9 :
KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM
Từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945

I. Đặc điểm cơ bản
1. Nền văn học được hiện đại hoá
Thực dân Pháp hoàn thành cuộc xâm lược Việt Nam đã dẫn đến những thay đổi lớn về văn hoá, kinh tế, chính trị xã hội. Điều đó ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của văn học. Văn học bước vào thời kì hiện đại hoá mau lẹ.
a) Giai đoạn thứ nhất (từ đầu thế kỉ đến khoảng 1920) : đây là giai đoạn chuẩn bị các điều kiện vật chất cho văn học phát triển. Thơ văn của chiến sĩ cách mạng, của nho sĩ đã có sự tiến bộ về tư tưởng, nhưng về hình thức cơ bản vẫn là của văn học trung đại.
b) Giai đoạn thứ hai (khoảng từ 1920 đến 1930): Quá trình hiện đại hoá đã đạt được nhiều thành tích với sự xuất hiện của các thể loại văn học hiện đại và sự hiện đại hoá của thể loại truyền thống. Tiểu thuyết, truyện ngắn, thơ, kí đều phát triển.
c) Giai đoạn thứ ba (từ khoảng năm 1930 đến năm 1945): Có sự cách tân sâu sắc ở nhiều thể loại, đặc biệt là tiểu thuyết, truyện ngắn và thơ, phóng sự, phê bình ra đời và đạt nhiều thành tựu.
2. Nhịp độ phát triển mau lẹ
Về nhịp độ phát triển của văn học thời kì này, Vũ Ngọc Phan khẳng định “ở nước ta, một năm có thể kể như ba mươi năm của người”. Nhịp độ phát triển ấy được thể hiện ở sự hiện đại hoá nhanh chóng về nội dung tư tưởng, hình thức nghệ thuật, ở sự xuất hiện của các thể loại mới với nhiều tác phẩm có giá trị.
3. Sự phân hoá phức tạp thành nhiều xu hướng văn học.
Phê bình văn học ra đời cùng với ý thức nghề nghiệp của nhà văn, những biến động phức tạp của đời sống xã hội đã dẫn đến sự phân hoá thành nhiều xu hướng trong nội bộ nền văn học. Căn cứ vào thái độ chính trị đối với chủ nghĩa thực dân và quan niệm giữa văn học với chính trị của người cầm bút, người ta chia văn học thời kì này thành hai bộ phận.
a) Bộ phận văn học phát triển hợp pháp gồm các sáng tác được đăng tải và xuất bản công khai. Những tác phẩm này vẫn có tính dân tộc và có tư tưởng lành mạnh nhưng không có được ý thức cách mạng và tinh thần chống đối trực tiếp chính quyền thực dân. Bộ phận văn học này cũng phân chia thành nhiều khuynh hướng. Trong đó có hai khuynh hướng chính là lãng mạn và hiện thực. Văn học lãng mạn với các đại diện là các nhà thơ mới, văn xuôi Tự lực văn đoàn. Văn học hiện thực với các đại diện tiêu biểu như Nguyễn Công Hoan, Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao...
b) Bộ phận văn học phát triển bất hợp pháp và nửa hợp pháp là sản phẩm của các nhà văn chiến sĩ