KHÁI QUÁT VĂN HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM
KHÁI NIỆM
Chỉ những sáng tác sinh thành trong đời sống nhân dân
Ra đời rất sớm, từ khi chưa có chữ viết
ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN
Tính tập thể
Do 1 người hoặc 1 nhóm người sáng tác, qua nhiều địa phương, qua nhiều thời gian khác nhau, người khác tham gia sửa đổi, từ đó không còn biết ai là người sáng tác, ai là người sửa đổi.
Tính truyền miệng
Đây là đặc điểm giữa VHDG và VHV.
Vì chưa có chữ viết, thậm chí đến khi có chữ viết thì phần lớn nhân dân lại thất học vì vậy hầu hết các sáng tác đều được lưu giữ bằng cách truyền từ người này sang người khác.
Cũng vì tính chất này, phần lớn các sáng tác dân gian phải ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu, có vần có điệu dễ thuộc lòng. Như vậy để lưu truyền các tác phẩm dân gian ông bà ta thường thuộc lòng rồi kể lại cho con cháu nghe, ngoài ra còn có cách diễn xướng (múa, hát, diễn kịch..)
Tính dị bản
Cùng 1 tác phẩm mà được kể một cách khác nhau
Cũng vì tính truyền miệng mà có “Tam sao thất bản”. Hoặc người kể có ý sửa đổi cho phù hợp tâm tư, nguyện vọng của con người.
VD: Tấm Cám
HỆ THỐNG THỂ LOẠI
Thần thoại
Khái niệm
Thần thoại truyện kể về các vị thần, nhân vật sáng tạo văn hóa, nhân vật siêu nhiên, anh hùng, dũng sĩ.
Qua các mẫu chuyện thần thoại, chúng ta có thể nhận thấy 3 quan niệm cơ bản của người nguyên thủy về con người, về hiện tượng tự nhiên:
+ Vạn vật hữu linh + Vạn vât tương giao: vạn vật tồn tại trên thế giới này đều có linh hồn, con người là một bộ phận của tự nhiên, được sinh ra từ tự nhiên, do đó con người có thể biến thành chim muông, cây cỏ hoa lá và ngược lại. Chính suy nghĩ này đã ảnh hưởng đến thể lại ra đời sau này – cổ tích: loài vật hay con vật đều có tâm hồn, suy nghĩ như người. Chúng ta cũng thường bắt gặp motip hóa thân, làm cho câu chuyện đậm đà chất thần thoại, hoang đường, huyền ảo hơn (VD: Tấm hóa thân thành các đồ vật)
+ Vật tổ Tô tem: mỗi bộ tộc, thị tộc đều được sinh ra từ một con vật hay một loài thảo mộc nào đó, vì vậy trong thần thoại xuất hiện những vị thần là một con vật hay thảo mộc nào đấy có sức mạnh phi thường à người Việt thường thờ cúng vật tổ
Phân loại
Thần thoại suy nguyên: kể lại, giải thích nguồn gốc của một số sự vật hiện tượng xung quanh con người
+ Về nguồn gốc vũ trụ và các hiện tượng tự nhiên: trụ , thần Mặt , Mặt , ,Tinh-Thuỷ
+ Về nguồn gốc các loài động thực vật: tu bổ các giống , ...
+ Về nguồn gốc con người và nguồn gốc các dân tộc: hai bà , Oa-Tứ , Long Quân-Âu ...
Thần thoại sáng tạo văn hóa: kể lại những con người, anh hùng đã lập nên những chiến công, kì tích để tạo lập một cuộc sống tốt đẹp (Thánh Gióng). Kể về tổ sư các nghề (thần nghề )
Đặc điểm thi pháp của thần thoại
Cốt truyện: sơ sài, đơn giản, chủ yếu để giải thích hiện tượng tự nhiên xảy ra xung quanh mình. Hầu như không có xung đột, mâu thuẫn.
- Nhân vật: Các vị thần.
Thời gian nghệ thuật: không có tính xác định, nhưng có tính vĩnh hằng bất tử “thuở ấy chưa có thế gian, cũng chưa có muôn vật và loài người..”, “không biết là bao lâu”
Không gian nghệ thuật: vô tận, có thể đi lại trên không trung một cách tự do “thần trụ trời có thể bước từ vùng này qua vùng nọ”, “thần mưa thường xuống hạ giới rồi bay đi”
Tửng tượng, hư cấu

Truyền thuyết
Khái niệm
- Là truyện kể về các nhân vật lịch sử có thật àKhát vọng giải thích các sự kiện lịch sử, liên quan đến những biến cố trọng đại
Phân loại
Truyền thuyết địa danh: kể về nguồn gốc tên gọi của các địa danh, địa lý.
Truyền thuyết phổ hệ: kể lại nguồn gốc của các thị tộc, làng xã
Truyền thuyết lịch sử: kể lại sự kiện, nhân vật lịch sử. Các truyền thuyết tiêu biểu của thời kỳ này là Long -, -, , Vương thứ , Vương thứ mười , truyện An Dương Vương, Bà , , ...
Đặc điểm thi pháp của