Page 1
LÞch sö thÕ giíi
Ch­¬ng I.
Bµi 1: Liªn x« tõ 1945-1951.
I.Thêi kú kh«i phôc kinh tÕ vµ xd c¬ së vËt chÊt kü thuËt cña CNXH(1945-nöa ®Çu nh÷ng n¨m 1970).
1.Hoµn c¶nh Liªn x« sau chiÕn tranh TG2.
Trong cuéc chiÕn tranh chèng ph¸t xÝt, nh©n d©n Liªn x« ®· g¸nh chÞu nh÷ng hy sinh vµ tæn thÊt hÕt søc to lín: h¬n 20tr ng­êi chÕt, 1710 tp vµ h¬n 7000 lµng m¹c bÞ ph¸ huû, 32000 xÝ nghiÖp bÞ tµn ph¸, thiÖt h¹i t­¬ng ®­¬ng 400 tû róp.
Sau chiÕn tranh c¸c n­íc ph­¬ng T©y do Mü cÇm ®Çu tiÕn hµnh bao v©y kinh tÕ, c« lËp chÝnh trÞ, g©y cuéc “chiÕn tranh l¹nh” vµ ra søc ch¹y ®ua vò trang, chuÈn bÞ ph¸t ®éng mét cuéc chiÕn tranh tæng lùc nh»m tiªu diÖt Liªn X« vµ c¸c n­íc XHCN
Trong bèi c¶nh Êy Liªn X« ph¶i tù lùc, tù c­êng ®Ó kh«i phôc kinh tÕ, cñng cè quèc phßng, gióp ®ì phong trµo CM thÕ giíi vµ c¸c n­íc XHXN anh em.
Bªn c¹nh nh÷ng khã kh¨n, Liªn X« vÉn cã nhiÒu ®k thuËn lîi, ®ã lµ sù tµi t×nh, l·nh ®¹o s¸ng suèt cña §¶ng B«nsªvÝch ®Æc biÖt lµ tinh thÇn lao ®éng cÇn cï s¸ng t¹o cña nh©n d©n, Liªn X« ®· v­ît lªn trªn khã kh¨n ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu to lín trong c«ng cuéc xd kinh tÕ vµ xd c¬ së vËt chÊt cña CNXH.
*Kinh tÕ:
-Hoµn thµnh th¾ng lîi kÕ ho¹ch 5 n¨m lÇn 1 vÒ kh«i phôc kinh tÕ trong vßng 4 n¨m 3 th¸ng.
-§Õn 1950 tæng s¶n l­îng CN t¨ng 72% so víi tr­íc chiÕn tranh, liªn tiÕp thùc hiÖn nhiÒu kÕ ho¹chdµi h¹n nh»m xd c¬ së vËt chÊt cña CNXH vµ ®· thu ®­îc nhiÒu thµnh tùu to lín.
+1972: s¶n l­îng CN t¨ng 321 lÇn so víi n¨m 1922(n¨m Liªn X« b¾t ®Çu xd CNXH), thu nhËp quèc d©n t¨ng 112 lÇn(chØ cÇn 4 ngµy s¶n xuÊt lµ ®¹t s¶n l­îng c¶ n¨m 1913).
+Trong nh÷ng thËp kû 50, 60 vµ nöa ®Çu 70 th× Liªn X« lµ c­êng quèc CN ®øng thø 2 thÕ giíi sau MÜ. S¶n l­îng CN chiÕm 20% tæng s¶n l­îng trªn toµn thÕ giíi. Tõ n¨m 1951-1975 CN t¨ng tr­ëng b×nh qu©n hµng n¨m 9,6% vµ cã mét sè ngµnh cao nhÊt thÕ giíi. Cô thÓ lµ: dÇu má, than, quÆng s¾t, xi m¨ng. Ngoµi ra Liªn X« cßn dÉn ®Çu trong mét sè ngµnh CN míi(vò trô, ®iÖn tö..)
-VÒ N«ng nghiÖp: ®Õn n¨m 1970 s¶n l­îng ngò cèc cao ch­a tõng cã ®¹t 186 triÖu tÊn, n¨ng suÊt trung b×nh cña ngò cèc t¨ng 15,6 t¹/ha.
*KH-KT:
-1949 Liªn X« chÕ t¹o thµnh c«ng bom nguyªn tö, ph¸ vì thÕ ®éc quyÒn vÒ bom nguyªn tö cña MÜ,®¸nh dÊu b­íc ph¸t triÓn m¹nh mÏ vÒ kh-kt.
-1957 Liªn X« ®Çu tiªn phãng thµnh c«ng vÖ tinh nh©n t¹o, ®Õn 1961 phãng tµu vò trô ®­a Gagarin bay vßng quanh Tr¸i §Êt më ®Çu kû nguyªn chinh phôc vò trô cña loµi ng­êi.
-Tr×nh ®é häc vÊn cao nhÊt thÕ giíi: 3/4 d©n sè cã tr×nh ®é ®¹i häc vµ trung häc_ ®©y lµ c¬ së ®Ó Liªn X« ®¹t ®­îc nhiÒu thµnh tùu so víi thÕ giíi, c«ng nh©n chiÕm h¬n1/2 sè ng­êi lao ®éng trong n­íc.
§Õn ®Çu nh÷ng n¨m 70 Liªn X« ®¹t ®­îc thÕ c©n b»ng chiÕn l­îc vÒ søc m¹nh qu©n sù nãi chung vµ søc m¹nh lùc l­îng h¹t nh©n nãi riªng ®èi víi n­íc MÜ vµ c¸c n­íc ph­¬ng T©y, lµm ®¶o lén chiÕn l­îc cña MÜ vµ c¸c n­íc ®ång minh cña MÜ.
2.ý nghÜa.
Thµnh tùu cña Liªn X« trong c«ng cuéc xd CNXH cùc kú vÜ ®¹i, thÓ hiÖn tÝnh ­u viÖt cña CNXH. Nã gãp phÇn b¶o vÖ v÷ng ch¾c tæ quèc XHCN ë Liªn X«, gãp phÇn quyÕt ®Þnh th¾ng lîi cña Liªn X« trong c«ng cuéc ®Êu tranh chèng CNPX vµ c¸c thÕ lùc ph¶n ®éng kh¸c .
N©ng cao vÞ trÝ cña Liªn X« trªn tr­êng quèc tÕ, lµm ®¶o lén toµn bé chiÕn l­îc cña MÜ vµ ®ång minh cña MÜ. T¹o ®iÒu kiÖn vµ gãp phÇn thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña phong trµo céng s¶n quèc tÕ vµ phong trµo gi¶i phãng d©n téc.
Gãp phÇn quan träng vµo viÖc b¶o vÖ hoµ b×nh vµ an ninh thÕ giíi sau chiÕn tranh thÕ giíi 2.
II.T×nh h×nh chÝnh trÞ vµ chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña Liªn X« (tõ 1945-nöa ®Çu nh÷ng n¨m 70)
1.T×nh h×nh chÝnh trÞ.
Sau chiÕn tranh, trong vßng 30 n¨m ®Çu, t×nh h×nh chÝnh trÞ Liªn X« æn ®Þnh, néi bé §¶ng vµ gi÷a c¸c d©n téc toµn liªn bang ®oµn kÕt, thèng nhÊt.
Bªn c¹nh nh÷ng c«ng lao trong viÖc thóc ®Èy c«ng cuéc kh«i phôc kinh tÕ vµ xd c¬ së vËt chÊt, kü thuËt cña CNXH ®¹t ®­îc nhiÒu thµnh tùu to lín, c¸c nhµ l·nh ®¹o x« viÕt vÉn tiÕp tôc m¾c nh÷ng thiÕu sãt, sai lÇm vèn ®· tån t¹i trong ®­êng lèi xd CNXH ë Liªn X«.
-Chñ quan, nãng véi, ®èt ch¸y giai ®o¹n(®Þnh kÕ ho¹ch xd CNCS trong vßng 15-20 n¨m).
-Thùc hiÖn chÕ ®é nhµ n­íc bao cÊp vÒ kinh tÕ vµ phñ nhËn nh÷ng qui luËt kh¸ch quan vÒ kinh tÕ.
-ThiÕu d©n chñ, vi ph¹m ph¸p chÕ XHCN, thiÕu c«ng b»ng XH, ch­a nh©n ®¹o...
MÆc dï thiÕu sãt,sai lÇm song ®­îc sù tin t­ëng ñng hé cña nh©n d©n nªn c«ng cuéc xd CNXH thêi kú nµy vÉn ph¸t triÓn, møc sèng cña nh©n d©n n©ng cao. Toµn liªn bang vÉn ®oµn kÕt, thèng nhÊt.
2.ChÝnh s¸ch ®èi ngo¹i.
Liªn X« theo quan ®iÓm tinh thÇn “quèc tÕ v« s¶n” cña Lªnin ®èi ngo¹i hoµ b×nh, tÝch cùc ñng hé CMTG vµ Liªn X« ®· gióp ®ì tÝch cùc vÒ vËt chÊt vµ tinh thÇn cho c¸c n­íc XHCN anh em ®Ó t¹o mäi ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c n­íc lµm CM XHCN vµ xd CNXH.
Liªn X« lu«n ñng hé sù nghiÖp ®Êu tranh v× ®éc lËp, d©n chñ vµ tiÕn bé XH cña c¸c n­íc. Lµ n­íc XHCN ®Çu tiªn ®i ®Çu trong ®Êu tranh kh«ng mÖt mái cho hoµ b×nh an ninh thÕ giíi, kiªn quyÕt chèng l¹i c¸c chÝnh s¸ch g©y chiÕn tranh x©m l­îc cu¶ bän §Õ Quèc vµ c¸c thÕ lùc ph¶n ®éng Quèc TÕ
Víi t­ c¸ch lµ mét trong nh÷ng n­íc s¸ng lËp ra “liªn hîp quèc” (1945- tæ chøc quèc tÕ lín nh©t hµnh tinh). Liªn X« ®· ®Ò ra nhiÒu s¸ng kiÕn quan träng, ®Ò nghÞ Gi¬-ne-v¬ bµn vÒ vÊn ®Ò b¸n ®¶o TriÒu Tiªn vµ §«ng D­¬ng(1945) Liªn X« ®· ®Ò ra, thñ tiªu hoµn toµn CNTD vµ trao tr¶ ®éc lËp cho c¸c quèc gia thuéc ®Þa (1960), tuyªn bè vÒ cÊm sö dông vò khÝ h¹t nh©n(1961), vµ thñ tiªu tÊt c¶ c¸c chÕ ®é ph©n biÖt chñng téc(1963).
3.VÞ trÝ quèc tÕ cña Liªn X«.
Sau chiÕn tranh thÕ giíi 2 Liªn X« lu«n lµ n­íc XHCN lín m¹nh nhÊt vÒ qu©n sù, kinh tÕ, ®èi träng víi MÜ, ®i ®Çu trong b¶o vÖ hoµ b×nh, an ninh thÕ giíi, lµ chç dùa, lµ thµnh tr× cña CMTG nh÷ng n¨m 1970. Ngµy nay liªn bang Nga còng xøng ®¸ng lµ chç dùa v÷ng ch¾c cho lùc l­îng hoµ b×nh d©n chñ vµ tiÕn bé cho CMTG.
III.T×nh h×nh x©y dùng CNXH cña Liªn X« tõ nöa sau nh÷ng n¨m 70-1991.
(§©y lµ thêi kú Liªn X« r¬i vµo t×nh tr¹ng tr× trÖ, khñng ho¶ng vµ dÉn tíi sôp ®æ)
1.Bèi c¶nh dÉn tíi t×nh tr¹ng tr× trÖ, khñng ho¶ng ë Liªn X«.
1973 cuéc khñng ho¶ng dÇu má nghiªm träng ch­a tõng cã bïng næ råi nhiÒu cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ chÝnh trÞ, tµi chÝnh, tiÒn tÖ tiÕp diÔn sau ®ã më ®Çu cuéc khñng ho¶ng chung cña toµn thÕ giíi, ®Æt cho nh©n lo¹i nh÷ng vÊn ®Ò bøc thiÕt ph¶i gi¶i quyÕt: bïng næ d©n sè, c¹n kiÖt tµi nguyªn thiªn nhiªn, yªu cÇu ®æi míi tr­íc sù ph¸t triÓn v­ît bËc cña CM KH-KT vµ xu thÕ quèc tÕ ho¸ cao vÒ mäi mÆt ®Æc biÖt lµ vÒ kinh tÕ.
Lóc nµy c¸c n­íc TB ph¸t triÓn ®· sím nh¹y bÐn c¶i tæ l¹i c¬ cÊu kinh tÕ, t×m c¸ch thÝch nghi vÒ chÝnh trÞ, XH tr­íc nh÷ng ®ßi hái cña quÇn chóng, do ®ã hä ®· v­ît qua cuéc khñng ho¶ng, ®Õn ®Çu nh÷ng n¨m 80 ph¸t triÓn m¹nh vµ ®êi sèng nh©n d©n ®­îc n©ng cao. Trong khi ®ã nh÷ng ng­êi l·nh ®¹o x« viÕt chñ quan b¶o thñ cho r»ng quan hÖ s¶n xuÊt XHCN kh«ng chÞu sù t¸c ®éng cña khñng ho¶ng chung toµn TG nªn kh«ng söa ch÷a, thay ®æi g× nªn m« h×nh CNXH vÉn nhiÒu sai lÇm, thiÕu sãt trë nªn kh«ng phï hîp trë thµnh ch­íng ng¹i lµm cho Liªn X« tr× trÖ vÒ mäi mÆt ®Æc biÖt lµ vÒ kinh tÕ.
BiÓu hiÖn: trong CN: KT chÊt l­îng thÊp so víi ph­¬ng t©y ph¶i nhËp l­¬ng thùc, thùc phÈm, hµng tiªu dïng.
Nöa sau nh÷ng n¨m 80 kinh tÕ cµng khã kh¨n, c«ng-n«ng nghiÖp bÞ ®×nh trÖ, l­îng l­¬ng thùc thùc phÈm thiÕu thèn, ®êi sèng nh©n d©n thÊp kÐm, nhiÒu tÖ n¹n XH x¶y ra.
2.C«ng cuéc c¶i tæ cña Gooc-ba-chèp
N¨m 1985, Gooc-ba-chèp n¾m quyÒn l·nh ®¹o §¶ng vµ nhµ n­íc, «ng ®· thùc hiÖn c«ng cuéc c¶i tæ ®Êt n­íc. Víi môc ®Ých: ®­a ®Êt n­íc tho¸t khái cuéc khñng ho¶ng vµ xd CNXH d©n chñ nh©n d©n.
BiÖn ph¸p thùc hiÖn:
*ChÝnh trÞ
Thùc hiÖn chÕ ®é tæng thèng n¾m mäi quyÒn lùc. Thùc hiÖn chÕ ®é ®a nguyªn vÒ chÝnh trÞ xo¸ bá vai trß l·nh ®¹o cña mét §¶ng ®ã lµ §¶ng Céng S¶n.
Thùc hiÖn khÈu hiÖu d©n chñ c«ng khai.
C¶i tæ chñ yÕu vÒ chÝnh trÞ mét c¸ch tuú tiÖn sai lÇm vÒ nguyªn t¾c dÉn tíi t×nh tr¹ng v« chÝnh phñ, t¹o c¬ héi cho thÕ lùc ph¶n ®éng ngãc ®Çu chèng ph¸, XH l©m vµo t×nh tr¹ng rèi ren kh«ng æn ®Þnh.
*Kinh tª:
ChÝnh phñ ®­a ra nhiÒu ph­¬ng ¸n nh»m chuyÓn biÕn nÒn kinh tÕ sang c¬ chÕ thÞ tr­êng nh­ng kÕ ho¹ch chØ lµ mÞ d©n, lêi høa kh«ng ®i ®«i víi viÖc lµm. V× vËy mµ kÕt qu¶ ch­a thøc hiÖn ®­îc g× trong khi ®ã quan hÖ cò bÞ ph¸ vì, quan hÖ s¶n xuÊt míi ch­a h×nh thµnh.
Phñ nhËn qu¸ khø lÞch sö(th¾ng lîi cña c¸ch m¹ng th¸ng10, vµ vai trß cña Lªnin) lµm cho quÇn chóng mÊt ph­¬ng h­íng dÉn ®Õn hçn lo¹n vÒ t­ t­ëng.
*§èi ngo¹i
Trong chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i vµ mèi quan hÖ quèc tÕ, Liªn X« ®i hÕt tõ nh­îng bé nµy sang nh­îng bé kh¸c ®èi víi MÜ vµ c¸c n­íc ph­¬ng t©y. Liªn X« xo¸ bá hoÆc thùc hiªn nh÷ng cam kÕt víi c¸c n­íc ®ång minh vµ b¹n bÌ cña Liªn X«.
*NhËn xÐt:
C¶i tæ lµ ®iÒu tÊt yÕu song c¶i tæ nh­ thÕ nµo míi lµ ®iÒu quan träng. C«ng cuéc c¶i tæ cña Gooc-ba-chèp ®· m¾c ph¶i nh÷ng sai lÇm nghiªm träng vµ dÉn tíi hËu qu¶ nÆng nÒ:
Kinh tÕ suy sôp kÐo theo khã kh¨n vÒ chÝnh trÞ vµ nh÷ng tÖ n¹n XH kh¸c.
Sù xung ®ét gi÷a c¸c d©n téc vµ s¾c téc(t«n gi¸o) ®· dÉn ®Õn hiÖn t­îng ly khai cña mét sè n­íc céng hoµ ra khái liªn bang.
Néi bé §¶ng céng s¶n bÞ chia thµnh nhiÒu phe ph¸i, sù ngãc ®Çu cña c¸c thÕ lùc chèng CNXH cïng víi sù chèng ph¸ cña nã.
Ngµy 19-8-1991 mét sè nhµ l·nh ®¹o §¶ng vµ nhµ n­íc Liªn X« ®· tiÕn hµnh ®¶o chÝnh ®Ó lËt ®æ Gooc-ba-chèp nh­ng cuéc ®¶o chÝnh kh«ng thµnh dÉn tíi §¶ng Céng s¶n bÞ ®×nh chØ ho¹t ®éng, chÝnh phñ x« viÕt bÞ gi¶i thÓ, 11 n­íc céng hoµ tuyªn bè ®éc lËp vµ thµnh lËp céng ®ång c¸c quèc gia ®éc lËp(21-12-1991) lµn sãng chèng céng s¶n vµ CNXH d©ng lªn ë kh¾p n¬i.
25-12-1991 l¸ cê ®á bóa liÒm trªn nãc ®iÖn Kremly ®· bÞ h¹ xuèng tõ ®©y XHCN cña Liªn X« bÞ sôp ®æ vµ liªn bang x« viÕt hoµn toµn tan r·.
3.Nguyªn nh©n sôp ®æ CNXH ë Liªn X«.
Liªn X« ®· xd lªn mét sè m« h×nh vÒ CNXH ch­a ®óng ®¾n, ch­a phï hîp (kh«ng phï hîp víi quy luËt kh¸ch quan) trªn nhiÒu mÆt ph¸t triÓn kinh tÕ XH, ch­a d©n chñ, ch­a c«ng b»ng vµ ch­a nh©n ®¹o.
Liªn X« chËm söa ®æi tr­íc nh÷ng biÕn ®éng cña t×nh h×nh thÕ giíi, khi söa ®æi l¹i m¾c ph¶i sai lÇm, thiÕu sãt(cuéc khñng ho¶ng b¾t ®Çu tõ kinh tÕ nh­ng gi¶i quyÕt khñng ho¶ng th× Gooc-ba-chèp l¹i ®i tõ chÝnh trÞ).
Sù sai lÇm