DƯƠNG M INH HÀO - NG UYỄN

BỘ SÁCH.KHOA HỌC THÚ Ví

hải

YẾN

J

cu

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC sư PHẠM TP. Hồ CHÍ MINH

DƯƠNG MINH HÀO - NGUYỄN HẢI YẾN
(Sưu tẩm, biên soạn)

Bộ SÁCH KHOA HỌC THÚ Vị CỦA THẾ KỈ XXI

KIẾN TRÚC
KÌ DIỆU

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC

sư PHẠM TP.

Hồ CHÍ MINH

^ c đ e í ạ n M - C H Ù NHÃN CỦA THẾ KÌ XXI

Nhân loại đâ tiến vào thế kỉ XXI. Những năm đầu của thế kỉ mới là
khoảng thời gian vô cùng quan trọng. Các bạn trẻ hôm nay sẽ là những
chủ nhân chèo lái “con thuyền” đất nước và nhân loại trong tương lai. VI
vậy, hơn lúc nào hết, gia đinh, nhà trường, xâ hội hay nói cách khác lả
tất cả chúrrg ta phải quan tâm đến thế hệ trẻ, bồi dưỡng các em trở
thành những chù nhân ưu tú cùa thế kỉ XXI.
Trong các hoạt động nhằm bồi dưỡng thể hệ trẻ, việc cung cấp cho
các em những trang sách có chất lượng tốt giữ một vai trò rất quan trọng.
Các chuyên gia tâm lí - giáo dục cho rằng, một cuốn sách tốt có thể tạo
ra một con người tốt, ngược lại một cuốn sách xấu có thể huỷ hoại một
đời người. Với II do trên, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí
Minh đâ cho ra đời bộ sách Khoa học thú vị của thế kỉXXI.
Khoa học - kĩ thuật hiện đại với quy mô rộng lớn và tốc độ phát triển
chóng mặt đâ tạo ra những ảnh hường sâu sắc đối với cuộc sống và lao
động, sản xuất cùa con người. Hiện nay, những cuốn sách phổ biến
khoa học đâ có không ít trên thị trường, song bộ sách "khoa học thiếu
nhi” này với nội dung phong phú, giàu tính khoa học, ngôn ngữ diễn đạt
dễ hiểu, minh hoạ sinh động... vẫn có khả năng lôi cuốn rất cao.
Bộ sách này ngoài cung cấp những tri thức khoa học cơ bản, còn đi
sâu giới thiệu một cách toàn diện những thành tựu khoa học - kĩ thuật
mới nhất trên thế giới từ cuối thế kỉ XX cho đến những năm đầu thế kỉ
XXI, mở ra trước mắt các em kho tàng tri thức khoa học cùa nhân loại.

Nếu nói đây là một trong những “cái nôi" nuôi dưỡng nhân tài thế kỉ XXI
th! thật cũng không chút khoa trương.
Các bạn nhỏ yêu quý! Nếu các bạn muốn vững tay lái để chèo
chống “con thuyền thời đại" thl ngay từ bây giờ các bạn phải nỗ lực học
tập, nghiên cứu khoa học, nâng cao tri thức để mở rộng tầm nhln, nắm
được quy luật phát triển cùa tự nhiên và xã hội.
Chúng tôi tin tưởng vững chắc rằng, bộ sách Khoa học thú vị của thế
kỉ XXI sẽ là một bộ sách bổ ích đối với các em, sẽ giúp lch rất nhiều cho
các em trong học tập và đời sống. Chúng tôi cũng hi vọng các em sẽ
đảm đương tốt vai trò chủ nhân của đất nước trong thế kỉ XXI.
Chúc các em gặt hái được nhiều thành công trong cuộc hành trình
vô cùng khó khăn, gian khổ nhưng đầy hứng thú và sự sáng tạo này.
Nhóm biên soạn

KIẾN TRÚC Kì DIỆU
Cuốn sách này nói gì với các bạn

Kiến trúc không chỉ là một môn kỹ thuật khoa học, mà còn là một mồn
nghệ thuật, đồng thời cố quan hệ mật thiết với hiện thực cuộc sống cùa con
người. Tất nhiên nghệ thuật có liên quan tới đời sống, nghệ thuật là sự phản
ánh đời sống. Tuy nhiên kiến trúc ngoài việc phản ánh đời sống, còn phục
vụ cho đời sống nhờ kỹ thuật các công trinh, đem lại vị trl và môi trường cho
cuộc sống hiện thực và hoạt động sản xuất. Cuốn sách này nối về những
kiến thức về kiến trúc thông qua các công trinh trong và ngoài nước cũng
như những câu chuyện huyền thoại, thông qua kiến trúc muôn màu muôn vẻ,
viết ra quá khứ, hiện tại và tương lai của lĩnh vực này.
Cuốn sách “Kiến trúc kỳ diệu” này vừa cung cấp những kiến thức về kiến
trúc, vừa thể hiện rõ đạo lý, có tác dụng dẫn dẳt chì đạo trong việc giám định,
thường thức kiến trúc như thế nào.
Dân tộc Trung Hoa có nền lịch sử lâu đời, văn hóa kiến trúc Trung Quốc
huy hoàng xán lạn. Những kiến trúc này vừa là di sản quý báu của đất nước
Trung Hoa, đồng thời cũng là bộ phận cấu thành quan trọng cùa văn hóa
kiến trúc thế giới, đáng để chúng ta đi sâu tlm hiểu. Sau khi đất nước thành
lập, đặc biệt là từ thời kỳ cải cách mờ cửa trở lại đây, đâ tăng thêm sức
sống mới cho ngành kiến trúc Trung Quốc, khắp nơi xuất hiện những tòa
nhà cao ốc đẹp mắt đa dạng, mang đậm màu sắc Trung Quốc, tô điểm thêm
cho non sông cẩm tú Trung Hoa.
Chúng tôi mong rằng nghệ thuật văn hóa kiến trúc được trinh bày trong
cuốn sách này sẽ có tác dụng dẫn dắt và hữu lch với các bạn thanh thiếu
niên.

Q /Í(uc á io
•

•

Trang
Gửi các bạn trẻ - Chủ nhân của thế kỉ XXI..................................................................... 3
1.

Những công trình kiến trúc thú vị độc đáo........................................................ 9
• Cung NgọcTrai ở Iran........................................................................................9
• Bảo tàng phía đông trong Bảo tàng mỹ thuật Quốc gia Washington............10
• Bảo tàng Không Gian ở Hồng Kông................................................................. 12
• Cung thể thao Kagawa-ken Nhật Bản..............................................................14
• Đài thiên văn Einstein....................................................................................... 15

2.

Câu chuyện đằng sau Nhà hát nhạc kịch Sydney............................................... 16

3.

Câu chuyện vể việc phát minh ra xi măng và bê tô n g .......................................21

4.

Câu chuyện vể phát minh thang m áy.................................................................24
• Thang máy- Bệ lên xuống trước đây................................................................ 25
• Thang máy an toàn ra đời................................................................................. 26
• Từthang máy tốc độ cao phát triển lên thang nâng tự động........................ 28

5.

Lấp lánh, bằng phẳng như gương kính - Câu chuyện về phát minh
ra việc dùng gương kính trong các còng trình kiến tr ú c .................................. 30
• Gợi ý từ bong bóng xà phòng.......................................................................... 30
• Sự ra đời của gương kính nổi............................................................................ 31

6.

Kiến trúc lều bạt độc đ áo.................................................................................... 32

7.

"Giàn thép chọc trờ i"...........................................................................................35

8.

Mái vòm thắn kì được ghép nối từ những đoạn thẳng ngắn............................ 37

9.

Nhà ở được tạo ra từ trong còng xưởng............................................................. 41

10. Bức tường nhà trong suốt................................................................................... 43
11. Sân vận động có thể mở nóc...............................................................................46
12. Việc tu sửa bảo tàng Louvre của kiến trúc sư Bối Duật M in h ............................49

13. Toà nhà mới của Ngân hàng Trung Quốc tại Hổng Kông................................. 51
14. Căn phòng bốn mặt hướng namToà nhà công ty bảo hiểm nhân thọ Boston......................................................53
15. Tinh tế, rộng lớn và phong cáchPhòng nhạc tại bảo tàng nhà hát Rock Star ở Mĩ............................................... 56
16. Biệt thự được thiết kế trong dòng chảy của VVright.......................................... 57
17. Con thuyền giương buổm ra khơi...................................................................... 59
18. Con cá sấu độc đáo- Hội trường lớn ở Đại học Delft, Hà Lan............................ 60
19. Con tàu lớn giương buồm- Nhà hát Yerevan ở Armenia.................. ;............... 61
20. Phòng họp Quốc tế mang đậm tính dân tộc ỞTokyo....................................... 63
21. Trung tâm hội nghị Kenyatta ở Kenya-cây Lim cao chót v ó t..... ...................... 65
22. Kiến trúc mang màu trắng tinh khiếtViện bảo tàng nghệ thuật ở Atlanta................................................................... 67
23. Công trình kiến trúc thể dục thể thao được che chắn dưới mọi loại thời tiếtTrung tâm Thể dục thể thao Stephen ở đại học Florida-Hoa Kỳ....................... 69
24. Quả bóng treo trên không...................................................................................70
25. Biểu tượng của sức mạnh uy quyển....................................................................71
26. Đài tưởng niệm xây dựng trên bè nổi................................................................. 72
27. Công trình kiến trúc cao nhất thế giới nằm ở Phổ Đông Thượng Hải.............. 74
28. Toà nhàtự quayởSidney.................................................................................... 76
29. Tháp cao chọc trờ i............................................................................................... 77
30. Tháp nghiêng Pizza.............................................................................................79
31. Người sắt khổng lổ trên bờ sông Seine...............................................................81
32. Tháp đèn Alexander.............................................................................................85
33. ốc đảo đô t h ị....................................................................................................... 87
34. Hành động vĩ đại cứu sống di tích c ổ ................................................................. 89
35. Kỳ quan kiến trúc dưới lòng đất hướng ra biển................................................. 94
36. Mốt nhà ở mới- Nhà trong hang động............................................................... 95
37. Sức cuốn hút kì diệu dưới lòng đất..................................................................... 97
38. Cây cầu tráng lệ trong lòng biển ở Seto, Nhật Bản............................................ 98
39. Gia tộc mới của kiến trúc dòng gương kính....................................................... 101
40. Nguyên liệu xây dựng mặt đường cao tốc kỳ diệu.............................................102

41. Công trình kiến trúc lấy nhiệt từ năng lượng Mặt Trời....................................... 105
42. Sứ mệnh mới của cửa sổ...................................................................................... 106
43. Vật liệu kim loại và kiến trúc.................................................................................108
44. Cáctoà nhà đã được tiến hành dịch chuyển như thế nào?................................110
45. Nhà được xây bằng nước.....................................................................................112
46. Công trình trí tuệ.................................................................................................. 114
47. Mạn đàm về kiến trúc thông m in h ......................................................................116
48. Các căn nhà dùng máy tính để điểu khiển......................................................... 118
• Nhà ở được điều khiển bằng máy tính..............................................................118
• Máy tính Bó Công A nh...................................................................................... 118
• Bãi đỗ xe nhiều táng......................................................................................... 119
• Các toà nhà tiết kiệm năng lượng.....................................................................120
49. Các khu nhà ở trong thế kỉ XXI.............................................................................121
50. Kiến trúc thông minh - Cao ốc thông minh NEC Nhật Bản.................................124
51. Kiến trúc của thời đại công nghệ thông tin .........................................................126
52. Thành phố "kĩ thuật số"....................................................................................... 128
53. Thang máy thông minh độc đáo......................................................................... 130
54. Hướng đến thành phố Tokyo trên nước trong tương lai....................................134
55. Thành phố sinh thái trong tương la i................................................................... 136

1 . NHỮNG CÔNG TRlNH KIẾN TRÚC THÚ VỊ ĐỘC ĐÁO

Lướt qua các công trình kiến trúc khắp nơi trên thế giới CÓ thể thấy, có những
kiến trúc đồ sộ, vuông vắn và kiên cố, lại có những công trình vừa hẹp vừa cao
giống như một tòa tháp, ngoài ra còn có những công trình kiến trúc có hình dáng
mới lạ, rất đặc sắc.
Có người gọi những công trình kiến trúc muôn hình muôn vẻ ấy là “công
trình kiến trúc ngộ nghĩnh”. Dưới đây tổng hợp một số kiến trúc với nhiều hình
dáng khác nhau thay cho lời mở đầu giới thiệu giản lược nói trên.
Cung Ngọc Trai ở Iran

Cung điện ngọc trai nhìn toàn cánh

Cung Ngọc Trai nằm bên bờ sông Teheran với diện tích hơn 48000
ở thủ đô
Teheran của Iran, trên một ngọn đồi khá bằng phẳng, được bao bọc bởi một cái hồ
nhân tạo với rất nhiều vòi phun. Đây là công trình kiến trúc được xây dựng theo
phong cách người phương tây, cũng từng là nơi ở của Shamus, người em gái được
cưng chiểu nhất của vua Pahlavi. Toàn bộ kiến trúc chủ yếu là hình tròn và hình dây
cung, con đường ngoằn ngoèo lượn quanh vườn hoa với những bông hoa tươi nở rộ,
con đường này thông với lối vào chính, đi vòng quanh kiến trúc hình tròn và hình
xoắn ốc này, chúng ta sẽ lạc vào một không gian nội thất giàu trí tưởng tượng vể hình
dáng, màu sắc và các thiết bị lắp đặt. Nó không chỉ đặc biệt về hình thức mà còn rất
nguy nga lộng lẫy, làm cho chúng ta liên tưởng đến những cung điện trong câu
chuyện thần thoại. Công trình kiến trúc này được hoàn thành năm 1976, người phụ
trách thiết kế là Peter, học trò của kiến trúc sư nổi tiếng Wright. Cung Ngọc Trai có
hai nửa kiến trúc hình tròn trong suốt, trong đó có một kiến trúc khá lớn với đường
kính 36,58m, ở đây thiết kế xây dựng phòng khách chính và các bồn hoa trong phòng.
Không gian với kết cấu giản dị, hình thức sáng sủa sẽ đưa chúng ta vào một cõi hư vô
huyền bí trong vũ trụ. Phía đông của kiến trúc hình tròn được bao bọc bởi một
đường nghiêng nhô lên từ từ, dọc theo nó người ta xây dựng thư viện, phòng chiêu
đãi và phòng sinh hoạt, tận cùng là phòng ngủ chính. Từ căn phòng bao quanh
đường nghiêng có thể nhìn thấy cái sân nhà ở phía dưới, nhìn ra bên ngoài có thể
thấy hổ nhân tạo và rất nhiều vườn hoa. Trong phòng ngủ chính thiết kế rất nhiều
đèn ngọc trai với kích cỡ to nhỏ khác nhau và cửa sổ trên mái nhà, trông nó giống
như những viên ngọc trai tỏa ánh hào quang rực rỡ, kiến trúc này cũng vì thế mà trở
nên nổi tiếng. Ngoài ra còn có một kiến trúc hình tròn khá nhỏ, nó nối tiếp với kiến
trúc hình tròn lớn này. Kiến trúc này chủ yếu là để vui chơi giải trí, ở đây có bể bơi,
thác nước nhỏ và các vườn hoa trong nhà. Kiến trúc ngọc trai vừa mang hơi thở của
“Nghìn lẻ một đêm”, lại vừa thể hiện được đặc điểm của kiến trúc Ba Tư thời cận đại.
Bảo tàng phía Đông trong Bảo tàng mỹ thuật Quốc gia VVashington
Bảo tàng phía Đông trong Bảo tàng mỹ thuật quốc gia Washington được xây
dựng ở phía trước tòa nhà quốc hội Washington, tổng diện tích xây dựng là
56.000 m^ hoàn thành vào năm 1978, do kiến trúc sư nổi tiếng người Mỹ gốc Hoa
leoh Ming Pei thiết kế. Ý tưởng thiết kế của công trình chủ yếu dựa theo cấu trúc
hình tam giác, mặt chính diện của bảo tàng được cấu thành bởi những hình khối
10

có cạnh và góc sắc nhọn, giống như một tổ hợp điêu khắc hiện đại, mang đậm
tinh thần thời đại.
Bảo tàng mỹ thuật phía Đông chia thành hai khu vực chính: khu vực thứ nhất
là phòng triển lãm, và khu vực còn lại là trung tầm nghiên cứu nghệ thuật. Cửa
vào chính của bảo tàng nằm ở phía Tây, đối diện với khu nhà bảo tàng mỹ thuật
cũ. Mặt đứng của cửa vào áp dụng hình thức đối xứng và ăn khớp chặt chẽ với bảo
tàng cũ, để làm tăng tính tổng thể của cả công trình. Lối ra vào của phòng triển
lãm và trung tâm nghiên cứu được thiết kế nằm trong một khung chung. Trên cầu
thang rộng đi lên sân thượng có những hình điêu khắc của nhà điêu khắc nổi
tiếng hiện đại người Anh Moll. Hai cửa vào được phân rõ chủ yếu và thủ yếu và
có chỉ dẫn rõ ràng. Tường ngoài của kiến trúc được lát bằng những tấm đá cẩm
thạch màu hồng đào, nó cùng với bảo tàng cũ, bảo tàng hàng không đối diện với
quảng trường LinYin hợp thành một thể thống nhất, hài hoà. Do bể mặt tinh xảo,
sắc thái dễ chịu, làm cho hình dáng đơn giản và to lớn của bức tường trở nên ấm
ấp và có sức sống dưới ánh nắng Mặt Trời. Phòng lớn ở giữa là phòng có tác dụng
chỉ dẫn, khách tham quan có thể đi được đến mọi nơi nhờ cái phòng này, kiến
trúc sư đã thiết kế nó thành một không gian rất thú vị. Trong không gian với kết
cấu chủ yếu là hình tam giác này có các cầu thang cao thấp ngang dọc, thang máy
và cẩu thang có tay vịn tự động đan xen lẫn nhau, chúng được sắp xếp vừa táo bạo
lại vừa khéo léo, rất đặc sắc. Trên không gian phòng lớn có treo một bản điêu
khắc về các hoạt động với đường kính 2,lm, bản điêu khắc khẽ chuyển động trong
luổng không khí của máy điểu hoà, còn dưới sự chiếu sáng của ánh nắng Mặt Trời
- cái được gọi là nguồn nhiên liệu thứ 3, nó không ngừng thay đổi ánh sáng và
hình ảnh. Những tấm đá cẩm thạch bóng loáng, nhẵn nhụi xung quanh căn
phòng tạo nên một cảnh tượng biến hóa vê' hình ảnh, tạo nên thế đối lập giữa tĩnh
và động, làm cho không gian yên tĩnh trở nên sống động, sôi nổi, mà lại không hể
rối mắt. Cảnh tượng cây cối rơi rụng và hàng ghế dài xếp thành vòng tròn trong
phòng làm cho người ta có cảm giác rất gần gũi, thân mật, dường như đang đặt
chân vào không gian của cái sân ngoài vườn. Suối phun trên quảng trường phun
nước ào ào xuống dưới giống như thác nước. Ánh sáng thiên nhiên thông qua cửa
kính của những hàng ăn nhỏ nhô ra khỏi quảng trường, chiếu rọi trên những tấm
gương của thác nước, cảnh tượng thật là kì diệu và lí thú.
11

Phỉa đông bảo tàng mỹ thuật Wơshington

Bảo tàng Không Gian ờ Hồng Kông
Bảo tàng không gian nằm ở địa chỉ cũ bến xe lửa Tiêm Sa Chùy ở Hồng Kông,
phía Nam giáp với vịnh biển, đối diện với trung tâm sầm uất của đảo Hồng Kông
qua một khoảng cách khá xa, nó được khởi công xây dựng vào tháng 9 năm 1980.
Công trình kiến trúc này vốn không lớn v ê diện tích nhưng lại mới lạ và nhịp
nhàng vê' kết cấu, vì vậy rất có khả năng thu hút khách du lịch.
Bảo Tàng Không Gian chia làm 2 phía Đông và Tầy, phía Đông có hình quả
trứng, đây là bộ phận chủ yếu của công trình này, tầng trên là phòng thiên văn,
tầng dưới là phòng triển lãm. Phía Tây của công trình này có hình đa giác, tầng
trên có thiết kế phòng triển lãm khoa học Thái Dương, tầng dưới là phòng diễn
thuyết và hiệu sách thiên văn. Hai phía Đông Tây được xây dựng với những kết
cấu khác nhau, ở giữa là sự nối tiếp của tấm gương lớn và cửa sổ trên mái nhà, về
cấu tạo thì nó là sự chuyển tiếp giữa hình quả trứng và hình đa giác. Chỗ hai bên
giao tiếp nhau là các đường nét thanh thoát nhịp nhàng, có tính chỉ dẫn rất cao,
phòng ngoài có hai đường hành lang. Mặt gương lớn được sơn bởi bảy màu sắc
khác nhau, bước vào căn phòng sáng lấp lánh này chúng ta có cảm giác như đang
đứng trước lăng kính. Bên ngoài phòng, phía bên phải cửa vào là một tổ hợp điêu
khắc bằng thép không gỉ, gọi là “tượng không gian”, với ngụ ý là bay lên không
trung, bay vào vũ trụ.
12

vỏ ngoài hình quả trứng của phòng thiên văn, làm cho chúng ta không thể
không nảy sinh một liên tưởng, từ thời sơ khai của nhân loại đến ngày nay khi mà
con người đặt chân vào vũ trụ. Bộ phận trung tâm của hình quả trứng này giống
hệt như lòng đỏ trứng gà, mọi người có thể du lịch vũ trụ tại đây, tìm hiểu sự
huyền bí của vũ trụ. Phòng thiên văn hình bán cẩu với đường kính 23m là một
trong những phòng thiên văn lớn nhất thế giới hiện nay. Các bộ phận của kiến
trúc này đều phối hợp hài hoà với hình quả trứng, chẳng hạn như đường đê lượn
quanh, cầu thang an toàn hình xoắn ốc, thang máy hình lăng kính dành cho người
tàn tật và cửa tự động hình tròn, w....Chỗ giao tiếp giữa hình ouả trứng và
khoảng đất trống trong nhà, người ta thiết kế một bể bơi để tránh cảm giác cứng
nhắc, khô khan, đồng thời giúp cho tất cả các bộ phận của hình quả trứng trở nên
sinh động.

Bảo tàng Không Gian ở Hồng Kông

13

Cung thể thao Kagawa-ken Nhật Bản
Cung thể thao Kagawa-ken được xây dựng năm 1969, do kiến trúc sư nổi
tiếng Nhật Bản Kenzo Tange thiết kế. Nó là công trình thích hợp cho các môn thể
dục thể thao mang tính tổng hợp như Handball, Judo, đấu kiếm và các trận tranh
tài thể dục thể thao khác. Công trình này có 1300 ghế ngồi, tạm thời có thể tăng
thêm 2500 chỗ ngồi, tổng cộng có thể chứa được 3800 người. Sân thượng của
Cung thể thao áp dụng kết cấu đường cong khúc khuỷu, do đường cong của sân
thượng thống nhất với độ nghiêng ghế ngồi của khán giả, vì vậy tiết kiệm được
diện tích chỗ ngồi, bao lơn ở hai bên ghế ngồi của khán giả thống nhất với bên
ngoài của công trình.
Sân thượng của Cung thể thao, xét vê' chức năng kiến trúc cũng như phương diện
âm học, nó đã thỏa mãn được yêu cẩu sử dụng, hơn nữa công trình với kết cấu mới lạ
mang đậm màu sắc dần tộc truyền thống Nhật Bản. Về kết cấu của Cung thể thao
Kagawa-ken, các kiến trúc sư đã áp dụng thủ pháp tượng trưng, làm cho nó trở nên
tươi sáng và rõ nét. Sân thượng của công trình này hình thành nên thế thuyền nổi
trên mặt nước, do bốn tấm bê tông tạo nên trong không trung. Kết cấu bên ngoài của
công trình giúp ta có cảm giác nó rất sống động, như thật, dường như tiềm ẩn một
lực lượng vô cùng tận nào đó, thể hiện được khí thế bừng bừng của thể dục thể thao
cũng như tinh thẩn dũng cảm vươn tới lập kỉ lục mới. Kết cấu của toàn bộ kiến trúc
rất trừu tượng, tạo sức hút nghệ thuật lớn cho con người.

Cung thể thao Kagawa-ken nhìn từ bên trên

14

Cung thể thao Kagawa-ken nhìn từxa

Đài thiên văn Einstein

Đài thiên văn Einstein

Đài Thiên Văn Einstein được xây dựng năm 1920 tại Potsdam nước Đức, là
một Đài thiên văn chuyên dụng nghiên cứu về Thuyết tương đối. Vào năm 1917,
nhà khoa học kiệt xuất Einstein đã đưa ra Thuyết tương đối theo nghĩa rộng khi
15

ấy mọi người không hiểu rõ Thuyết tương đối là cái gì, cho rằng nó là một loại lí
thuyền huyền bí, không thể nắm bắt được. Kiến trúc sư Derson đã nắm bắt được
điểm nổi bật này, đưa nó vào hình tượng đài thiên văn, bao nhiêu sự hỗn độn của
toàn bộ công trình đểu có một vài chi tiết “hình giọt nước”, với các góc mờ nhạt
không rõ ràng, cao thấp đan .xen nhau làm cho người ta cảm nhận được tính đàn
hồi của nó. Một số cửa sổ được thiết kế không theo quy tắc, kết cấu đặc biệt, giống
như những ánh mắt lặng lẽ quan sát vũ trụ và bầu không khí, thể hiện đầy đủ sắc
thái thẩn bí. Đài Thiên Văn Einstein là một công trình kiến trúc có ý nghĩa đặc
biệt, qua tác phẩm của mình kiến trúc sư muốn thoát khỏi hình thức kiến trúc cổ
điển truyền thống, mang đậm chất thời đại.

' ^ ^ T c à U CHUYỆN đ A n G s a u

nhà hát

NHAC KICH SYDNEY
Năm 1993, Nhà hát nhạc kịch nổi tiếng thế giới Sydney chào đón lễ kỉ niệm 20
năm thành lập. Hoạt động chúc mừng được tiến hành trong vòng 1 năm và đã bắt
đầu khai mạc, cao trào là lấy ngày 20 tháng 10 làm lễ kỉ niệm trọng đại. Đất nước
Australia, đặc biệt là nhân dân Sydney đều mong chờ sự hiện diện của kiến trúc sư
Nhà hát Opera Sydney ông Joern ưtzon. Có nguời còn nói rằng nếu như con người
Đan Mạch này một lẩn nữa đặt chân lên đất nước Ausưalia chắc chắn sẽ được lãnh
đạo cấp nguyên thủ quốc gia trọng đãi. Tuy nhiên, theo nguồn tin lúc đó, ưtzon đã
lấy lí do mắc bệnh cao huyết áp lại một lần nữa từ chối khéo léo lời mời.
26 năm trước, Utzon đã ném bản sơ đổ thiết kế đi không một chút hối tiếc, rồi
giận dữ bỏ đi, sau này không bao giờ ông đặt chân đến Australia nữa. Thậm chí
ông không được tận mắt chứng kiến hình ảnh Kịch viện Sydney sau khi hoàn
thành. Đến ngày 20 tháng 10 năm 1973, khi mà nữ hoàng Anh cắt băng khánh
16

thành Kịch viện Sydney, tất cả đại biểu khách quý đều đến dự, duy chì thiếu
Utzon. Năm 1978 kỉ niệm 5 năm thành lập Nhà hát kịch, ưtzon cũng không đến
dự. Năm 1983, trong buổi lễ kỉ niệm 10 năm thành lập Kịch viện, mọi người lại
một lẩn nữa thất vọng vê sự vắng bóng của Utzon.

Nhà hát Sydney

Utzon, 74 tuổi, hiện đang du lịch trên một hòn đảo ở Tây Ban Nha. Trước đó
không lâu, một phóng viên Australia đã phỏng vấn ông, ông đã vượt qua được sự
trầm lặng hơn 20 năm nay kể ra một câu chuyện mà mọi người không biết, đầy là
điều khiến ông vô cùng vui mừng, cũng giúp ông tĩnh tâm nhìn lại quãng thời
gian qua.
Một ngày cuối năm 1956, khi mà ưtzon đang rất thờ ơ với quyển tạp chí thiết
kế công trình, thì đột nhiên một nguồn tin đã gây sự chú ý cho ông: Chính phù
Australia sẽ thu thập toàn bộ đố án thiết kế Nhà hát nhạc kịch từ nước ngoài. Thế
là trong thâm tâm của người kiến trúc sư thiết kế công trình này lại nhen nhóm
một ngọn lửa khó mà dập tắt được, ông quyết định tham gia trận so tài này. Tuy
nhiên, lúc đó ông lại không có chút hiểu biết gì vế Sydney xa xôi tận Nam bán cầu.
Vài ngày sau, ông có cơ hội gặp gỡ một số cô gái Sydney đến Stockholm tham gia
trận đua ngựa Olympic, ông đã bắt chuyện với họ để nghe ngóng vế tình hình

2A KIẾN TRUC Kĩ DIỆU

17

Sydney. Các cô gái cảm động trước sự nhiệt tình của ông, đã miêu tả tỉ mỉ về diện
mạo của thành Sydney, đặc biệt là cảnh tượng vô cùng tươi đẹp của cảng Sydney.
Ngày 29 tháng 1 năm 1957, Ban giám khảo Bảo tàng mĩ thuật xứ Wales công
bố kết quả bình chọn: Đổ án thiết kế cùa Utzon xuất sắc hơn cả, đánh bại được
231 đối thủ khác, đổng thời nhận được phần thưởng là 500 pounds.
Đổ án của Utzon vừa công bố, mọi người vô cùng ngạc nhiên. Nhà hát nhạc
kịch sắp được xây dựng trên cảng Sydney là một Kịch viện với cấu trúc đặc biệt,
thiết kế ưu việt. Từ xa nhìn lại nó giống như một cánh buổm trắng bay nhẹ trên
mặt biển; còn khi đến gần nó lại giống như vô số vỏ sò, vỏ ốc bị những cơn sóng
biển phun lên bờ, nghiêng nghiêng trên bờ biển. Tất cả người dân Sydney đều rất
vui sướng, đặc biệt là các văn nghệ sĩ trong đoàn ca kịch, những khán giả say mê
ca kịch, đều mong muốn nhà hát nhạc kịch sớm hoàn thành. Đa số mọi người lúc
đó đểu không biết rằng bản thiết kế cùa Utzon lúc đầu bị bác bỏ, cho đến khi một
trong bốn thành viên của Ban giám khảo là kiến trúc sư Mĩ mang quốc tịch Phần
Lan Iro. Sa Ernan đưa ra. Sau khi thấy đây là một bản thiết kế quý báu thì họ đã
đánh giá Iro. Sa Ernan là người xuất sắc nhất.
Tin đồ án thiết kế của Utzon được chọn lan truyến tới Đan Mạch, gia đình
của ưtzon vui mừng khôn xiết. “Khi đó tôi đang đi dạo trong rừng thì con gái của
tôi Ayn vội vã chạy tới và thông báo cho tôi tin này”. Ayn ném cả xe đạp vào một
cái rãnh nhỏ, vui mừng nói với tôi: “Bố bây giờ còn lý do nào để không mua cho
con một con ngựa nữa không?” Nhớ lại hoàn cảnh lúc bấy giờ, mặc dù đã 7 tuần
trôi qua nhưng Utzon cũng không sao giấu được niềm vui sướng của mình. “Đổ
án thiết kế của tôi đã giành được giải, đây cũng là kì tích của cả cuộc đời tôi.”
Utzon còn tiết lộ một điếu mà nhiều người quan tâm: Tạo hình của nhà hát kịch
không phải là hình cánh buổm, cũng không phải hình vỏ ốc, mà là “hình múi quýt
được tách ra”. Có rất nhiếu người đều nói, thiết kế của tôi, không phải như vậy, nó
giống như một quả quýt, khi mà bạn tách nó thành nhiều múi thì hình dáng trái quýt
lúc bấy giờ giống hệt phần đỉnh mái của nhà hát... Tất nhiên nó vừa may cũng rất
giống với cánh buồm màu trắng, nhưng nó không phải là ý tưởng của tôi ngay từ đầu,
nhưng dù sao tôi cũng rất vui khi mọi người nghĩ nó giống cánh buồm.
“Không phải tôi từ chức mà là bị đình chỉ hợp đồng”
18

2B KIÊN TRUC KÌ DIÊU

Sau khi đồ án thiết kế được chọn không lâu, Utzon càng hi vọng có thể đến
Sydney. ông dồn hết tâm huyết cho bản thiết kế cụ thể và kiến trúc thi công nhà
hát kịch.
Thiết kế độc đáo của nhà hát kịch thể hiện dũng khí dám đi ngược lại với
phong cách truyền thống, tất nhiên cũng có những thách thức đối với phương
thức thi công truyền thổng. Làm sao có thể giữ vũng mái nhà lớn với hình dáng
đặc biệt như thế? Liệu nó có chịu nổi hàng trăm năm khảo nghiệm của thời gian?
Có một khối lượng lớn câu hỏi vế kiến trúc cần được giải đáp. Utzon và các kiến
trúc sư khác cũng như người phụ trách trong Ban trù bị cùng nhau triển khai
nghiên cứu và thảo luận vế kiến trúc tẩng đỉnh, kết cấu và cách bài trí bên trong
của công trình này. Trong quá trình thảo luận, vấn đế tranh chấp và kì thị là điếu
khó tránh khỏi. Nhưng vấn đế nan giải nhất đó là chi phí cho toàn bộ công trình.
Trong cuộc tổng tuyển cử phía Nam xứ Wales tháng 8 năm 1965, Chính phủ
công Đảng -thế lực một mực ủng hộ công trình Nhà hát nhạc kịch đã xin rút lui.
Chính phủ Đảng tự do mới lên cầm quyến đã chỉ trích rất nhiểu chính sách của
Chính phủ Công Đảng, họ còn nói rằng họ không tiếc tiền cùa và nhân lực để xây
dựng “Một nhà hát nhạc kịch nổi tiếng nhất thế giới”. Hợp đồng của Utzon đã
được kí với Ban dự trù Nhà hát nhạc kịch, nhưng sau khi đất nước này thay đổi
chính phủ, chủ tịch ủy ban dự trù đã nói với ông: “Bây giờ ông phải đến gặp Ngài
Bộ trưởng công trình kiến trúc công cộng ông Hughes để xin kinh phí ”
Công trình Nhà hát nhạc kịch đứng trước nguy cơ đình công, Utzon chỉ còn
cách đi tìm Ngài Hughes, nhưng ông ta không đồng ý bỏ kinh phí, rất nhiều người
nỗ lực thuyết phục ông ta nhưng cũng đều không thành công. “Không như mọi
người nói là tôi từ chức không làm mà là hợp đồng cùa tôi bị bác bỏ, ngoài việc bị
ép phải rút lui, tôi không còn sự lựa chọn nào khác.”
“Tôi không có gì oán hận cả.”
Ngày 28 tháng 4 năm 1966. Tại sân bay quốc tế Sydney, Utzon cùng vợ và 3
con nhanh chóng lên máy bay Australia, chỉ sau vài phút máy bay đã cất cánh bay
vê' phía núi Đàn Hương.

19

Khi máy bay bắt đầu rời khỏi cảng Sydney, Utzon nhìn xuống phía dưới qua
cùa sổ trên máy bay. Lần cuối cùng ông ngắm nghía mảnh đất Beni Lang với ba
mặt là biển, cũng là công trường thi công Nhà hát nhạc kịch Sydney. Lúc đó công
trình mới hoàn thành chưa được 1/4.
Việc Utzon đột ngột rời khỏi Sydney đã làm cho rất nhiều người ngạc nhiên,
ngay cả Ngài Hughes người đã từng ngăn cản ông cũng tỏ ra bất ngờ. Sau này
Hughes đã tuyên bố, ba kiến trúc sư Australia thay thế ông tiếp tục hoàn thành
Nhà hát kịch. 7 năm sau, Nhà hát nhạc kịch cuối cùng cũng được xây dựng xong.
Vở ca kịch trình diễn đầu tiên là một sáng tác của Nhà hát nhạc kịch Australia, tác
phẩm “Chiến tranh và hoà bình. ”
“Tôi đã xem hình ảnh Nhà hát kịch, thiết kế bên trong của nó khác hoàn toàn
so với bản thiết kế đầu tiên của tôi.” Nhưng ưtzon lại tiếp tục nói, “Tôi chẳng oán
hận điều gì cả, bởi vì tôi đã lập nên một kì tích, tốt hơn nhiểu so với dự định ban
đầu. Đối với đất nước cũn...