QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CÔNG
I. Những vấn đề cơ bản về tài chính công.
1. Khái niệm và đặc trưng của tài chính công.
a. Khái niệm về tài chính công.
Trong xã hội có giai cấp và đấu tranh giai cấp, tài chính công ra đời gắn với sự hình thành, phát triển của Nhà nước đó là một tất yếu khách quan.
Nhà nước dùng quyền lực của Nhà nước, mà trước hết là quyền lực chính trị để thâu tóm mọi hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của đời sống xã hội. Đặc biệt là, quyền lực về kinh tế của Nhà nước, qua đó huy động một phần của cải vật chất của xã hội, để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ vốn có của bộ máy nhà nước.
Nhà nước sử dụng quyền lực hợp pháp của Nhà nước (trước tiên là quyền lực chính trị) để thực hiện phân phối và phân phối lại tổng sản phẩm quốc nội và thu nhập quốc dân dưới hình thái giá trị, qua đó, hình thành nên quỹ tiền tệ tập trung trong tay Nhà nước và dùng để chi tiêu cho mọi hoạt động của đời sống xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo vệ quốc phòng, an ninh vững chắc. Từ đó xuất hiện khái niệm về tài chính công.
Vậy tài chính công là, tổng thể các hoạt động thu, chi bằng tiền do Nhà nước tiến hành, nó phản ánh các mối quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình hình thành và sử dụng quỹ tiền tệ công nhằm phục vụ thực hiện các chức năng của nhà nước, đáp ứng các nhu cầu, lợi ích của toàn xã hội và bảo vệ quốc phòng, an ninh vững chắc.
b. Đặc trưng của tài chính công là:
+ Chủ thể sở hữu: đó là Nhà nước.
+ Mục đích: Là để phục vụ cho việc thực hiện các chức năng kinh tế - xã hội của Nhà nước (cung cấp hàng hóa, dịch vụ công cộng cho cộng đồng)
+ Sự kết hợp giữa tính không bồi hoàn và bồi hoàn; kết hợp giữa tính bắt buộc và tính tự nguyện, phù hợp với các quan hệ thị trường.
+ Thực hiện: Thu - chi do chủ thể thuộc khu vực công thực hiên.
+ Quản lý theo quy định của pháp luật hiện hành.
2. Chức năng của tài chính công.
a. Chức năng tạo lập vốn.
- Trong nền kinh tế thị trường,tài chính nói chung và tài chính công nói riêng có chức năng tạo vốn thông qua quá trình phân phối giá tổng sản phẩm quốc nội, thu nhập quốc gia dưới hình thái giá trị.
- Đặc thù của chức năng tạo vốn là liền với quyền lực chính trị của Nhà nước. Nhà nước sử dụng quyền lực chính trị để huy động và hình thành nên quỹ tiền tệ tập trung trong tay Nhà nước thông qua việc thu có tính chất bặt buộc đối với từng chủ thể kinh tế trong xã hội.
b. Chức năng phân phối và phân bổ.
- Thông qua phân phối lần đầu, phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân dưới hình thái giá trị.
- Chủ thể phân phối và phân bổ là Nhà nước với tư cách là người nắm giữ quyền lực chính trị.
- Đối tượng phân phối và phân bổ là các nguồn tài chính công tập trung trong ngân sách Nhà nước và các quỹ tiền tệ khác của Nhà nước.
- Tài chính công, đặc biệt là ngân sách Nhà nước là công cụ được Nhà nước sử dụng để điều chỉnh thu nhập, hình thành nêu ngân sách nhà .
- phân bổ các nguồn lực tài chính công vào các tổ chức, cá nhân sử dụng để tạo ra tăng trưởng, phát triển kinh tế bền vững.
c. Chức năng giám đốc.
- năng kiểm tra, giám sát, thanh tra quá trình sự hình thành, lý và sử dụng các nguồn lực tài chính công.
3. Vai trò của tài chính công.
Tài chính công có một số vai trò cơ bản sau:
- Tài chính công huy động các nguồn lực tài chính trong nền kinh tế quốc dân nhằm bảo đảm duy trì sự tồn tại và hoạt động của bộ máy nhà nước.
- Đáp ứng các nhu cầu chi tiêu trong quá trình thực hiện các chức năng vốn của Nhà nước.
- Tài chính công bảo đảm cho Nhà nước thực hiện các mục tiêu về phát triển kinh tế- xã hội, ổn định chính trị của đất nước.
- Tài chính công góp phần thực hiện xóa đói giảm nghèo, tiến tới công bằng, bình đẳng và tiến bộ xã hội.
4. Quản lý tài chính công.
a. Khái niệm quản lý tài chính công.
Quản lý tài chính công là quá trình Nhà nước hoạch định, xây dựng chính sách, chế độ; sử dụng hệ thống các công cụ và phương pháp thích