Giáo án 10 Nâng cao
sTiết 1 Ngày soạn 13/8/2006
Chuyển động cơ học
I-Mục tiêu
1.Kiến thức
- Hiểu được các khái niện cơ bản : tính tương đối của chuyển động ,khái niện chất điểm , quỹ đạo ,hệ quy chiếu ,cách xác định vị trí của chất điểm bằng toạ độ ,xác định thời gian bằng đồng hồ ,phân biệt khoảng thời gian và thời điểm .
- Hiểu rõ muốn nghiên cứu một chuyển động của một chất điểm ,cần thiết phải chọn một hệ quy chiếu để xác định vị trí của chất điểm và thời điểm tương ứng
- Nắm vững cách xác định toạ độ và thời điểm tương ứng của một chất điểm trên trục toạ độ
2.Kĩ năng
-Xác định một vật khi nào được coi là chất điểm khi nào không được coi là chất điểm .
II-Chuẩn bị
1.Giáo viên
-Tìm một số tranh ảnh minh hoạ cho chuyển động tương đối , đồng hồ đo thời gian ....
2.Học sinh
-Có đủ SGK,sách bài tập .
III – Tiến trình hoạt động dạy học cụ thể

Hoạt động của GV
 Hoạt động của HS

1. Chuyển động cơ học là gì ?(8’)
-Trong thực tế các em đã nghe thấy nhiều cụm từ ‘’Chuyển động’’ . Vậy các em hiểu thế nào là chuyển động ? 
-Nghe câu trả lời của HS và chỉnh sửa
-Giáo viên ghi bảng k/n
- Yêu cầu học sinh cho VD.

-Trong VD các em vừa nêu các em đã lấy cây bên đường làm mốc , bây giờ nếu chung ta lấy hành khách bên cạnh làm mốc thì người trong VD trên có chuyển động không ?

-Xuất phát từ VD trên các em suy nghĩ cho thầy biết chuyển động có tính chất gì ?
-Giáo viên ghi bảng
-Yêu cầu học sinh cho VD về tính tương đối của chuyển động
2.Chất điểm . Quỹ đạo của chất điểm .(7’)
-Thông báo thế nào là chất điểm ( ghi bảng)
-Đặt câu hỏi (C1 )

-Nghe câu hỏi (thảo luận nhóm theo bàn )


-Trả lời câu hỏi
Là sự dời chỗ của vật này so với vật khác theo thời gian


VD Hành khách ngồi trên xe chuyển động so với cây bên đường .

-Nghe câu hỏi và trả lời
-Không


-Chuyển động có tính tương đối





-Nghe và trả lời câu hỏi C1(tính toán và thảo luận theo nhóm )

-Đặt tiếp một câu hỏi : Một xe ô tô đi trên hai quỹ đạo khác nhau :
+Đi từ trong bến xe ra đến cổng bến xe
+Đi trên quãng đường 100km
Khi nào xe được coi là chất điểm khi nào xe không được coi là chất điểm ,Vì sao?


Thông báo k/n quỹ đạo (ghi bảng)
Cho học sinh xem quỹ đạo của hạt mưa và lưu ý học sinh là quỹ đạo của một chất điểm có tính tương đối .
3.Xác định vị trí của một chất điểm (8’)
- Đặt câu hỏi : Cho một A người đi trên một đường thẳng trên đó có một điểm O.
Ta biết một thông tin tại thời điểm t ngưòi đó cách O một đoạn 50 km thì các em có biết chính xác vị trí của người Ađó không?




-Gọi một học sinh khác nhận xét trả lời của bạn



-Để có một thông tin mà người nghe biết được chính xác vị trí của vật đang ở đâu ngoài việc cho thông tin như trên và cho thêm thông tin cách về bên phải hay cách về bên trái ngưòi ta có thể gắn vào O một trục toạ độ và người ta cho thông tin về toạ độ của vật thì người nghe sẽ biết được chính xác toạ độ của vật ở vị trí nào
- Phân tích ví dụ trên và cho thêm ví dụ khác
- Đưa ra kết luận (ghi bảng)
-Đặt câu hỏi C2




4.Xác định thời gian (7’)
Đưa ra một ví dụ :
Lúc 3 h một người đi xe đạp xuất phát từ GT A , 4h30’ người này đi đến GT B
-Bằng đồng hồ người ta đã đo được khoảng thời gian người đó đi từ GTA đến GTB là 30’ .
- Thời điểm người đó xuất phát từ GTA là 3h thời điểm người đó đến GTB là 4h30’
Cũng với hiện tượng trên người khác lại cho một thông tin như sau lúc 15h một người đi xe đạp xuất phát từ GT A , 16h30’ người này đi đến GT B. Vậy ai nói đúng ai nói sai

-Vậy muốn nói thời điểm xảy ra hiện tượng nào đó người ta phải nói thời điểm đó ứng với mốc thời gian nào và đo khoảng thời gian kể từ mốc đến thời điểm đó bằng đồng hồ.Đơn vị của thời gian trong hệ đơn vị chuẩn là giây (s)
-Để xác định thời điểm ta cần có một đồng hồ để đo khoảng thời gian và một mốc thời gian .
-Thời điểm phụ thuộc vào mốc thời gian,khoảng thời gian xảy ra một hiện tượng không phụ thuộc vào mốc thời gian
-Yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi C3

5.Hệ quychiếu (3’)
-Thông báo hệ quy chiếu là gì
-Lưu ý cho học sinh hệ quy chiếu và hệ toạ độ là khác nhau

6.Chuyển động tịnh tiến (7’)
-Yêu cầu học sinh đọc SGK trước khi học sinh đọc đặt câu hỏi Chuyển động tịnh tiến là gì?


- Nghe trả lời và chỉnh sửa

-Yêu cầu học sinh đưa ra ví dụ và phân tích



-Khi khảo sát một chuyển động tịnh tiến ta chỉ cần khảo sát một điểm trên vật .

Củng cố và ra bài tập về nhà (5’)


-Đặt các câu hỏi củng cố trong SGK NC
- Cho bài tập về nhà từ 1 đến 3








Nghe câu hỏi và trả lời (hoạt động cá nhân )
Khi xe đi từ trong ra cổng thì xe không được coi là chất điểm , khi xe đi trên quãng đường 100km được coi là chất điểm .











Nhận thông và suy nghĩ độc lập
Trả lời
Không biết chính xác vị trí của người đó vì chưa biết cách về phía nào















Nghe và trả lời (hoạt động cá nhân )
Toạ độ của vật thay đổi theo gốc O được chọn .
toa độ có tính tương đối











Học sinh nghe vấn đề giáo viên đưa ra(làm việc theo bàn )
Một học sinh đại diện cho nhóm đưa ra ý kiến
Cả hai nói đều đúng nhưng mỗi ngưòi chọn một mốc thời gian khác nhau .








Học sinh nghe câu hỏi (thảo luận theo từng bàn )
Một học sinh đại diện cho nhóm trả lời .


-Tự ghi định nghĩa vào vở





-Đọc SGK (làm việc cá nhân)
Một học sinh trả lời các học sinh khác nghe và nhận xét
-Ghi định nghĩa vào trong vở


Đưa ra ba VD và phân tích cho thoả mãn với định nghĩa(làm việc cá nhân)





-Trả lời các câu hỏi củng cố.
- Ghi bài tập về nhà .












Bài 2: Vận tốc trong chuyển động thẳng
Chuyển động thẳng đều
(Tiết 2)

I. Mục tiêu
1. Kiến thức
- Hiểu được các yếu tố của véc tơ độ dời, véc tơ độ dời trong chuyển động thẳng, nắm vững ý nghĩa thuật ngữ véc tơ độ dời và độ dời.
- Hiểu dvéc tơ vận tốc trung bình, nhận biết được ý nghĩa của véc tơ vận tốc trung bình, đặc biệt trong trường hợp chất điểm chỉ chuyển động theo một chiều.
- Hiểu được đ/n véc tơ vận tốc tức thời, bằng tốc độ tức thời.
2. Kĩ năng
- áp dụng công thức tính độ dời.
- áp dụng được công thức tính vận tốc trung bình
II. Chuẩn bị
1. Giáo viên :
- Đọc phần tương ứng trong SGK Vật lý lớp 8.
2. Học sinh :
- Ôn lại các kiến thức về toạ độ hệ quy chiếu.
III. Tiến trình dạy – học
1. ổn định tổ chức
2. Kiểm tra bài (5 min )
- Hệ quy chiếu là gì ?
- Thế nào là chuyển động tịnh tiến? Lấy VD phân tích.
3. Bài học mới:

Hoạt động 1(10 min) : Tìm hiểu khái niệm độ dời, độ dời trong chuyển động thẳng.

Hoạt động của HS
Hướng dẫn của GV

- HS nhớ lại trả lời





Trong toán học đại lượng véc tơ được xác định bởi các yếu tố nào?

- HS lắng nghe và phát biểu ý kiến

- Lấy VD về véc tơ độ dời
- Chất điểm chuyển động theo quỹ đạo bất kì. Tại thời điểm t1 nó ở vị trí M1. Tại thời điểm t2 nó ở M2.
là véc tơ độ dời. Vậy em hãy nêu các yếu tố của véc tơ độ dời ?


- HS nghiên cứu đọc SGK để trả lời :

Trong đó :
x1 : Toạ độ của vật tại M1
x2 : Toạ độ của vật tại M2

: Là GTĐS hay gọi là độ dời
- H/S tính toán các độ dời của con kiến trong H2.2 SGK
Đi đến KL:
Độ dời = Độ biến thiên toạ độ
= Toạ độ lúc cuối – Toạ độ lúc đầu

- Ta xét chuyển động đơn giản là chuyển động có quỹ đạo thẳng
- Trước hết chọn trục toạ độ Ox trùng với phương chuyển động, toạ độ xM của
là toạ độ của M xác định vị trí của vật còn gọi là giá trị đại số của
. Vậy véc tơ độ dời
có giá trị đại số ( gọi là độ dời) là bao nhiêu?
Độ dời có thể âm không, nếu âm có nghĩa là thế nào?



Hoạt động 2 ( 5 min ) : Phân biệt độ dời với quãng đường đi

- H/S nghiên cứu trả lời và ghi câu trả lời vào vở
Khi nào độ dời của vật trùng với quãng đường đi được, khi nào thì không trùng nhau?


Hoạt động 3 (10 min) : Ghi nhận khái niệm vận tốc trung bình, ôn lại khái niệm tốc độ trung bình.



- H/S lắng nghe, nghiên cứu SGK nêu nhận xét, và tự viết vào vở của mình :







là véc tơ vận tốc trung bình của chất điểm trong khoảng thời gian từ t1 đến t2 (
). Hãy nhận xét về phương và chiều của véc tơ vận tốc trung bình so với phương chiều của véc tơ độ dời?

Nếu chọn trục Ox trùng với đường thẳng quỹ đạo thì GTĐS của véc tơ vận tốc trung bình là bao nhiêu?
- GV gợi ý vì đã biết phương chiều của véc tơ vận tốc trung bình ta chỉ cần xét GTĐS của nó và gọi là vận tốc trung bình
Vậy em hãy viết công thức tính vận tốc trung bình ?
ở lớp 8 đã học tốc độ trung bình em hãy nêu lại khái niệm này và cho biết tốc độ trung bình đặc trưng cho điều gì của vật chuyển động ?
Khi nào vận tốc trung bình bằng tốc độ trung bình ?


Hoạt động 4 (10 min ) : Tìm hiểu ý nghĩa của vận tốc