Hữu Thỉnh với thể loại trường ca Hoàng Điệp Khoa Ngữ văn, ĐHSP Thái Nguyên



    Hữu Thỉnh là một nhà thơ sớm khẳng định được mình qua các giải thưởng văn học. Đầu tiên phải kể đến là giải Ba cuộc thi thơ báo Văn nghệ 1973 với bài Mùa xuân đi đón, tiếp đó là giải A cuộc thi thơ 1975-1976 bằng tác phẩm Chuyến đò đêm giáp ranh và trường ca Sức bền của đất. Năm 1991, tác giả lại tiếp tục nhận giải Nhất trong cuộc thi thơ viết về Nhà trường, thầy cô do Bộ ĐH&THCN cùng TWĐTNCSHCM tổ chức với bài Thưa thầy. Năm 1994, Hữu Thỉnh được Bộ quốc phòng tặng thưởng giải xuất sắc với tác phẩm Trường ca biển, đặc biệt ông là một trong những người được hai lần trao giải thưởng chính thức của Hội Nhà văn Việt Nam với trường ca Đường tới thành phố (1980) và tập thơ Thư mùa đông (giải A năm 1995). Và cũng với tập thơ Thư mùa đông, Hữu Thỉnh lại đoạt giải thơ ASEAN năm 1999. Tất cả những thành công đó, một lần nữa khẳng định con đường sáng tạo nghệ thuật mà Hữu Thỉnh đã chọn.
Nhìn vào chặng đường sáng tác của Hữu Thỉnh, điều dễ dàng nhận ra ở ông là sức sáng tạo bền bỉ không mệt mỏi.
Nhắc đến Hữu Thỉnh là người ta nhắc đến những bản tình ca và những bản trường ca... Ngoài những bài thơ ngắn, những bài thơ trữ tình, Hữu Thỉnh là một trong số rất ít nhà thơ viết về thể loại trường ca và đạt được những thành công nhất định.
Nguồn cảm hứng của một dân tộc và thời đại anh hùng, cùng với vốn sống thực tế ở chiến trường đã tạo tiền đề cho thể loại trường ca phát triển. Những trường ca đầu tiên được ra đời trong cuộc kháng chiến chống Pháp: Từ đêm mười chín (Khương Hữu Dụng), Những thanh gươm báu (Nguyễn Bính), Trường ca sông Gianh (Xuân Hoàng), Bài ca chim chơ-rao (Thu Bồn)... Nhưng đến kháng chiến chống Mỹ, trường ca phát triển hơn hẳn về số lượng và nâng cao về chất lượng: Mặt đường khát vọng (Nguyễn Khoa Điềm), Những người đi tới biển (Thanh Thảo), Đất nước hình tia chớp (Trần Mạnh Hảo) và Đường tới thành phố, Sức bền của đất (Hữu Thỉnh)... Có lẽ hiện tượng này cũng là một tất yếu của văn học, để đáp ứng được với yêu cầu của lịch sử, với thời đại hào hùng của dân tộc. Các tác giả đã phát hiện ra trong thơ-trường ca có sức ôm chứa lớn về nhiều vấn đề, nhiều chủ đề tư tưởng, về cả độ rộng của không gian và độ dài của thời gian... có khả năng khái quát hiện thực rộng lớn.
Hữu Thỉnh là một trong những người có đóng góp nhiều và chiếm một vị trí quan trọng đối với thể loại trường ca. Ở thể loại này Hữu Thỉnh đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận. Trường ca của ông không những nhiều về số lượng mà còn đạt giá trị về chất lượng. Hữu Thỉnh đã thành công trong việc khái quát tổng hợp về một giai đoạn lịch sử, về nhiều mặt của đời sống, về thế giới khách quan rộng lớn và chiều sâu tâm lý con người..., vì vậy mà trường ca của Hữu Thỉnh là một dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp sáng tác của ông. Chính những bản trường ca này đã khẳng định tư duy khái quát, đồng thời cũng nói lên được tầm vóc của nhà thơ không chỉ dừng lại ở cái tôi cá nhân mà còn được thể hiện trong cái chung của cộng đồng, của cả một dân tộc.
Khi mới bắt đầu thử sức ở thể loại trường ca với Sức bền của đất, Hữu Thỉnh đã được thừa nhận là người có sở trường trong thể loại này. Cảm xúc dạt dào, phong phú vốn là thế mạnh trong thơ ông. Không đơn giản chỉ dừng lại ở mạch tình cảm, mà chất trí tuệ mới là sợi dây xuyên suốt tạo nên linh hồn trong trường ca của ông. Hoà chung với không khí của cuộc kháng chiến chống Mỹ, Hữu Thỉnh luôn hướng về những vấn đề lớn của dân tộc, của thời đại. Ông khao khát mong chờ những câu thơ của mình chứa đựng, phản ánh và lý giải được những điều đó.
Trong trường ca Sức bền của đất, Hữu Thỉnh đã dành những chương, những đoạn để miêu tả, ngợi ca những hy sinh gian khổ mà mỗi người dân đã dũng cảm gánh chịu, cùng nhau vượt qua để bảo vệ đất nước. Bên cạnh những cái lớn lao của lịch sử là những cảm nhận sâu sắc của ông về con người, về cuộc sống, về sự gắn bó máu thịt giữa tiền tuyến và hậu phương:
Chiến dịch mở ra khi thời vụ bắt đầu
Mang cái rét giêng hai đi bám giặc
Mang chất thép định hình trên bàn cát
Qua những cánh đồng đang sủi tăm phù sa
Ta chao chân trên những mảnh bờ
Lặng lẽ nhận sức