CHƯƠNG 7



SINH LÝ HỌC TIÊU HOÁ



I. Đại cương

Bộ máy tiêu hóa có nhiều chức năng:

- Chức năng tiêu hóa

- Chức năng chuyển hóa

- Chức năng nội tiết và một số chức năng khác... Trong đó, quan trọng nhất là chức năng tiêu hóa.
Chức năng tiêu hóa là chức năng đưa vật chất từ môi trường ngoài vào máu để
cung cấp cho cơ thể. Bộ máy tiêu hóa có các hoạt động chức năng sau:

1. Hoạt động cơ học

Có tác dụng nghiền nhỏ thức ăn, trộn đều thức ăn với dịch tiêu hóa để tăng tốc độ
tiêu hóa, đồng thời đẩy thức ăn di chuyển trong ống tiêu hóa.

2. Hoạt động bài tiết dịch

Bài tiết ra các enzym và nước để thủy phân thức ăn, biến thức ăn từ chỗ xa lạ đối với cơ thể thành những sản phẩm tiêu hóa mà cơ thể có thể thu nhận được.

3. Hoạt động hấp thu

Đưa các sản phẩm tiêu hóa từ trong lòng ống tiêu hóa vào máu.

II. Đặc điểm cấu tạo bộ máy tiêu hóa

Cấu tạo bộ máy tiêu hóa gồm có hai phần:

- Ống tiêu hóa

- Các tuyến tiêu hóa

1. Ống tiêu hóa

Là một ống dài đi từ miệng đến hậu môn, có thể chia làm 5 đoạn chính: miệng, thực quản, dạ dày, ruột non và ruột già.

Thiết đồ cắt ngang, ống tiêu hóa cấu tạo gồm 8 lớp từ trong ra ngoài: niêm mạc, cơ niêm, lớp dưới niêm mạc, đám rối Meissner, cơ vòng, đám rối Auerbach, cơ dọc và thanh mạc.

2. Các tuyến tiêu hóa

2.1. Các tuyến nằm ngoài ống tiêu hóa

- Tuyến nước bọt: gồm tuyến mang tai, tuyến dưới hàm, tuyến dưới lưỡi.

- Tuyến tụy

- Gan, túi mật

2.2. Các tuyến nằm ngay trên thành ống tiêu hóa

- Tuyến dạ dày
- Tuyến ruột

- Một số tuyến nhỏ khác như tuyến má, tuyến lưỡi...

III. Tiêu hóa ở miệng và thực quản

Miệng và thực quản là hai đoạn đầu tiên của ống tiêu hóa, có các chức năng tiêu hóa sau:

- Tiếp nhận thức ăn và nghiền xé thức ăn thành từng mảnh nhỏ

- Đưa thức ăn từ miệng xuống đoạn cuối của thực quản sát ngay phía trên tâm vị của dạ dày

- Phân giải tinh bột chín

1. Hoạt động cơ học của miệng và thực quản

1.1. Nhai

Nhai là hoạt động cơ học của miệng có tác dụng nghiền xé thức ăn và trộn đều thức ăn với nước bọt. Nhai là một động tác nửa tự động, có lúc nhai được thực hiện tự động nhưng có khi được thực hiện chủ động.

1.1.1. Nhai tự động

Khi ăn uống bình thường, đó là một phản xạ không điều kiện do thức ăn kích thích vào niêm mạc miệng tạo nên.

1.1.2. Nhai chủ động

Khi gặp thức ăn cứng khó nhai hoặc trong ăn uống giao tiếp.

1.2. Nuốt

Nuốt là hoạt động cơ học phối hợp giữa miệng và thực quản có tác dụng đẩy thức ăn
đi từ miệng xuống đoạn cuối của thực quản, sát ngay phía trên tâm vị dạ dày.

Động tác nuốt được thực hiện qua 2 giai đoạn:

1.2.1. Giai đoạn đầu

Là một động tác nửa tự động, được thực hiện như sau:

- Miệng ngậm lại

- Lưỡi nâng lên ép vào vòm miệng đẩy thức ăn rơi vào họng

1.2.2. Giai đoạn hai

Khi thức ăn rơi vào họng thì động tác nuốt chuyển sang giai đoạn hai và từ đây nuốt là 1 phản xạ không điều kiện được gọi là phản xạ ruột.

Phản xạ ruột là một phản xạ đặc biệt của ống tiêu hóa, được thể hiện như sau:

Khi thức ăn kích thích vào một đoạn nào đó của ống tiêu hóa thì đoạn đó và đoạn ở trên sẽ co lại trong khi đoạn dưới giãn ra. Như vậy phản xạ ruột có tác dụng đẩy thức ăn đi tới.

Do phản xạ ruột nên khi thức ăn rơi vào họng, họng sẽ co lại, họng trước (họng miệng) và họng trên (họng mũi) cũng co lại, tiểu thiệt đậy khí thanh quản, trong khi đó phần đầu thực quản giãn ra, kết quả là thức ăn bị đẩy từ họng vào đoạn đầu của thực quản. Ở đây, thức ăn lại kích thích gây ra phản xạ ruột và tiếp tục bị đẩy xuống phía dưới. Cứ thế, thức ăn đi đến đâu, phản xạ ruột