CHỦ ĐỀ 7. TRAO CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
Tuần:01 Tiết: 03; 04
Ngày soạn: 03/09/2025
Ngày dạy: 08/09/2025

KẾ HOẠCH DẠY HỌC BÀI 21. KHÁI QUÁT
VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Kiến thức:
- Nhận biết về quá trình trao đổi chất và năng lượng trong thực tiễn.
- Nêu các ví dụ thực tiễn về trao đổi chất và năng lượng.
- Nêu được cách tăng cường hoạt động trao đổi chất và năng lượng một cách hiệu
quả trong thực tiễn.
2. Năng lực
- Năng lực tự chủ và tự học: tìm kiếm thông tin, đọc sách giáo khoa, quan sát
tranh ảnh để tìm hiểu về sự trao đổi chất và năng lượng có trong thực tiễn.
- Năng lực giao tiếp và hợp tác: thảo luận nhóm để tìm ra các câu trả lời, thực
hiện các hoạt động do giáo viên đề suất.
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: GQVĐ trong việc trả lời các câu hỏi, lấy
được các vì dụ về sự trao đổi chất và năng lượng.
3. Phẩm chất:
- Chăm học, chịu khó tìm tòi tài liệu và thực hiện các nhiệm vụ của cá nhân và
của nhóm.
- Có trách nhiệm trong hoạt động nhóm, chủ động nhận và thực hiện nhiệm vụ.
- Tích cực, hắng hái, hợp tác và yêu thích môn học.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Giáo viên:
- Tranh ảnh minh họa cho bài học
- Phiếu học tập, giáo án, giáo án điện tử.
- Chuẩn bị cho mỗi nhóm học sinh: bảng nhóm, bút dạ.
2. Học sinh:
- Nghiên cứu bài trước khi đến lớp.
II. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC
TIẾT 1
HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU
a) Mục tiêu: Giúp học sinh xác định được vấn đề cần học tập là về trao đổi chất và
chuyển hoá năng lượng. Nhưng các quá trình đó xảy ra trong cơ thể sinh vật như thế nào?
Được thể hiện ra sao?
b) Tổ chức thực hiện:
- Chiếu video về hoạt động chạy tập thể dục của con người và yêu
cầu HS trả lời câu hỏi
Chuyển giao
+ Quan sát ảnh và cho biết người trong ảnh đang tham gia hoạt động
nhiệm vụ
gì?
+ Khi chạy thì cơ thể người có những thay đổi như thế nào?

+ Vì sao lại có những thay đổi đó? Thực
hiện nhiệm vụ
- HS hoạt động cá nhân, quan sát video trả lời các câu hỏi của
GV.
- Giáo viên: Theo dõi và bổ sung khi cần.
- HS hoạt động cá nhân, quan sát video trả lời các câu hỏi của
Thực hiện
GV.
nhiệm vụ
Giáo viên: Theo dõi và bổ sung khi cần.
- GV gọi ngẫu nhiên học sinh trình trả lời các câu hỏi. Kết
luận và nhận định
Báo cáo thảo
- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá:
luận, đánh giá
- Giáo viên nhận xét, đánh giá:
kết quả
->Giáo viên gieo vấn đề cần tìm hiểu trong bài học Để trả lời câu hỏi
trên đầy đủ và chính xác nhất chúng ta vào bài học hôm nay.
Dự kiến sản
phẩm/ kiến
Giáo viên nêu mục tiêu bài học
thức cần đạt
HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
1. Mục 1. Khái niệm trao đổi chất và năng lượng
a) Mục tiêu:
- HS nêu được khái niệm trao đổi chất và năng lượng.
- HS biết được vai trò của việc trao đổi chất và năng lượng.
b) Tổ chức thực hiện:
- GV giao nhiệm vụ học tập cặp đôi, tìm hiểu thông tin trả lời các
câu hỏi ví dụ
+ Muốn thực hiện được hoạt động thể thao, học tập… cơ thể cần có
điều kiện gì?
Chuyển giao
+ Các chất thải sau quá trình hoạt động của cơ thể ở trên là gì?
nhiệm vụ
+ Trong quá trình trao đổi chất ở trên đã có những dạng năng lượng
nào đã được biến đổi?
Gợi ý: Hóa năng → cơ năng → nhiệt năng.
* Lưu ý: Hai quá trình TĐC và NL luôn gắn liền với nhau.
HS thảo luận cặp đôi, thống nhất đáp án và ghi chép nội dung hoạt
Thực hiện
nhiệm vụ
động ra giấy A3/bảng nhóm.
HS tham gia trò chơi “Cặp đôi hoàn hảo”. GV cho HS nhanh tay giơ
Báo cáo thảo bảng, chọn 3 cặp nhanh nhất để tham gia “Cặp đôi hoàn hảo”. Các
luận, đánh giá
cặp đôi mang bảng lên bảng, lần lượt trình bày. Cặp đôi trả lời đúng
kết quả
nhất sẽ trở thành cặp đôi hoàn hảo nhất.

Dự kiến sản
phẩm/ kiến
thức cần đạt

I. Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng
- Trao đổi chất là quá trình cơ thể lấy các chất từ môi trường , biến
đổi chúng thành các chất cần thiết cho cơ thể và tạo năng lượng
cung cấp cho các hoạt động sống , đồng thời trả lại môi trường các
chất thải.
- Chuyển hóa năng lượng là sự biến đổi năng lượng từ dạng này
sang dạng khác.

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP/TRẢI NGHIỆM
a) Mục tiêu: Củng cố cho HS kiến thức về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng
b) Tổ chức thực hiện:
- Gv chiếu bài tập, yêu cầu HS hoạt động cá nhân,
trả lời câu hỏi ra vở bài tập:
1, Chọn từ, cụm từ phù hợp hoàn thành đoạn thông tin sau
Trao đổi chất là quá trình cơ thể lấy các chất từ môi trường , …(1)..
chúng thành các chất …(2)… cho cơ thể và tạo …(3)… cung cấp cho
Chuyển giao
các hoạt động sống, đồng thời trả lại môi trường các …(4).
nhiệm vụ
Chuyển hóa năng lượng là sự biến đổi …(5) …từ dạng này sang
dạng khác
2, Cho các yếu tố nước uống, carbon dioxide, Oxygen, năng lượng
nhiệt, chất thải, thức ăn. Xác định những yếu tố mà cơ thể lấy vào,
thải ra
Thực hiện
- HS thực hiện theo yêu cầu của GV.
nhiệm vụ
Báo cáo thảo
- GV có thể hỏi theo từng câu, hoặc nhận xét vở 1
luận, đánh giá
số HS.
kết quả
Câu 1 :
1, biến đổi
2, cần thiết
Dự kiến sản
3, năng lượng
phẩm/ kiến
4, chất thải
thức cần đạt
5, năng lượng
Câu 2 : Lấy vào : nước uống, Oxygen, thức ăn
Thải ra : carbon dioxide, năng lượng nhiệt, chất thải
HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
a) Mục tiêu: - Phát triển năng lực tự học và năng lực tìm hiểu đời sống.
b) Tổ chức thực hiện:
Chuyển giao
nhiệm vụ

Yêu cầu HS:
+ Khái quát lại nội dung trọng tâm của bài đã học bằng sơ đồ tư duy
vào vở học.

+ Trả lời câu hỏi:
1. Tại sao trời nắng nóng một số cây có hiện tượng bị héo lá, người
cảm thấy nhanh khát nước?
2. Nếu bắt giun đất để lên mặt đất khô, giun sẽ nhanh chóng bị
chết. Tại sao?
Thực hiện
nhiệm vụ
Báo cáo thảo
luận, đánh giá
kết quả

Dự kiến sản
phẩm/ kiến
thức cần đạt

HS thực hiện theo nhóm làm ra sản phẩm và trả lời câu hỏi.
Câu trả lời của HS.
1. Trời nắng nóng làm cây héo do mất nước nhiều hơn hấp thụ,
khiến tế bào mất sức trương và cây rũ xuống. Người cũng cảm
thấy khát nhanh vì cơ thể mất nước do thoát mồ hôi nhiều để
làm mát. Đây là cơ chế sinh lý bình thường của cả cây và
người khi phải đối mặt với nhiệt độ cao và thiếu nước.
2. Giun đất nhanh chóng chết trên mặt đất khô vì chúng hô hấp
qua da, và khi da khô, oxy và carbon dioxide không thể khuếch
tán qua da được, khiến giun bị ngạt thở. Giun đất luôn cần giữ
cho da ẩm ướt bằng dịch cơ thể và chất nhầy để có thể hô hấp
bình thường.

========================================
TIẾT 2
HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU/KHỞI ĐỘNG
a) Mục tiêu:
- Giúp học sinh xác định được vấn đề cần học tập vai trò của trao đổi chất và chuyển
hóa năng lượng
b) Tổ chức thực hiện:
Trả lời câu hỏi:
Tại sao trời nắng nóng một số cây có hiện tượng bị héo lá,
Chuyển giao
người cảm thấy nhanh khát nước?
nhiệm vụ
Nếu bắt giun đất để lên mặt đất khô, giun sẽ nhanh chóng bị chết.
Tại sao?
Thực hiện
HS thực hiện theo nhóm làm ra sản phẩm và trả lời câu hỏi.
nhiệm vụ
Báo cáo thảo
luận, đánh giá Câu trả lời của HS.
kết quả
-> Giáo viên vào bài thông qua qua phần thảo luận của HS đã trình
Dự kiến sản
bày: Để trả lời câu hỏi trên đầy đủ và chính xác nhất chúng ta vào
phẩm/ kiến
bài học hôm nay.
thức cần đạt
-> Giáo viên nêu mục tiêu bài học: theo mục tiêu SGK.

HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
1. Mục 2. Vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng
a) Mục tiêu: Nêu vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng đối với cơ thể
b) Tổ chức thực hiện:
- GV đưa ra câu hỏi tình huống giả định: Nếu chúng ta nhịn ăn,
nhịn uống hoặc cây xanh không được tưới nước…thì điều gì sẽ xảy
ra?
- Từ đây cho thấy giữa trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng có
Chuyển giao
mối quan hệ như thế nào với nhau?
nhiệm vụ
- Gv chiếu hình 21.1, 21.2 . Yêu cầu HS quan sát , đọc thông tin
mục II , nêu được vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng
đối với sự sinh trưởng của cây khoai tây và con gà.
Lấy thêm được VD về vai trò của trao đổi chất và chuyên hóa năng
lượng
Thực hiện
HS hoạt động cá nhân, đưa ra quan điểm của
nhiệm vụ
mình.
Báo cáo thảo
luận, đánh giá GV gọi ngẫu nhiên một vài HS trả lời.
kết quả
II. Vai trò của trao đổi chất
và chuyển hóa năng lượng
- Mọi cơ thể sống đều không ngừng trao đổi chất và chuyển hoá
Dự kiến sản
năng lượng với môi trường, khi trao đổi chất dừng lại thì sinh vật
phẩm/ kiến
sẽ chết.
thức cần đạt
- Trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng có vai trò đảm bảo cho
sinh vật tồn tại.
* Lồng ghép giáo dục về chăm sóc sức khỏe (đặc biệt trong cách
giảm cân) hay bảo vệ chăm sóc cây cối….
HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP/TRẢI NGHIỆM
a) Mục tiêu: Củng cố cho HS kiến thức vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng.
b) Tổ chức thực hiện:

Chuyển giao
nhiệm vụ

GV đưa một số câu hỏi cho hs:
Câu 1 : Chuyển hoá cơ bản là
A. năng lượng tiêu dùng khi cơ thể ở trạng thái lao động cật lực.
B. năng lượng tích luỹ khi cơ thể ở trạng thái lao động cật lực.
C. năng lượng tích luỹ khi cơ thể ở trạng thái hoàn toàn nghỉ ngơi.
D. năng lượng tiêu dùng khi cơ thể ở trạng thái hoàn toàn nghỉ
ngơi.
Câu 2 : Chuyển hoá cơ bản có vai trò gì
A. Cung cấp năng lượng cho các hoạt động lao động nặng.

B. Tích lũy năng lượng cho các hoạt động cật lực.
C. Duy trì các hoạt động sống khi cơ thể nghỉ ngơi.
D. Chỉ có vai trò duy trì thân nhiệt.
Câu 3: Tại sao chúng ta phải tắm gội, giữ vệ sinh cơ thể?
Thực hiện
nhiệm vụ
Báo cáo thảo
luận, đánh giá
kết quả
Dự kiến sản
phẩm/ kiến
thức cần đạt

- HS thực hiện theo yêu cầu của GV.
GV có thể hỏi theo từng câu, hoặc nhận xét
vở 1 số HS.
Câu 1: D
Câu 2: C
Câu 3:
Trong quá trình sống, một phần các chất độc hại, dư thừa được bài
tiết ra ngoài qua da, nước tiểu, phân. Có thể chúng còn đọng lại trên
bề mặt cơ thể. Vì vậy, chúng ta cần tắm gội xuyên để làm sạch cơ thể,
đồng thời tạo điều kiện cho quá trình bài tiết diễn ra tốt hơn.

HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
a) Mục tiêu: Phát triển năng lực tự học và năng lực tìm hiểu đời sống.
b) Tổ chức thực hiện:

Chuyển giao
nhiệm vụ

Yêu cầu HS:
+ Khái quát lại nội dung trọng tâm của bài đã học bằng sơ đồ tư duy
vào vở học.
+ Trả lời câu hỏi: Em hãy quan sát hình 8.5, phân biệt trao
đổi chất ở cấp độ cơ thể với trao đổi chất ở cấp độ tế bào?

Thực hiện
HS thực hiện theo nhóm làm ra sản phẩm và trả lời câu hỏi.
nhiệm vụ
Báo cáo thảo
luận, đánh giá Câu trả lời của HS.
kết quả
Dự kiến sản
phẩm/ kiến
Câu trả lời của học sinh.
thức cần đạt
========================================