TINH GIẢN, VỮNG CHẮC
YÊU CẦU BỨC THIẾT CỦA QUÁ TRÌNH DẠY HỌC

Nguyễn Lương Phùng
THPT chuyên Phan Bội Châu - NA

I. MỘT SỐ QUAN ĐIỂM CHUNG
Tinh giản, vững chắc là một yêu cầu bức thiết trong quá trình dạy học, đặc biệt với thực tế hiện nay. Qua quá trình giảng dạy chúng ta thấy rằng, để đạt được điều đó quả không dễ chút nào. Bởi lẽ, tinh giản, vững chắc liên quan đến nhiều yếu tố trong giảng dạy, đòi hỏi người thầy phải dành nhiều thời gian, công sức nghiên cứu, tìm tòi, rút kinh nghiệm thì mới dần dần thành công.
Nhiệm vụ của học sinh THPT là phải tiếp nhận và xử lí thông tin của trên mười môn học, mỗi buổi học chính khoá 5 tiết, ngoài ra thời gian tham gia luyện thi rất nhiều. Học sinh hầu như không có thời gian tự học, ôn lại kiến thức, đặc biệt là các môn không liên quan đến thi đại học của từng em. Thế là học sinh chỉ nhớ được một số điều qua tiết học trên lớp. Rõ ràng nếu người thầy không chịu đối diện với thực tế, tiến hành giờ dạy một cách siêu hình, tham kiến thức, yêu cầu quá nhiều, giờ giảng ôm đồm, nặng nề, tạo ra sự mệt mỏi, ức chế của học sinh thì sự cố gắng, những điều cao siêu, lý luận sắc sảo mà thầy giáo trình bày trong giờ dạy sẽ không đọng lại trong đầu học sinh. Học sinh không hào hứng đón chờ tiết dạy, vì thế công sức và tâm huyết của người thầy sẽ đi vào chốn hư không.
Thực tế cho thấy không ít người hiểu được tầm quan trọng, sự cần thiết phải dạy học theo tinh thần tinh giản, vững chắc song lại thể hiện không đúng với yêu cầu của nó. Để tinh giản, giờ dạy được tiến hành một cách sơ sài, bỏ bớt kiến thức kể cả kiến thức cốt lõi. Những hiểu biết đọng lại trong vở ghi và nhận thức của học sinh rất đơn sơ, vụn vặt, những mẫu câu cụt lủn, không có tính hệ thống. Làm như thế là một sự nhầm lẫn.
Điều đó cho thấy thực hiện các tiết dạy theo tinh thần tinh giản và vững chắc là yêu cầu bức thiết của quá trình dạy học. Tuy nhiên để thực hiện được điều này một cách hiệu quả lại đòi hỏi người thầy rất nhiều thời gian nghiên cứu, soạn bài, hiểu sâu, biết rộng, sự linh hoạt, sắc sảo, tính kiên trì và tâm huyết với nghề.
Tinh giản thể hiện ở chỗ: các nội dung kiến thức được trình bày ngắn gọn, vừa đủ, không đưa vào các vấn đề phức tạp không cần thiết, không phù hợp với yêu cầu bài dạy và trình độ học sinh. Lời giảng của người thầy phải chậm rãi, rõ ràng, ngắn gọn, dễ hiểu, tránh diễn đạt dài dòng, nói nhanh, nói đi, nói lại về một vấn đề nào đó . Các ví dụ và hình ảnh minh họa cho bài giảng phải thật điển hình số lượng vừa đủ, nếu đưa vào quá nhiều giờ giảng sẽ trở nên ôm đồm nặng nề, tốn phí thời gian không cần thiết. Có giáo viên tưởng rằng, đưa được nhiều câu hỏi, nhiều tranh ảnh, ví dụ sẽ làm cho sự thành công của bài giảng tăng lên. Thật là nhầm lẫn
Giờ dạy tinh giản còn thể hiện ở chỗ, dành nhiều thời gian cho sự phối hợp hoạt động của thầy và trò cho việc khắc họa, khám phá kiến thức cốt lõi. Hoạt động luyện tập, cũng cố bài dạy cũng tập trung vào khu vực này. Các kiến thức không phải trọng tâm không cần dành nhiều thời gian để giảng giải, cũng cố, luyện tập, khai thác, thậm chí có thể cho học sinh tự học, tự đọc. Kết thúc tiết học, thầy giáo và học sinh phải có cảm giác thoải mái, nhẹ nhõm thì giờ dạy mới thực sự thành công.
Để thể hiện một tiết dạy theo tinh thần tinh giản và vững chắc cần phải lưu tâm một số điều sau:
- Xác định đúng mục tiêu, kiến thức cốt lõi của từng bài, từng phần.
- Những điều cần đọng lại trong vở ghi của học sinh.
- Nội dung cần có sự phối làm việc giữa thầy và trò.
- Những nội dung chỉ cần trình bày lướt qua hoặc học sinh tự đọc tại lớp
- Nội dung kiến thức cần vận dụng, luyện tập tại lớp.
- Sự sinh động của giờ dạy
1. Xác định mục tiêu của bài
Mục tiêu là đích cần đạt được của bài dạy. Điều này được cụ thể bằng các kiến thức cốt lõi.
Kiến thức cốt lõi là những kiến thức cần thiết, tối thiểu, cô đọng nhất người học cần có, là các mắt xích gắn bó hữu cơ trong hệ thống kiến thức của chương trình