GIÁO ÁN NGỮ VĂN 11 NĂM 2007


(((((
Tuần 1 Vào Phủ Chúa Trịnh
Tiết 1 - 2 Lê Hữu Trác

A - MỤC TIÊU BÀI HỌC
Giúp học sinh
1 - Hiểu đặc điểm của thể kí sự và phát hiện nét riêng của ngòi bút kí sự Lê Hữu Trác.
2 - Cảm nhận giá trị hiện thực sâu sắc của tác phẩm cùng với nhân cách thanh cao của HAỈ THƯỢNG LÃN ÔNG LÊ HỮU TRÁC..
B - PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN
1 - Sách giáo khoa ngữ văn 11 tập 1.
2 - Sách giáo viên ngữ văn 11 tập 1.
3 - Thiết kế giáo án.
C - CÁCH THỨC TIẾN HÀNH
1 - Phát vấn - đối thoại
2 - Diễn dịch
3 - Thảo luận - thực hành
D - TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 - Ổn định lớp.
2 - Kiểm tra bài soạn, cách soạn : Tác phẩm "Vào phủ chúa Trịnh"
3 - Giới thiệu bài mới.
Hoạt động của giáo viên và học sinh
Nội dung bài

HĐ1: Gọi HS đọc và tóm tắt tiểu dẫn SGK tr 3
GV gợi ý về tác giả:
Danh y HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG không chỉ chữa bệnh mà còn soạn sách, mở trường dạy nghề thuốc để truyền bá y học.
( Là người co �trình độ y và tâm huyết nghề nghiệp.
GV gợi ý về tác phẩm:
Thể kí sự dùng ghi chép 1 câu chuyện có thật
và tương đối hoàn chỉnh .
Nội dung: Kể lại những việc mắt thấy tai nghe trong chuyến đi lên kinh đô chữa bệnh cho thái tử Trịnh Cán và Chúa Trịnh Sâm.
Đoạn trích có thể chia làm 3 ý:
-Từ đầu( "quán trà" Quang cảnh trong phủ Chúa.
-Từ "Bấy giờ(" thật kĩ" Cảnh sinh hoạt trong trong phủ Chúa.
-Phần còn lại: cả�nh xem mạch, chuẩn bệnh, kê đơn cho Thế tử.
( Đoạn trích"Vào phủ chúa Trịnh"có quang cảnh hết sức cụ thể: cách bày trí, cách ăn uống, sinh hoạt.

HĐ 2: GV chia 4 tổ thành 4 nhóm, thảo luận từng câu trong SGK tr 9.
N1: Quang cảnh trong phủ chúa: cảnh" danh hoa đua thắm, thoảng mùi hương, dãy hành lang quanh co nối nhau liên tiếp, chim kêu ríu rít", người" người hầu đông đúc, qua lại như mắc cửi, vệ sĩ canh giữ cửa", vật dụng" sập thếp vàng, võng điều, cột son thếp vàng".
N2: Những chi tiết có giá trị hiện thực cao: Bên trong phủ là những nhà"Đại đường", "Quyền bổng", "Gác tía". đồ dùng tiếp khách toàn là "mâm vàng, chén bạc".
Đến nội cung của thế tử phải qua năm, sáu lần trướng gấm trong phòng thắp nến xung quanh lấp lánh. (Cảnh giàu sang khác thường.
N3: Cung cách sinh hoạt nơi phủ chúa:
-Khi tác giả lên cáng vào phủ theo lệnh chúa thì có"tên đày tớ chạy đằng trước hét đường"; "cáng chạy như ngựa lồng"; Trong phủ chúa người giữ cửa truyền báo rộn ràng"? chúa giữ vị trí trọng yếu và có quyền uy tối thượng trong triều đình.
-Bài thơ của tác giả minh chứng thêm quyền uy nơi phủ chúa.
-Những lời lẽ nhắc đến chúa Trịnh và thế tử đều hết sức cung kính, lễ độ " thánh thượng đang ngự ở đấy"
- Chúa Trịnh luôn có" phi tần chầu chực"xung quanh.Tác giả không được thấy mặt chúa mà chỉ làm theo mệnh lệnh; xem bệnh xong cũng không được phép trao đổi, chỉ được viết tờ khải trình lên chúa.
- Nội cung trang nghiêm đến nỗi tác giả phải "nín thở đứng ở xa"; "khúm núm đến trước sập xem mạch"
N4: Lê Hữu Trác thể hiện thái độ ngạc nhiên pha chút mỉa mai
của người coi thường danh lợi và không bị cám dỗ trước nếp sống giàu sang.

HĐ 3: Thái độ của tác gia �đối với danh lợi: Cách chuẩn đoán của Lê Hữu Trác rất chính xác" ăn quá no, mặc quá ấm nên phủ tạng yếu đi" và chữa bệnh bằng cách giữ thể chất bẩm sinh "chính khí ở trong mà thắng thì bệnh ở ngoài sẽ tự nó tiêu dần, không cần trị mà bệnh sẽ mất." Ông dám nói thẳng và chữa thật căn bệnh của thế tử mặc dù ý kiến của ông không thuận với số đông lương y trong triều. Điều đó nói lên tài năng và y đức của người thầy thuốc.

HĐ 4: Gợi ý cho 4 tổ thảo luận nghệ thuật kí sự của tác giả:
_Kí là loại hình văn học phức tạp trong văn xuôi tự sự thời trung đại. Dùng chỉ những công văn giấy tờ mang tính hành chính hoặc để ghi chép những sự việc xảy ra trong thực tế cho khỏi quên.Như vậy, Kí trong tác phẩm văn xuôi mang chức năng hành chính, lễ nghi và thẩm mĩ trên cơ sở tôn trọng hiện thực.
Sự ghi chép chân thực, tỉ mỉ cuộc sống nơi phủ chúa đã tạo nên
sức hấp dẫn và thành công của đoạn trích.
Nét đặc sắc nhất là tác giả phát hiện những chi tiết gây ấn tượng:
# Thế tư �-một đứa be �- ngồi chễm chệ trên sập vàng để cho thầy thuốc - mộtcụ già - quỳ dưới đất lạy 4 lạy, rô�i cười và ban cho ông già một lời khen:" ông này lạy khéo!";
# Khi đi vào nơi ở của thế tử để xem mạch" đột nhiên, thấy ông ta mở một chỗ trong màn gấm rồi bước vào. Ở trong tối om, không thấy có cửa ngõ gì cả"
# Phòng ở của thế tử trong một khung cảnh vàng son nhưng tù hãm, thiếu sinh khí;
# Đèn sáp chiếu sáng làm nổi màu mặt phấn và màu áo đỏ.
I/ Tìm hiểu chung:
1) TÁC GIẢ: LÊ HỮU TRÁC (1724-1791).
-Biệt hiệu: Danh y HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG.
-Quê quán: làng Liêu xá, huyện Đường Hào, tỉnh Hải Dương
? ÔNG gắn phần lớn cuộc đời, hoạt động y học và trước tác với quê ngoại ở Hà tỉnh.
2) TÁC PHẨM: Thượng Kinh Kí Sự
-Là phần cuối của bộ "Hải thượng y tông tâm lĩnh", tập kí sự bằng chữ Hán, gồm 66 quyển viết 1783 .
3) ĐOẠN TRÍCH: "Vào phủ chúa Trịnh":
a)Nội dung: Nói việc Lê Hữu Trác lên kinh đô, vào phủ Chúa để bắt mạch, kê đơn cho thế tử Trịnh Cán.
b) Chủ đề: Ca ngợi tài năng, tính cách tự do, và tinh thần trách nhiệm của danh y đã cống hiến cả đời mình cho y học.

II/ Đọc hiểu văn bản:
1)Giá trị hiện thực sâu sắc qua bức tranh sinh động về cuộc sống xa hoa quyền quí nơi phủ Chúa.
a) Quang cảnh hết sức cụ thể, tráng lệ, lộng lẫy, từ cách bày trí đến cách sinh hoạt, ăn uống. tới những lễ nghi, khuôn phép, cách nói năng, người hầu, kẻ hạ. cho thấy sự cao sang, quyền uy tột đỉnh cùng với cuộc sống xa hoa và sự lộng quyền của nhà chúa.
b) Thái độ, tâm trạng và những suy nghĩ của tác giả:
- Quan sát rất tỉ mỉ, kể tả chi tiết: từ điếm canh đến nhà Đại đường, từ vật dụng như kiệu, sập, võng, bàn ghế đều là những điều dân gian chưa từng thấy .
( Tác giả không đồng tình và dửng dưng không bị cám dỗ bởi cuộc sống xa hoa tráng lệ ở đây.
2) Diễn biến tâm trạng và cảm nghĩ của Lê Hữu Trác khi bắt mạch, kê đơn cho Thế tử : Cách khám, chuẩn đoán, chửa bệnh ,"xem kĩ cả lưng, bụng và chân tay", kiểm tra thuốc đang dùng, định bệnh chuẩn xác, cân nhắc khi ra đơn, bốc thuốc cho ta thấy phẩm chất của ông không chỉ là một thầy thuốc giỏi, già dặn kinh nghiệm mà còn có y đức cao, coi trọng tính mạng người bệnh, coi thường danh lợi, quyền quí, yêu thích tự do và nếp sống thanh đạm, giản dị.
Xứng đáng là danh y HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG.
3) Nét đặc sắc trong bút pháp kí sự của tác giả:
-Quan sát tỉ mỉ, ghi chép trung thực, tả cảnh sinh động , kể diễn biến sự việc khéo léo, lôi cuốn sự chú ý của người đọc, không bỏ xót những chi tiết nhỏ tạo nên cái thần của cảnh vật và sự việc (Đoạn trích có giá trị hiện thực hết sức sâu sắc.
III / Tổng kết:

Ghi nhớ:
Bằng tài quan sát tinh tế và ngòi bút ghi chép chi tiết, chân thực, sắc sảo, tác giả đã vẻ lại một bức tranh sinh động về cuộc sống xa hoa, quyền quí của phủ chúa Trịnh đồng thời cũng bộc lộ thái độ coi thường danh lợi.





Củng cố - dặn dò:
Củng cố: Cho biết ý nghĩa của việc quan sát, miêu tả người và cảnh trong phủ chúa Trịnh?
Dặn dò: Chuẩn bị bài"Từ ngôn ngữ chung đến lời nói cá nhân"
Câu hỏi trắc nghiệm
1/ Tác phẩm "Thượng Kinh Kí Sự " được sáng tác năm:
1784 c) 1763
1785 d) 1783

2/ Tác giả của đoạn trích " vào phủ chúa Trịnh" là:
Ngô gia văn phái. c) Nguyễn Bỉnh Khiêm.
Lê Hữu Trác d) Phạm Đình Hổ .

3/ Nội dung chính của đoạn trích là:
Khắc họa cuộc sống xa hoa, quyền uy nơi phủ chúa và thái độ coi thường danh lợi của tác giả.
Niềm vui sướng, ngạc nhiên của lương y ở nơi quê mùa khi được tiếp xúc với lầu son, gác tía.
Thái độ dửng dưng, mỉa mai, coi thường danh lợi của tác giả.
Phê phán giai cấp thống trị phong kiến đương thời

4/ Cách chuẩn bệnh, kê đơn chứng tỏ Lê Hữu Trác là người:
Có tài năng và y đức, luôn coi trọng nghề nghiệp.
Muốn khẳng định tài năng của mình hơn các danh y ở tại phủ chúa.
Có thiện cảm với vua chúa và quí mến thế tử.
Tài giỏi, già dặn kinh nghiệm nhưng có lương tâm, đặt y đức lên hàng đầu.

5/ Nghệ thuật miêu tả quang cảnh nơi phủ chúa trong đoạn trích:
Ước lệ, thậm xưng, phong phú.
Quan sát tỉ mỉ, ghi chép trung thực, tả cảnh sinh động, kể lể khéo léo.
Ghi chép theo hoàn cảnh khách quan, ngoài ý muốn.
Tưởng tượng, thêm thắt cho hấp dẫn, xa thực tế.


ĐÁP ÁN CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
CÂU
1
2
3
4
5

ĐÁP ÁN
d
b
a
d
b


(((((
Tuần 1 Tiết 3
TỪ NGÔN NGỮ CHUNG ĐẾN LỜI NÓI CÁ NHÂN
A. MỤC TIÊU BÀI HỌC
Giúp học sinh:
- Nắm được biểu hiện của cái chung trong ngôn ngữ của xã hội và cái riêng trong lời nói của cá nhân và mối tương quan g