CHUYÊN ĐỀ 1:
CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ SO SÁNH, NHÂN HOÁ, ẨN DỤ

A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Người làm: Nguyễn Ngọc Diệp
“Mục đích của việc viết văn là giữ cho văn nền minh không tự hủy diệt”
- Albert Calmus -
Văn chương đã thầm lặng thổi hồn cho cuộc sống, cho nhân cách con người. Vậy, có bao giờ bạn tự hỏi, cái gì đã thổi hồn, đã dệt lên sự hấp dẫn cho văn chương? Đó chính là những biện pháp tu từ. Trong đó phải kể đến ba trong số những biện pháp tu từ phổ biến: So sánh, nhân hóa và ẩn dụ.

B, GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I. BIỆN PHÁP SO SÁNH ( Người làm: Nguyễn Hoài Hương)
1. Khái niệm
So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật và sự việc khác có nét tương đồng để tăng sức gợi hình, gợi cảm cho diễn đạt.
A + Phương diện so sánh + Từ ngữ SS + B.
(Sự vật được SS) (Như) (Sự vật được SS)
VD: Rừng đước / dựng lên cao ngất / như / hai dãy trường thành.
Tâm hồn tôi / là / một buổi trưa hè.
Con đi trăm núi ngàn khe / chưa bằng / muôn nỗi tái tê lòng bầm
Những từ so sánh:
Các từ so sánh
Là, như, y như, giống như, tựa như, tựa như là, bao nhiêu, bấy nhiêu, …
So sánh ngang bằng.


Hơn, hơn là, kém, không bằng, chưa bằng, chẳng bằng, …
So sánh không ngang bằng.


Lưu ý:
Các yếu tố trong công thức cấu tạo phép so sánh có thể vắng mặt:
Vắng từ ngữ chỉ phương diện SS.
Vắng từ so sánh.
Vế B có thể đảo lên trước vế A.
VD: + Vắng từ SS: Bác ngồi đó lớn mênh mông.
Trời cao biển rộng ruộng đồng nước non. (Tố Hữu)
+ Vắng từ SS và PDSS:
Gái thương chồng đương dông buổi chợ
Trai thương vợ nắng quái chiều hôm.
+ Như/ tre mọc thẳng, con người / không chịu khuất.
Từ SS B A PDSS
2. Các kiểu so sánh
Có hai loại so sánh:
So sánh ngang bằng: VD: Gió thổi là chổi trời.
So sánh không ngang bằng: VD: Đói no có thiếp có chàng
Còn hơn chung đỉnh giàu sang một mình.
3. Tác dụng của so sánh
So sánh có tác dụng gợi hình, giúp cho việc miêu tả sự vật, sự việc được cụ thể, sinh động.
So sánh có tác dụng biểu hiện tư tưởng, tình cảm sâu sắc.
Vận dụng vào viết văn:
VD: Cái anh chàng Dế Choắt, người gầy gò và dài lêu nghêu như gã nghiện thuốc phiện. (Tô Hoài)
Viết đoạn văn có sử dụng phép so sánh.
II. NHÂN HOÁ (Người làm: Nguyễn Võ Hương Giang)
1. Khái niệm
Nhân hoá là gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật…bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người; làm cho thế giới loài vật, cây cối, đồ vật trở nên gần gũi với con người, biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm của con người. Nhân hoá có tác dụng làm cho các sự vật trở nên sống động gần gũi với con người.
Có thể nói thêm rằng:
Nhân hoá hay nhân cách hoá là một biến thế của ẩn dụ, ở đó người ta chuyển đổi ý nghĩa của các từ ngữ chỉ thuộc tính của con người sang đối tượng không phải con người.
Có người cho nhân hoá thực ra là nhân vật hoá, tức là cách biến mọi vật thành nhân vật đối thoại hay như là một nhân vật của mình
2.Các kiểu nhân hoá
Về mặt hình thức, nhân hoá có thể được tổ chức bằng cách:
Dùng những từ vốn gọi người để gọi sự vật:
Dùng những từ vốn gọi người ( cô, dì, chú, bác, anh, chị) để gọi sự vật.
Thí dụ:
Có con chim vành khuyên nhỏ. Dáng trông thật ngoan ngoãn quá. Gọi “dạ” bảo “vâng”.Lễ phép ngoan nhất nhà. Chim gặp bác chào mào, “chào bác!”. Chim gặp cô Sơn Ca, “ chào cô!”. Chim gặp anh chích choè, “ chào anh!”. Chim gặp chị Sáo Nâu, “chào chị!”- lời bài hát
Dùng những từ vốn chỉ hoạt động, tính chất của người để