ khác và cuộc chiến lại bắt đầu từ đầu. Ngay cả trí thông minh cũng không
giúp được con người trước những tên sát nhân tí hon này. Càng ngày càng có
nhiều loại vi trùng chiến thắng được các loại kháng sinh này.

Đoạn văn theo cấu trúc diễn dịch
* Câu chủ đề được đặt ở đầu đoạn văn. Chủ đề đoạn văn được triển khai theo hướng đi từ
cái chung đến cái riêng, từ toàn thể đến bộ phận, từ khái quát đi đến chi tiết.
Công thức:
Câu chủ đề

Câu 1

Câu 2

Câu 3

Câu n

Mở đầu: Trong …. của …. chúng ta thấy được …
Bút pháp nghệ thuật đặc sắc của tác giả được thể hiện rất rõ qua ….
Câu chủ đề: Nêu ý chủ đề, có tính khái quát, ngắn gọn, súc tích
Câu 1,2,3...n: triển khai ý chủ đề, làm rõ ý chủ đề: chứng minh, giải thích, phân tích...

Đoạn văn có cấu trúc qui nap

Là đoạn văn có câu chủ đề nằm ở vị trí cuối đoạn.
Ví dụ:
“Trong này lễ tốt nghiệp, tất cả các bạn đều mặc những bộ quần áo
đẹp nhất của mình. Chúng tôi cười đùa với nhau, ghi địa chỉ cho
nhau và chúc nhau những lời chúc tốt đẹp nhất trước khi chia tay
nhau để bước vào đời. Không ai trong chúng tôi biết được điều gì
đang đợi chúng tôi ở phía trước nhưng tất cả đều lạc quan và tin
tưởng vào tương lai tươi sáng. Ai cũng cảm thấy bồi hồi xúc động
khi lên nhận bằng tốt nghiệp. Đó là một ngày đáng nhớ trong cuộc
đời tôi”.

V Câu chủ đề được đặt ở cuối đoạn văn. Chủ đề đoạn văn được viết theo hướng đi từ cái
riêng đến cái chung, từ bộ phận đến toàn thể, từ chi tiết đến khái quát.
Câu 1

Câu 2

Câu 3

Câu n

Câu chủ đề

Câu 1: là câu mở đoạn hoặc mang tính giới thiệu, không chứa ý chủ đề.
Câu 2,3…n: triển khai nội dung
Câu chủ đề (câu cuối đoạn): Khái quát nội dung, chủ đề
Thường mở đầu bằng: Trước hết, ta thấy được…
Qua … của … ta thấy được...

CẤU TRÚC TỔNG-PHÂN-HỢP
Câu chủ đề (1)

Câu chủ đề 1

Câu 1 Câu 2
Câu 1

Câu 2

Câu 3
Câu 3

Câu n
Câu n

Câu chủ đề 2
Câu chủ đề 1: Là câu mở đầu đoạn, nêu ý chủ đề.
Câu 1,2,3…n: Triển khai ý chủ đề.
Câu chủ đề 2: Câu kết đoạn chứa ý chủ đề và cảm xúc, nhận xét, đánh giá của người viết.
Câu kết cuối đoạn chứa ý chủ đề nhưng không lặp lại các từ ngữ trong câu chủ đề

Đoạn văn có cấu trúc song hành

Là đoạn văn không có câu chủ đề nhưng mỗi câu trong đoạn văn đều hướng đến
chủ đề của đoạn văn. Các câu trong đoạn đều độc lập, có quan hệ bình đẳng với
nhau về ngữ pháp. Thường dùng trong văn miêu tả.
“Mẹ em có dáng người thon thả. Mái tóc đen dài của mẹ trải xuống lưng như
một dòng suối. Khuôn mặt của mẹ thật thanh tú và dịu dàng. Đôi mắt mẹ lúc nào
cũng trông như đang cười”.
* Cách viết đoạn văn có cấu trúc song hành: Không viết câu mang ý nghĩa khái
quát của toàn đoạn. Mỗi câu được triển khai theo hướng của chủ đề đoạn. Các
câu có quan hệ bình đẳng về ngữ pháp.

Đoạn văn có cấu trúc móc xích
Là đoạn văn không có câu chủ đề. Các câu kề nhau (sát nhau) phụ thuộc lẫn nhau.
Ví dụ:
“ Muốn học tập tốt phải có sức khỏe tốt. Muốn có sức khỏe tốt thì phải chăm
tập thể thao. Muốn vậy, phải dậy sớm hàng ngày”.
“Nói đến thơ, không ai không biết đến nhà thơ Nguyễn Duy. Nói đến Nguyễn
Duy, không ai không biết đến bài thơ Tre Việt Nam.”
* Cách viết đoạn văn có cấu trúc móc xích: Không viết câu chủ đề. Có thể lặp lại
các từ ngữ ở cuối câu trước hoặc thay thế chúng bằng từ ngữ tương đương ở câu
tiếp theo sau.
Khi muốn kết thúc đoạn văn hoặc chuyển đoạn, có thể dùng đoạn có cấu trúc đặc
biệt (đoạn văn chỉ có một câu).

Luyện viết đoạn văn
Chọn 3 câu chủ đề và viết thành ba đoạn văn theo các cấu trúc: diễn
dịch, qui nạp và Tổng-phân-Hợp
1.
2.

3.
4.
5.

Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự bất đồng giữa bố mẹ và con cái là
do bố mẹ không dành nhiều thời gian cho con cái
Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự bất đồng giữa bố mẹ và con cái là
do con cái muốn tự mình quyết định các vấn đề của mình nên không
muốn nghe lời khuyên từ bố mẹ
Béo phì là một căn bệnh đáng lo ngại hiện nay.
Bạo lực không làm cho người ta tự tin và trưởng thành lên mà chỉ làm
cho họ tự ti và mang nặng thù hằn trong lòng.
Tức giận là bản năng, kìm nén tức giận là bản lĩnh

Luyện viết đoạn văn phân tích thơ
Học sinh lựa chọn 2 trong số các câu mở đầu/ câu kết để viết hai đoạn văn: diễn dịch
và qui nạp. Ghi rõ kiểu cấu trúc đoạn văn mình sử dụng.
Chú ý: nếu viết đoạn văn qui nạp thì câu được lựa chọn phải được đặt ở cuối đoạn
văn
1.

2.
3.
4.

Hình ảnh bất chấp khó khăn gian khổ của những người lính lái xe Trường Sơn
trong Bài thơ về tiểu đội xe không kính càng làm nổi bật tinh thần lạc quan, yêu
đời của những chiến sĩ.
Điệp ngữ “Buồn trông” cùng các từ láy trong đoạn trích Kiều ở lầu Ngưng Bích
giúp cho đoạn tả cảnh ngụ tình của Nguyễn Du càng thêm sinh động và sâu sắc.
Vẻ đẹp của Thúy Vân được Nguyễn Du dùng các từ ngữ có sắc thái nghĩa trong
sáng, nhẹ nhàng để miêu tả.
Những khó khăn gian khổ, những thiếu thốn của chiến tranh, những lần bên nhau
vượt qua nguy hiểm đã giúp các anh bộ đội cụ Hồ gắn bó, yêu thương và đùm bọc
nhau hơn. Và cũng chính từ đây, tình đồng chí, đồng đội của họ càng bền chặt và
thân thiết.