Nhạc sĩ
nguyễn xuân khoát
(1910 – 1994)
ạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát thuộc thế hệ đầu tiên của nền Âm nhạc VN hiện đại, một nhạc sĩ đã hoạt động âm nhạc qua nhiều giai đoạn từ thời kì thuộc Pháp, thời kì 2 cuộc kháng chiến, thời kì xây dựng CNXH ở miền Bắc, thời kì kháng chiến chống Mỹ cứu nước cho đến thời kì thống nhất đất nước trọn vẹn.
Nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát sinh ngày 11/2/1910, quê ở Hà Nội. Trước C/M tháng Tám ông tốt nghiệp Viễn đông nhạc viện của Pháp mở ở Hà Nội về đàn Violon và Công-tơ-rơ-bat (1927-1930) khoá đầu tiên và cũng là khoá cuối cùng của Pháp mở để “khai hoá âm nhạc” cho dân ta, dù chỉ là đào tạo nhạc công phục vụ cho các khách sạn, tiệm nhảy đáp ứng nhu cầu giải trí cho bọn quan chức thực dân.
Mấy năm sau, Nguyễn Xuân Khoát đã bắt tay vào nghiên cứu âm nhạc Chèo, Ca trù ột cách say sưa và có hiệu quả để trở thành phương hướng phấn đấu suốt đời của ông. Đó là “trân trọng vốn âm nhạc của cha ông, tiếp thu tinh hoa của nền văn hoá âm nhạc thế giới để xây dựng nền âm nhạc của dân tộc mình”.
Nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát bắt đầu con đường sáng tác âm nhạc của mình là bài “Bình minh” (thơ của Thế Lữ) in trên tờ báo “Ngày nay”. “ Lúa thu” (1938) được coi là mốc son đánh dấu sự ra đời của Tân nhạc VN. Tiếp theo là một loạt bài hát hài hước nhưng lại mang tính triết lý sau sắc, răn đời qua ca từ, còn âm nhạc thì lại đậm chất âm nhạc dân gian: đó là “Con cò đi ăn đêm”, “Con voi”, “Thằng bờm”… Nhạc sĩ đã lấy từ ca dao để phổ nhạc. Giai điệu bài “Con cò đi ăn đêm” hầu như không rơi vào điệu tính nào nhưng rất phù hợp tâm trạng hoang mang của con cò bị ngã xuông ao! Nét nhạc Xi-mí-đô (thăng) đi cùng mấy chữ “phù phu phú ông” trong bài “Thằng Bờm” nói được tính cách của anh nhà giàu béo phị.
Năm 1942, ông tham gia nhóm “Xuân thu nhã tập” và đã phổ nhạc cho bài thơ “Màu thời gian” (Đoàn Phú Tứ).
C/M tháng Tám thành công, ông cùng nhà thơ Thế Lữ tổ chức đoàn kịch Anh Vũ. Ông là thành viên quan trọng trong hội khuyến nhạc tổ chức ở Hà Nội vào thời kì này. Quán “Nghệ sĩ” ở Hà Nội mà ông là linh hồn của ban nhạc đã ghi một dấu ấn về văn hoá trước ngày toàn quốc kháng chiến ở Thủ đô.
Mùa xuân đầu tiên của cuộc trường kỳ kháng chiến chống Thực dân Pháp (1946) ca khúc “Tiếng chuông nhà thờ” ra đời, góp phần vào thành công trong việc giáo dục tư tưởng đoàn kết lương-giáo, chung lưng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Về ca khúc này, nhạc sĩ kể:
“Một đêm không trăng sao, sông nước mấp mé mạn thuyền mà những tiếng chuông nhà thờ không biết từ đâu cứ vang vọng mãi trong đầu. Những lời