HƯỚNG DẪN CÁCH CHÉP NHẠC BẰNG CHƯƠNG TRÌNH ENCORE 4.5.5 (TÀI LIỆU SƯU TẦM CẦN THIẾT CHO GIÁO VIÊN ÂM NHẠC.)
Giới thiệu chương trình
    Encore là chương trình soạn nhạc bằng Máy tính đơn giản và dễ dàng. Nếu bạn có chút ít khả năng nhạc lý căn bản, bạn có thể soạn một bản nhạc với dàn nhạc đệm theo ý muốn, đồng thời, bạn có thể viết lời cho bài hát bằng tiếng Việt và in bản nhạc ấy ra nữa. Phần trợ giúp này dựa trên Encore 4.2 là bản thông dụng nhất, còn phiên bản mới đây là Encore 4.5 cũng không khác gì mấy, vì nó chỉ nâng cấp để sử dụng cho Win XP mà thôi. Để giúp giáo viên bộ môn âm nhạc thực hiện một số thao tác cơ bản, ở đây chúng tôi chỉ đưa ra phần hướng dẫn cơ bản để soạn một bản nhạc thông thường mà thôi. Trong Encore còn rất nhiều tính năng khác hấp dẫn hơn nữa, không thể trình bày đầy đủ hết trong phần Hướng Dẫn này được.Với khả năng còn hạn chế, nên trong chương trình này có thể còn nhiều sai sót. Mong các bạn vui lòng chỉ giáo.
Các thao tác trên khuông nhạc
    Khi ghi nhạc, bạn thường sử dụng các thao tác như sau:     -Chọn các nốt : Click vào nút mũi tên xéo trên thanh công cụ ngang phía trên rồi đưa xuống khuông nhạc, rê xéo thành một hình chữ nhật bao quanh các nốt nhạc đó.     -Chọn tất cả các nốt trên khuông nhạc : Đưa con trỏ chuột ra ngoài lề trái như hình dưới rồi click vào đó. Muốn chọn thêm khuông nhạc khác nữa thì hãy nhấn thêm phím Shift.     -Xoá một khuông nhạc trong dòng (system) : Trường hợp này hơi khác, thí dụ như ban đầu bạn chọn viết mỗi dòng là 2 khuông nhạc (khoá Sol & Fa) dành cho những bài hợp ca, nhưng có lúc thì chỉ cần 1 khuông thôi để dành cho phiên khúc chẳng hạn. Encore không cho phép bạn xoá một khuông trong dòng nhạc hệ thống (system) mà chỉ cho bạn giấu đi mà thôi, khi cần thì lấy trở lại. Còn muốn xoá thì phải xoá cả system bằng lệnh Delete staff. Muốn tạm xoá 1 khuông, bạn chọn khuông đó rồi mở menu View, chọn Hide staves. Muốn hiển thị trở lại, bạn chọn khuông kia rồi mở menu View, chọn Show staves.
    -Di chuyển khuông nhạc : Đưa con trỏ chuột đến đầu góc trên trái của khuông nhạc thứ nhất như hình trên rồi dịch chuyển theo ý muốn, khuông nhạc thứ hai sẽ dịch chuyển theo. Nếu muốn di chuyển khuông thứ hai thôi thì hãy đưa con trỏ chuột vào vị trí của khuông thứ hai rồi dịch chuyển để nới rộng phần soạn lời ca cho bài hát chẳng hạn.     -Di chuyển vạch nhịp : Đưa con trỏ chuột vào gần ngay vạch nhịp như hình trên rồi rê đến vị trí mới.     -Di chuyển nốt nhạc : Bạn phải tắt chế độ Autospace và Auto Guess/Beam đi đã rồi mới thực hiện được. Nếu di chuyển vị trí thì đưa con con trỏ chuột vào ngay nốt nhạc rồi rê đến vị trí mới tùy bạn chọn cao/thấp hoặc trái/phải.     -Sao chép các nốt nhạc : Tương tự như ở trong Winword, khi muốn sao chép, bạn phải chọn các nốt nhạc ấy bằng cách dùng nút mũi tên rê xéo hình chữ nhật bao quanh các nốt, rồi nhấn vào nút Copy hoặc nhấn phím Ctrl+C. Sau đó, bạn đặt điểm chèn vào vị trí cần dán, nhấn nút Paste hoặc nhấn phím Ctrl+V giống như trong Winword vậy. Bạn cũng có thể mở menu Edit để thực hiện các thao tác trên.     Muốn sao chép cả bài, nhấn Ctrl+A để chọn cả bài rồi thực hiện việc sao chép như đã nói.     Chú ý: Tất cả các tính năng trong các ô nhịp đã được chọn dùng để sao chép như mặc định dấu thăng, giảm ở đầu khuông nhạc, tốc độ của ô nhịp ấy v.v…đều sẽ được sao chép qua, chứ không phải chỉ nốt nhạc mà thôi đâu. Bạn nên cẩn thận về điều này.
Chép nhạc bằng thanh công cụ:
    Khi vào chương trình, Encore đã ngầm định cho bạn chế độ AutoSpace và AutoGuess/Beam , nghĩa là nốt nhạc bạn ghi vào khuông sẽ được tự động sắp xếp về vị trí cũng như về hình thức. Bạn click vào nút có hình cây bút chì để chép nhạc, muốn chép nốt nào, bạn click vào nốt ấy trên thanh nút công cụ nằm bên trái màn hình có ghi chữ Notes rồi ghi vào khuông nhạc.Muốn xóa nốt vừa ghi sai, bạn click vào nút có hình cục tẩy, đưa trỏ chuột xuống rồi click vào ngay nốt ấy.Muốn ghi nốt thăng # hoặc giảm b, bạn ghi nốt đó trước rồi hãy click vào dấu # trên thanh công cụ, sau đó, đưa dấu thăng ấy đến ngay nốt đó rồi click vào, các nốt có cùng cao độ ngay sau đó trong cùng một ô nhịp sẽ được tự động bình trở lại, bạn muốn thăng hoặc giảm trở lại thì phải ghi dấu thăng hoặc giảm chồng lên nốt đó.Muốn ghi dấu chấm sau nốt, bạn click cả nốt và dấu chấm rồi mới ghi vào khuông.Muốn ghi dấu liên ba, bạn cũng click cả nốt và dấu liên ba rồi mới ghi vào khuông.     Theo chúng tôi, bạn nên kết hợp giữa bàn phím và chuột sẽ ghi nhạc nhanh hơn. Tay trái dùng bàn phím để gõ trường độ của nốt nhạc, tay phải dùng chuột để ghi cao độ nốt nhạc. Muốn biết gõ trường độ nốt nhạc bằng tay trái như thế nào, xin hãy click vào nút dưới đây để tìm hiểu cách chép nhạc bằng bàn phím.
Chép nhạc bằng bàn phím:
    Bạn có thể dùng bàn phím để ghi nhạc mà không cần đụng tới chuột, các phím số dùng để ghi trường độ và các phím chữ dùng để ghi cao độ, điều này rất thích hợp cho bạn sáng tác nhạc bằng bàn phím. Tuy nhiên, một số phiên bản lại không có đầy đủ tính năng này, như phiên bản 4.5 của Gvox Encore chẳng hạn, đòi hỏi phải có card âm thanh riêng hoặc cài đặt đúng Midi Input Device mới được, còn các phiên bản full hoặc cũ hơn thì lại cho phép chúng ta thực hiện dễ dàng. Sau khi cài đặt xong, nếu bạn nhận được hộp thoại thông báo lỗi Midi Input Device thì bạn chỉ nghe được chứ không thu âm (record) được.     Để thử nghiệm điều này, trước hết, bạn mở menu Windows của Encore, click chọn Keyboard, đánh dấu chọn vào ô QWERTY Keyboard Note Entry hoặc nhấn phím chữ Q, nếu hình bàn phím keyboard ở giữa sáng lên đèn xanh nghĩa là Encore chấp nhận cho chúng ta ghi nhạc hoàn toàn bằng bàn phím, ta có thể click vào bàn phím piano trong hình và nó sẽ phát ra âm thanh, còn nếu nó vẫn mờ thì nghĩa là chúng ta chỉ dùng bàn phím số thay cho trường độ nốt nhạc mà thôi, không thể dùng phím chữ để ghi cao độ được.     Giá trị trường độ của các nốt nhạc và dấu lặng tương ứng được quy định trên bàn phím keyboard như sau :
Số 1 : - Nốt tròn (dấu lặng tròn)
Số 2 : - Nốt trắng (Dấu lặng trắng)
Số 3 : - Nốt đen (Dấu lặng đen)
Số 4 : - Móc đơn (Dấu lặng móc đơn)
Số 5 : - Móc đôi (Dấu lặng móc đôi) v.v…
    Chú ý: Nhấn phím chữ R để chuyển đổi giữa các nốt và dấu lặng tương ứng. Bạn có thể nhấn phím chữ T để viết dấu liên ba, chữ D để viết dấu chấm kéo dài trường độ sau nốt, chữ S để ghi dấu thăng, chữ F để ghi dấu giáng…     Xem thêm     Một số phím chữ tương ứng với nốt nhạc (chữ thường, từ phím a đến phím ‘) trường hợp này chỉ đúng khi bàn phím Qwerty trong Encore sáng lên màu xanh, nghĩa là cho phép chúng ta ghi cao độ nốt nhạc bằng phím chữ:  
a s d f g h j k l ; "
Do Re Mi Fa Sol La Si Do Re Mi Fa
    Muốn lên cao nữa hoặc xuống thấp thì bạn nhấn dấu + hoặc – để tăng giảm bàn phím lên hoặc xuống một Octave.     Hàng phím phía trên gồm các chữ e, t, y, u, o, p dùng để ghi các dấu # hoặc b, thí dụ, bạn nhấn chữ e nghĩa là nốt Re#, chữ o nghĩa là Do# chẳng hạn, bạn hãy tự thử nghiệm.
Chọn khóa nhạc, nhịp và âm giai:
    Khi vào Chương trình, Encore đã ngầm định sẵn cho bạn trang nhạc Piano như sau :     -Khoá Sol cho khuông nhạc trên và khoá Fa cho khuông nhạc dưới.     -Nhịp ngầm định là C hoặc 4/4.     -Âm giai Do trưởng (hoặc La thứ) tức đầu khoá không có dấu thăng (#) hoặc giáng (b).     Bạn có thể thay đổi các chi tiết này như sau :     +Muốn thay đổi khoá nhạc, bạn click vào chữ Notes trên thanh công cụ đến khi có chữ Clefs rồi chọn khoá muốn thay, con trỏ chuột sẽ biến thành hình khoá nhạc đó, bạn đưa con trỏ chuột đến khoá cần thay rồi click chồng lên đó, tất cả các khuông nhạc sau đó đều được đổi theo ý bạn. Nếu muốn thay giữa bài hát, bạn cứ việc đưa trỏ chuột đến vị trí cần thay rồi click vào.     +Muốn thay đổi nhịp ở vị trí nào, bạn đưa trỏ chuột đến vị trí ô nhịp đó rồi click vào nút có hình ¾ ở thanh công cụ chuẩn hoặc mở menu Measures, chọn Time Signature. Chú ý là bạn phải chọn từ measure hiện thời đến measure thứ mấy hoặc đến cuối bản nhạc trong mục From measure… To… (xem hình dưới)     +Muốn thay đổi Tempo, bạn click vào nút có hình nốt đen=60 hoặc mở menu Measures, chọn Tempo để xác định độ nhanh chậm của bài hát, bạn có thể thay đổi bằng các thao tác y như phần trên, chọn và đánh số tốc độ mới vào khung Set All Tempos to… như hình dưới đây:     +Muốn thay đổi Âm giai bài hát, bạn click vào nút có hình các dấu ?#,b hoặc mở menu Measures, chọn Key Signature để định lại Âm giai, tức là chọn các dấu thăng, giảm nằm ở đầu khuông nhạc (xem hình dưới), thí dụ 1 dấu # là Âm giai Sol trưởng (hoặc Mi thứ), 2 dấu # là Rê trưởng (hoặc Si thứ) chẳng hạn, cách thay đổi y như phần hướng dẫn trên. Chú ý là các dấu thăng giảm trên thanh công cụ Notes chỉ dùng cho nốt nhạc, chứ không dùng cho khoá nhạc.     Trường hợp một bài hát có nhiều nhịp khác nhau và âm giai khác nhau, bạn cũng vẫn có thể thay đổi bằng cách đưa điểm chèn vào ô nhịp (measure) muốn đổi và chọn các lệnh trên, nhưng cần phải chú ý đến khâu From measure... To... để định lại từ ô nhịp nào đến ô nhịp nào cho thật chính xác.
Sử dụng các nút trên thanh công cụ:
Thanh công cụ soạn nhạc     Thanh chứa các nút công cụ này có rất nhiều dạng khác nhau, dùng để ghi nhạc vào khuông. Ngoài các hình nốt nhạc ra, nó còn chứa rất nhiều ký hiệu âm nhạc khác để bạn có thể ghi nhạc như là một nhà soạn nhạc chuyên nghiệp.     Khi vào Encore, nó được ngầm định là thanh Notes (chứa các ký hiệu nốt nhạc). Khi bạn click vào bên trái hoặc bên phải chữ Notes ấy, nó sẽ chuyển sang phần công cụ khác như Clefs (khoá nhạc), Tools (dụng cụ), Graphic (đồ hoạ) v.v…, mỗi lần click vào, nó sẽ chuyển sang phần kế tiếp, sau một vòng xoay, nó sẽ trở lại phần Notes như lúc đầu. Bạn cũng có thể tự mở ngay từng thanh công cụ bạn muốn bằng cách mở menu Windows, chọn Palettes, chọn phần thanh công cụ bạn cần.     Khi click chọn một nút công cụ trên thanh như nốt nhạc chẳng hạn, thì hình nốt ấy sẽ biến thành con trỏ chuột để bạn ghi vào khuông nhạc ngay đúng vị trí nốt một cách dễ dàng. Trên thanh Notes, bạn có thể nhấn R để chuyển đổi qua lại giữa nốt nhạc và dấu lặng tươn