GIÁO ÁN
VĂN LỚP 11
Năm học 2004 – 2005





Giáo viên :
Tổ Văn

HỌC VN TỪ THẾ KỶ X ĐẾN HẾT THẾ KỶ XIX
(Tiếp theo chương trình lớp 10 )

Tiết 1-2 : KIÊU BINH NỔI LOẠN
( Trích Hoàng Lê Nhất thống chí )
- Ngô Gia Văn Phái –
Kiểm tra bài cũ :


Yêu cầu : Giúp học sinh hiểu :
Đoạn trích phản ánh một sự kiện lịch sử sôi động cả kinh thành Thăng Long vào những năm 80 của thế kỉ XVIII : Sự kiện lính kiêu binh nổi dậy tôn Trịnh Tông lên ngôi chúa, tiêu diệt phe cánh Đặng Thị Huệ, quận Huy, phò Trịnh Cán ( tính chất bất lực cùng cực của các tập đoàn phong kiến đương thời : mâu thuẫn giữa những thế lực có địa vị lại được giải quyết bằng sự can thiệp của tầng lớp tay sai có địa vị thấp nhất (quân lính) trong phủ chúa.
Những đặc sắc trong bút pháp nghệ thuật của tiểu thuyết lịch sử cổ điển :
Tính chất biên niên cụ thể trong bút pháp ghi chép sự kiện.
Tính cách nhân vật được miêu tả cụ thể trong hành động và ngôn ngữ đối thoại.
Thái độ tác giả biểu hiện qua ngôn ngữ phê phán trực diện hoặc qua bút pháp trào phúng.
Dạy bài mới :
Giới thiệu :
Tác giả : “HLNTC” do dòng họ Ngô Thì sáng tác
Ngô Thì Chí : soạn 7 hồi đầu tác phẩm (phần chính)
Ngô Thì Du : soạn 7 hồi tiếp theo (phần phụ)
Ngô Thì Thiến : soạn 3 hồi cuối.
Tác phẩm :
Thể loại : Tác phẩm tự sự văn xuôi chữ Hán, viết theo thể chương hồi
Nội dung : Viết về những sự kiện lịch sử xảy ra khoảng 3 thập kỉ cuối cùng của TK XVIII khi Trịnh Sâm lên ngôi chúa (1768) đến lúc Gia Long lên ngôi vua (1802) ( sự suy thoái triều Lê - Trịnh và khí thế của phong trào Tây Sơn.
Xuất xứ - Đại ý của đoạn :
Đoạn trích là hồi thứ 2 của HLNTC
Phản ánh sự kiện lính kiêu binh nổi dậy tôn Trịnh Tông lên ngôi chúa, tiêu diệt phe cánh Đặng Thị Huệ -quận Huy ( cuộc khủng hoảng trong nội bộ giai cấp thống trị đương thời sau khi Trịnh Sâm chết.
Phân tích :
Hàng ngũ quân lính trong cuộc biến động :
Động cơ nổi dậy của kiêu binh :
Bất bình trước việc “Bỏ trưởng lập thứ” (Nhà chúa bỏ con cả… bất bình lắm).
Họ bị lợi dụng, phò Trịnh Tông theo sự cổ động những thân tín Thế Tử (Lòng người… đánh chén).
Tính chất : Vô tổ chức, manh động (hoàn toàn nghe theo ý kiến kế hoạch của những người cầm đầu , không qui định ngày giờ nổi dậy…).
Sức mạnh của kiêu binh : Tinh thần hăng hái và sự đồng lòng (3 quân hưởng ứng, hò reo, quát tháo, giết và đánh phá dinh thự quận Huy) ( Hành động và uy thế của kiêu binh đã xoay chuyển tương quan lực lượng giữa các phe.
Hàng ngũ giai cấp thống trị trong cuộc biến động :
Trịnh Tông : người thắng thế.
Động cơ hành động : Giành lại quyền vị.
Tính cach :
Ngồi không huởng thụ thành quả (với mọi mưu tính, kế hoạch đều do bầy tôi thân tín chủ động khởi sự )
Bất lực (Trong lúc gấp… rước pho tượng phật) ( thái độ châm biếm kín đáo của tác giả ( Trịnh Tông đuợc lên ngôi chúa nhưng thực chất cũng tiêu biểu cho sự bất lực của một tập đoàn giai cấp.
Quận Huy : kẻ thất bại.
Một đại thần nắm quyền lực của triều đình, một con người ngoan cố nhất.
Một con người bị cô lập, có kết cục thảm hại (bị giết chết, nhà cửa bị phá tan tành)
Kết thúc màn kịch : Tân chúa đã lên ngôi nhưng sự chém giết vẫn tiếp diễn (luôn trong mấy ngày… chưa dứt) ( Kiêu binh sẽ tiếp tục là “kiêu binh”.
Tổng kết : Qua bút pháp chân thực, hình ảnh ngôn ngữ có tính chất trào phúng miêu tả sự kiện “lên ngôi chúa” của Trịnh Tông, đoạn trích là bức tranh tố cáo sự suy yếu, khủng hoảng, bất lực cùng cực của tập đoàn phong kiến đương thời


Tiết 9 : BÀI CA NGẤT NGƯỞNG
- Nguyễn Công Trứ -
Kiểm ta bài cũ :


Yêu cầu bài mới : giúp học sinh hiểu
Bài thơ có giá trị thể hiện những đặc điểm trong phong cách ngôn ngữ nghệ thuật Nguyễn Công Trứ.
Sáng tác theo thể ca trù.
Số lượng lớn từ ngữ Nôm ( nhiều ngôn ngữ thông tục hàng ngày).
Cái tôi đối lập với tập đoàn.
Hình tượng nghệ thuật biểu hiện khuynh hướng khát vọng tự do