Tiết theo PPCT: 1,2

VĂN BẢN 1: AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG
(Hoàng Phủ Ngọc Tường)
I. MỤC TIÊU
1. Phẩm chất:
Biết yêu quý và có ý thức giữ gìn vẻ đẹp của thiên nhiên.
2. Năng lực
a. Năng lực chung
Phát triển năng lực tự chủ và tự học, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo thông qua hoạt
động đọc, viết, nói và nghe; năng lực hợp tác thông qua các hoạt động làm việc nhóm
b. Năng lực đặc thù
- Nhận biết và phân tích được sự kết hợp giữa tự sự và trữ tình trong tùy bút hoặc tản văn.
- Phân tích và đánh giá được cảm hứng chủ đạo của người viết thể hiện qua VB; phát hiện
được giá trị văn hóa, triết lí nhân sinh từ VB.
- Nhận biết và phân tích được một số đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ văn học. Phân tích được
tính đa nghĩa của ngôn từ trong tác phẩm văn học.
- Phân tích được ý nghĩa hay tác động của VB văn học trong việc làm thay đổi suy nghĩ, tình
cảm, cách nhìn và cách thưởng thức đánh giá cá nhân đối với văn học và cuộc sống.
3. Kiến thức
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
- KHBD, SGK, SGV, SBT
- PHT số 1,2
- Tranh ảnh
- Máy tính, máy chiếu, bảng phụ, Bút dạ, Giấy A0
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
A. HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU
a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập của
mình.

b. Nội dung: HS lắng nghe, trả lời câu hỏi của GV
c. Sản phẩm: Suy nghĩ của HS
d. Tổ chức thực hiện:
1
2
3

S

4
5
6

S

Ô

7
C

Ử

U

À

I

G

Ò

N

S

Ô

N

G

H

Ồ

N

Ô

N

G

L

A

M

N

G

Â

N

H

À

N

G

B

Ạ

C

H

Đ

Ằ

N

G

B

Ư

Ở

I

T

H

Ư

Ơ

N

G

S

Ô

N

G

Đ

O

N

G

8
9

S

L

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

G

À

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

Gợi ý:

- GV chuyển giao nhiệm vụ:

Cách 1

Cách 1: Trả lời 2 câu hỏi trong SGK

Câu 1:

Câu 1: Bạn đã biết gì về Huế? Hãy chia sẻ với các - Huế từng là kinh đô (cố đô Huế)
bạn về điều đó.

của Việt Nam dưới triều Tây Sơn

Câu 2: Dựa vào nhan đề và hình ảnh minh họa, (1788–1801)
bạn dự đoán gì về nội dung của văn bản?

và

triều

Nguyễn

(1802–1945).

Cách 2: Trò chơi “Ô chữ bí mật” Đố vui về các - Hiện nay, thành phố là một trong
dòng sông

những trung tâm về văn hóa – du
1. Sông gì có cảng Nhà Rồng

lịch, y tế chuyên sâu, giáo dục đào

Giữa lòng thành phố anh hùng, nguy nga?

tạo, khoa học công nghệ của Miền

=> Đáp án: sông Sài Gòn

Trung - Tây Nguyên và cả nước.

2. Sông gì tên một loài hoa

- Khung cảnh và thiên nhiên mang

Ngàn năm đỏ sắc phù sa sớm chiều?

vừa mang vẻ đẹp mộng mơ vừa

=> Sông Hồng
3. Sông gì tên gợi đã xanh

mang vẻ đẹp hùng vĩ.
Câu 2: Nhìn vào nội dung và hình

Ấp yêu xứ sở tự hào Bác sinh?
=> Đáp án: sông Lam
4. Sông gì chảy giữa lưng trời;
Có con vịt lội ngời ngời muôn sao?
5. Sông gì ngàn thuở lẫy lừng
Bình nguyên diệt hán chảy cùng sử xanh?
=> Đáp án: sông Bạch Đằng
6. Sông gì hoa trắng, nhị vàng
Quả tròn trọc lốc, nồng nàn hương thơm
7. Sông gì gợi nhớ gợi yêu
Bao nhiêu tình nghĩa, bao nhiêu mong chờ?
=> Đáp án: sông Thương
8. Sông nào thác dữ bao đời,
Nay nguồn điện sáng cho người nơi nơi
=> Sông Đà
9. Một sông chín ngọn rồng thiêng
Chung nguồn chung cội Thái, Lào, Việt, Miên Là sông gì
=> Sông Cửu Long
Em hãy nêu hiểu biết của mình về dòng sông
Hương.
- HS tiếp nhận nhiệm vụ.
Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm
vụ
- GV quan sát, gợi mở
- HS quan sát, suy nghĩ
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- Gv tổ chức hoạt động
- HS tham gia trò chơi
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

ảnh em đoán nội dung văn bản nói
về vẻ đẹp sông Hương của Huế.
Cách 2:
Từ khóa: Sông Hương

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức:
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Trải nghiệm cùng văn bản
a. Mục tiêu: Đọc văn bản và thực hiện một số kĩ thuật đọc thông qua việc trả lời một số câu
hỏi trong khi đọc
b. Nội dung: Hs sử dụng sgk, đọc văn bản theo sự hướng dẫn của GV
c. Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS
d. Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

I. Trải nghiệm cùng văn bản

- GV chuyển giao nhiệm vụ

1. Đọc

1) GV hướng dẫn cách đọc

2. Tìm hiểu chung

+ Khi đọc HS cần chú ý đến các điểm ngừng đọc a. Tác giả
(được đánh giấu bằng sự xuất hiện của kí hiệu câu - Tiểu sử
hỏi và thẻ đọc tương ứng ở vị trị bên phải của VB) + Hoàng Phủ Ngọc Tường sinh năm
để thực hiện yêu cầu rèn luyện kĩ năng đọc

1937 tại thành phố Huế, quê gốc tỉnh

+ GV tổ chức cho HS đọc theo những các bước

Quảng Trị

+) Yêu cầu từng cá nhân HS đọc thầm, thực hiện + Là một nhà văn đồng thời là một
theo yêu cầu của thẻ đọc. Cần lưu ý chuẩn bị câu nhà văn hóa có sự gắn bó sâu sắc với
trả lời (ghi ra giấy hoặc ghi nhớ trong đầu) để Huế
làm minh chứng cho việc hoàn thành nhiệm vụ - Các tác phẩm chính: Ngôi sao trên
đọc VB.

đỉnh Phu Văn Lâu, Rất nhiều ánh lửa,

+) Yêu cầu một HS đọc to toàn bộ VB hoặc một Ai đã đặt tên cho dòng sông, Hoa trái
phần VB. Trong khi đọc, đến vị trị nào xuất hiện kí quanh tôi, Ngọn núi ảo ảnh…
hiệu câu hỏi và thẻ đọc tương ứng thì dùng đọc 1- - Phong cách sáng tác:
2 phút để độc lập thực hiện nhiệm vụ do thẻ đọc  + Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất
yêu cầu, các HS còn lại cũng sẽ cùng thực hiện trí tuệ và chất trữ tình, giữa nghị luận
nhiệm vụ ấy theo hình thức làm việc cá nhân. Hết sắc bén với suy tư đa chiều được tổng
thời gian 1-2 phút thì GV lại tiếp tục yêu cầu HS hợp từ vốn kiến thức phong phú về

đọc to VB. Cứ thế hoàn thành hết các nhiệm vụ triết học, văn hóa, lịch sử, địa lí…
đọc ở giai đoạn Đọc VB do SGK yêu cầu.

 + Lối hành văn hướng nội, súc tích,

+) Sau khi cả lớp cùng trải nghiệm việc đọc VB và mê đắm và tài hoa.
hoàn thành yêu cầu của các thẻ đọc, GV có thể tổ b. Tác phẩm
chức cho HS chia sẻ kết quả rả lời một số câu hỏi - Thể loại: Bút kí
Đọc VB.

- Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác

+ GV nên nhận xét, đánh giá cách đọc ( tốc độ, - Bài kí Ai đã đặt tên cho dòng sông?
giọng đọc, ngắt, nghỉ, phân biệt vai,...), thái độ Được viết tại Huế tháng 1 - 1981, in
thực hiện nhiệm vụ và cách thức thực hiện các kĩ trong tập bút kí cùng tên.
năng đọc ở HS.

- Phương thức biểu đạt: biểu cảm

2) Gv phát PHT số 1 để Hs tìm hiểu về tác giả và - Bố cục: 3 phần
tác phẩm (làm ở nhà)

+ Phần 1: ″Trong những dòng sông…

Lưu ý: Hs có thể làm video hoặc inphographic về dưới chân núi Kim Phụng″: Sông
tác giả, tác phẩm

Hương vùng thượng nguồn là dòng

- HS lắng nghe, tiếp nhận nhiệm vụ

chảy có mối quan hệ sâu sắc với dãy

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm Trường Sơn.
vụ

+ Phần 2: Từ ″Phải nhiều thế kỷ ...

- Hs làm việc cá nhân

quê hương xứ sở″: Sông Hương

- GV quan sát

những mối quan hệ với kinh thành

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận Huế.
- HS trình bày sản phẩm

+ Phần 3: ″Hiển nhiên là sông

- GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Hương... cho dòng sông? ″: Sông

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

Hương trong mối quan hệ với lịch sử

- GV nhận xét, bổ sung, chốt kiến thức

dân tộc, với cuộc đời và thi ca.

Hoạt động 2: Suy ngẫm và phản hồi
- Nhận biết và phân tích được sự kết hợp giữa tự sự và trữ tình trong tùy bút hoặc tản văn.
- Phân tích và đánh giá được cảm hứng chủ đạo của người viết thể hiện qua VB; phát hiện
được giá trị văn hóa, triết lí nhân sinh từ VB.

- Nhận biết và phân tích được một số đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ văn học. Phân tích được
tính đa nghĩa của ngôn từ trong tác phẩm văn học.
- Phân tích được ý nghĩa hay tác động của VB văn học trong việc làm thay đổi suy nghĩ, tình
cảm, cách nhìn và cách thưởng thức đánh giá cá nhân đối với văn học và cuộc sống.
- Biết yêu quý và có ý thức giữ gìn vẻ đẹp của thiên nhiên.
b. Nội dung: Hs sử dụng sgk, đọc văn bản theo sự hướng dẫn của GV
c. Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS
d. Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

NV1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu yếu tố II. Suy ngẫm và phản hồi
trữ tình trong tùy bút

1. Tìm hiểu về sự kết hợp giữa yếu tố

- GV chuyển giao nhiệm vụ:

tự sự và trữ tình trong tùy bút

1) Gv tổ chức cho Hs thảo luận PHT số 2 theo a. Tìm hiểu yếu tố trữ tình trong tùy
hình thức nhóm 4-6 em để tìm hiểu các chi tiết bút
miêu tả hình tượng sông Hương ở nhiều góc * Một số chi tiết cho thấy hình tượng
nhìn khác nhau (góc nhìn cảnh quan thiên sông Hương trong VB được miêu tả từ
nhiên, địa lí; góc nhìn lịch sử; góc nhìn thơ nhiều góc nhìn khác nhau:
ca; góc nhìn văn hóa)

- Một số chi tiết cho thấy hình tượng

2) Tìm những từ ngữ, câu văn cho thấy cái tôi sông Hương được miêu tả từ góc nhìn
của tác giả luôn hiện hữu trong văn bản.

cảnh quan thiên nhiên, địa lí: “Trước

(Nếu có điều kiện về thời gian và cơ sở vật khi về đến vùng châu thổ êm đềm, nó là
chất, Gv có thể tổ chức theo kĩ thuật phòng một bản trường ca của rừng già, rầm
tranh. Chia lớp thành 5 nhóm, nhóm 1: Tìm rộ giữa bóng câu đại ngàn, mãnh liệt
các chi tiết miêu tả sông Hương ở góc nhìn qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như
cảnh quan thiên nhiên, địa lí; nhóm 2- góc cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn, và
nhìn lịch sử; nhóm 3- góc nhìn thơ ca; nhóm cũng có lúc nó trở nên dịu dàng và say
4- góc nhìn văn hóa; nhóm 5- tìm những từ đắm giữa những dặm dài chói lói màu
ngữ, câu văn cho thấy cái tôi của tác giả luôn đỏ của hoa đỗ quyên rừng, từ ngã ba
hiện hữu trong văn bản=> Hs chuẩn bị nhiệm Tuần, sông Hương theo hướng nam bắc

vụ ở nhà)

qua điện Hòn Chén; vấp Ngọc Trản, nó

3) Phân tích vẻ đẹp của sông Hương được chuyển hướng sang tây bắc, vòng qua
miêu tả qua một đoạn văn trong văn bản.

thềm đất bãi Nguyệt Biều, Lương Quán

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

rồi đột ngội vẽ một hình cung thật tròn

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện về phía đông bẵ, ôm lấy đôi chân đồi
nhiệm vụ

Thiên Mụ, xuôi dần về Huế; giáp mặt

- HS suy nghĩ, thảo luận và trả lời câu bạn, thành phố ở cồn Giã Viên, sông Hương
hoàn thành PHT

uốn một cánh cung rất nhẹ sang đến

- Gv quan sát, cố vấn

Cồn Hến; đường cong ấy làm cho dòng

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo sông mềm hẳn đi, như một tiếng
luận

“vâng” không nói ra của tình yêu;...

- HS trả lời câu hỏi/ trình bày sản phẩm thảo - Một số chi tiết cho thấy hình tượng
luận

sông Hương được miêu tả từ góc nhìn

- GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của lịch sử:... “dòng sông của thời gian
bạn.

ngân vang, của sử thi viết giữa màu cỏ

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm lá xanh biếc. Khi nghe lời gọi, nó biết
vụ

cách tự hiến đời mình làm một chiến

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

công, để rồi nó trở về với cuộc sống

Đối với mục 3), Hs có thể lựa chọn một đoạn

bình thường, làm một người con gái dịu

bất kì.

dàng của đất nước.”
- Một số chi tiết cho thấy hình tượng
sông Hương được miêu tả từ góc nhìn
thơ ca: “Dòng sông trắng- lá cây xanh”
trong cái nhìn tinh tế của Tản Đà, từ
tha thướt mơ màng nó chợt nhiên hùng
tráng lên “như kiếm dựng trời xanh”
trong khí phách của Cao Bá Quát; từ
nỗi quan hoài vạn cổ với bóng chiều
bảng lảng trong hồn thơ Bà Huyện
Thanh Quan;…”

- Một số chi tiết cho thấy hình tượng
sông Hương được miêu tả từ góc nhìn
văn hóa:…”toàn bộ nền âm nhạc cổ
điển Huế đã được sinh thành trên mặt
nước của dòng sông này, trong một
khoang thuyền nào đó, giữa tiếng nước
rơi bán âm của những mái chèo khuya;
thỉnh thoảng, tôi vẫn còn gặp trong
những ngày nắng đem ra phơi, một sắc
áo cưới của Huế ngày xưa, rất xưa;
màu áo điều lục với loại vải vân thau
màu xanh chàm lồng lên một màu đỏ ở
bên trong, tạo thành một màu tím ẩn
hiện, thấp thoáng theo bóng người,
thuở ấy các câu dâu trẻ vân mặc sau
tiết sương giáng;…”
* Một số từ ngữ, câu văn cho thấy cái
“tôi” của tác giả luôn hiện hữu trong
VB: “Trong những dòng sông đẹp ở
các nước mà tôi thường nghe nói đến,
hình như chỉ sông Hương là thuộc về
một thành phố duy nhất; nếu chỉ mải
mê nhìn ngắm khuôn mặt kinh thành
của nó, tôi nghĩ răng người ta sẽ không
hiểu một cách đầy đủ bản chất của
sông Hương với cuộc hành trình gian
truân mà nó đã vượt qua, không hiểu
thấy phần tâm hồn sâu thẳm của nó mà
dòng sông hình như không muốn bộc
lộ, đã đóng kín lại ở cửa rừng và ném

chìa khóa trong những hang đá dưới
chân núi Kim Phụng; lúc ấy, tôi nhớ lại
con sông Hương của tôi, chợt thấy quý
diệu chảy lặng lờ của nó đi ngang qua
thành phố...; đã nhiều lần tôi thất vọng
khi nghe nhạc Huế giữa ban ngày, hoặc
trên sân khấu nhà hát; tôi hi vọng đã
nhận xét một cách công bằng về nó khi
nói rằng dòng sông ấy không bao giờ
tự lặp lại mình trong cảm hứng của các
nghệ sĩ;…”
* Phân tích vẻ đẹp của sông Hương
NV2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu về Sự (đoạn vẻ đẹp của sông Hương ở thượng
kết hợp giữa yếu tố tự sự và trữ tình, và tác nguồn)
dụng của việc kết hợp hai yếu tố tự sự và Sông Hương nhìn từ cội nguồn là dòng
chảy có mối quan hệ sâu sắc với dãy
trữ tình
- GV chuyển giao nhiệm vụ:

Trường Sơn. Trong mối quan hệ đặc

1) Gv phát PHT 3 có chứa đoạn văn “Từ biệt này, sông Hương tựa như “một bản
trường ca của rừng già” với nhiều tiết
đây,...một nỗi lòng” và yêu cầu:
+ Hs gạch 1 gạch dưới chân câu văn có chứa tấu hùng tráng, dữ dội: khi “rầm rộ giữa
yếu tố tự sự và chỉ ra tác dụng của yếu tố tự bóng cây đại ngàn”, lúc “mãnh liệt vượt
sự trong đoạn văn

qua ghềnh thác”, khi “cuộn xoáy như

+ Hs gạch 2 gạch dưới chân câu văn có chứa cơn lốc vào những đáy vực sâu”, lúc
yếu tố trữ tình và chỉ ra tác dụng của yếu tố “dịu dàng và say đắm giữa những dặm
trữ tình trong đoạn văn

dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên

+ Chỉ ra tác dụng của việc kết hợp giữa yếu rừng”. Bằng biện pháp nhân hoá, sông
Hương hiện ra tựa “cô gái Di-gan
tố tự sự và trữ tình trong đoạn văn
2) Em hãy khái quát về một số đặc điểm của phóng khoáng và man dại” với một
tùy bút được thể hiện trong VB Ai đã đặt tên “bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và
cho dòng sông?

trong sáng”. Theo tác giả, nếu chỉ mải

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

mê nhìn ngắm khuôn mặt kinh thành

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện mà không chú ý tìm hiểu sông Hương
nhiệm vụ

từ nguồn cội, người ta khó mà hiểu hết

- HS suy nghĩ, thảo luận và trả lời câu bạn, cái vẻ đẹp trong phần tâm hồn sâu thẳm
hoàn thành PHT

của dòng sông mà chính nó đã không

- Gv quan sát, cố vấn

muốn bộc lộ. Có thể nhấn mạnh sông

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo Hương vùng thượng lưu toát lên vẻ đẹp
luận

của một sức sống mãnh liệt, hoang dại,

- HS trả lời câu hỏi/ trình bày sản phẩm thảo đầy cá tính.
luận

b. Sự kết hợp giữa yếu tố tự sự và trữ

- GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của tình, và tác dụng của việc kết hợp hai
bạn.

yếu tố này trong đoạn văn “Từ

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm đây,...một nỗi lòng
vụ

* Yếu tố tự sự trong đoạn văn

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

- Từ đây, như đã tìm đúng đường về,

Đối với NV3, Hs có thể lựa chọn một đoạn bất sông Hương vui tươi hẳn lên giữa
kì.

những biền bãi xanh biếc của những
vùng ngoại ô giữa Kim Long, kéo một
nét thẳng thực yên tâm theo hướng tây
nam- đông bắc, phía đó, nơi cuối
đường, nó đã nhìn thấy chiếc cầu trắng
của thành phố in ngần trên nền trời,
nhỏ nhắn như những vàng trăng non.
Giáp mặt thành phố ở cồn Giã Viên,
sông Hương uốn một cánh cung rất nhẹ
sang đến Cồn Hến; đường cong ấy làm
cho dòng sông mềm hẳn đi, như một
tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu
- Tôi đã đến Lê- nin-grat, có lúc đứng
nhìn sông Nê-va cuốn trôi những đám

băng lô xô, nhấp nháy trăm màu dưới
ánh sáng của mặt trời mùa xuân; mỗi
phiến băng chở một con hải âu nghịch
ngợm đứng co lên một chân, thích thú
với chiếc thuyền xinh đẹp của chúng;
và đoàn tàu tốc hành lạ lùng ấy với
những hành khách tí hon của nó băng
băng lướt qua trước cung điện Pê-técbua cũ để ra bể Ban-tích. Tôi vừa từ
trong khói lửa miền Nam đến đây, lâu
năm xa Huế, và chính Lê-nin-grat đã
đánh thức trong tâm hồn tôi giấc mơ
lộng lấy của tuổi dại. Ôi, tôi muốn hóa
làm một con chim nhỏ đứng co một
chân trên con tàu thủy tinh để đi ra
biển.Tôi cuống quýt vỗ tay, nhưng sông
Nê-va đã chảy nhanh quá, không kịp
cho lũ hải ấu nói một điều gì với người
bạn của chúng đang ngẩn ngơ trông
theo. Hai nghìn năm trước, có một
người Hy Lạp tên là Hê-ra-clit, đã khóc
suốt đời vì những dòng sông trôi đi quá
nhanh, thế vậy! Lúc ấy, tôi nhớ lại con
sông Hương của tôi, chợt thấy quý diệu
chảy lặng lờ của nó khi ngang qua
thành phố...
* Yếu tố trữ tình trong đoạn văn:
-... như đã tìm đúng đường về, sông
Hương vui tươi hẳn lên giữa những
biền bãi xanh biếc của những vùng

ngoại ô Kim Long.
-...sông Hương uốn một cánh cung rất
nhẹ sang đến Cồn Hến; đường cong ấy
làm cho dòng sông mềm hẳn đi, như
một tiếng “vâng” không nói ra của tình
yêu.
- Ôi, tôi muốn làm một con chim nhỏ
đứng co một chân trên con tàu thủy tinh
để đi ra biển.
- Lúc ấy, tôi nhớ lại con sông Hương
của tôi, chợt thấy quý điệu chảy lặng lờ
của nó khi ngang qua thành phố... Đấy
là điệu slow tình cảm dành cho riêng
Huế, có thể cảm nhận được bằng thị
giác qua trăm nghìn ánh hoa đăng
bồng bềnh vào những đêm hội rằm
tháng Bảy từ điện Hòn Chén trôi về,
qua Huế bỗng ngập ngừng như muốn đi
muốn ở, chao nhẹ trên mặt nước như
những vấn vương của một nỗi lòng.
-...
* Tác dụng của việc kết hợp chỉ yếu tố
tự sự và trữ tình trong đoạn văn
- Yếu tố tự sự không chỉ vẽ lên trong
tâm trí người đọc thủy trình của sông
Hương khi chảy vào thành phố với
những đường nét uốn lượn mềm mại,
duyên dáng (một nét thẳng thực yên
tâm, sông Hương uốn một cánh cung rất
nhẹ sang đến Cồn Hến) mà còn mang

đến cho độc giả sự cảm nhận rõ về cảm
giác thanh thản, bình yên của một dòng
sông khi đã tìm thấy chính mình, tìm
thấy tình yêu của mình khi về với một
thành phố chỉ dành riêng cho nó sau rất
nhiều gian truân, thử thách trên hành
trình. Yếu tố tự sự trong đoạn văn còn
được thể hiện qua những liên tưởng thú
vị của tác giả về sông Nê-va của Lênin-grat; để từ đó, tô đậm điệu chảy
lặng lờ, chậm rãi rất riêng của sông
Hương.
- Yếu tố trữ tình trong đoạn văn này
vừa góp phần khắc họa vẻ đẹp thơ
mộng của dòng Hương Giang (qua
những liên tưởng độc đáo, lãng mạn:
đường cong ấy làm cho dòng sông mềm
hẳn đi, như một tiếng “vâng” không nói
ra của tình yêu,…), vừa trực tiếp thể
hiện tình cảm của tác giả dành cho dòng
sông (ngạc nhiên, thích thú, tự hào khi
phát hiện ra vẻ đẹp rất riêng của dòng
sông ở đoạn này (đường nét uốn lượn
tình tứ, điệu chảy lặng lờ của dòng
sông); yêu thương, trìu mến trong cách
kiến giải cho điệu slow của dòng sông
(vì quá yêu thành phố, quá lưu luyến
với người tình mong đợi trước khi chia
xa).
=> Tóm lại, sự kết hợp giữa yếu tố tự

sự và yếu tố trữ tình vừa làm cho hình
tượng dòng sông Hương trong đoạn văn
trở nên sinh động, gợi cảm vừa trực tiếp
bộc lộ tình cảm của tác giả dành cho
dòng sông. Với sự xuất hiện của yếu tố
tự sự, đoạn văn không chỉ ghi lại thủy
trình của dòng sông khi chảy vào thành
phố mà còn thể hiện được những tình
cảm mà Hương Giang dành cho Huế.
Vì thế, hình tượng sông Hương hiện lên
không đơn thuần chỉ là một dòng sông
mà đã được nhân hóa như một cô gái
Huế e ấp, dịu dàng, duyên dáng với một
vẻ đẹp riêng, khó lẫn trong hành trình
tìm về với thành phố thân yêu của nó.
Những yếu tố tự sự ấy kết hợp những
yếu tố trữ tình đã phần nào giúp cho
người đọc hình dung rõ hơn về những
tình cảm, cảm xúc của tác giả dành cho
sông Hương và xứ Huế.
=> Khái quát về một số đặc điểm của
tùy bút được thể hiện trong VB Ai đã
đặt tên cho dòng sông
- Ghi chép lại thủy trình của dòng sông
Hương từ thượng nguồn xuôi dần về
Huế, trong đó có những đoạn liên tưởng
tự do, độc đáo.
- Có sự thể hiện của cái “tôi” tác giả
trong những trang viết.
- Có sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố tự

sự và trữ tình.
NV3: Hướng dẫn Hs tìm hiểu đặc điểm cơ
bản của ngôn ngữ văn học
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- GV chuyển giao nhiệm vụ:
1) Hs thảo luận nhóm 4-6 em để hoàn thiện
PHT số 4
2) Từ kết luận ở PHT số 4, Gv củng cố nội
dung tri thức ngôn ngữ văn học ở mục Tri
thức Ngữ văn.

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.
Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện
nhiệm vụ
- HS thảo luận và hoàn thành PHT số 4
- Gv quan sát, cố vấn
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo
luận
- HS thuyết trình sản phẩm thảo luận
- GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của
bạn.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm

2. Đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ
văn học

vụ
- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức
.PHT số 4
Tên

Dẫn chứng

Tác dụng của biện

nhận xét về đặc

pháp tu từ

điểm của ngôn

biện
pháp tu

ngữ văn học được

từ

thể hiện trong VB

Gợi ý PHT số 4
Tên

Dẫn chứng

biện

Tác dụng của biện

nhận xét về đặc

pháp tu từ

điểm của ngôn

pháp tu

ngữ văn học được

từ

thể hiện trong VB

So sánh

Giữa lòng Trường Sơn, sông Hương đã sống

- Tăng sức biểu Có tính biểu cảm,

một nửa cuộc đời của mình như một cô gái

cảm (biểu lộ tình truyền cảm; tính đa

Di-gan phóng khoáng và man dại; dòng sông

cảm, cảm xúc của nghĩa; tính hình

mềm như tấm lụa với những chiếc thuyền

tác giả dành cho tượng và tính thẩm

xuôi ngược chỉ bé vừa bằng con thoi; đường

sông Hương và xứ mĩ.-> Góp phần

cong ấy làm cho dòng sông mềm hẳn đi, như

Huế),

một tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu;

- Tạo tính đa nghĩa (giàu chất trữ tình,

…

và tính hình tượng giàu sức gợi,…)

Sông Hương nhanh chóng mang một sắc đẹp

cho VB (câu văn/ cho ngôn ngữ của

dịu dàng và trí tuệ, trở thành mẹ phù sa của

đoạn văn hàm chứa VB và thể hiện

một vùng văn hóa xứ sở; sông Hương là dòng

nhiều tầng ý nghĩa được dấu ấn riêng

sông của thời gian ngân nga, của sử thi viết

và làm cho hình của tác giả khi bộc

giữa màu cỏ lá xanh biếc,…

tượng được miêu tả lộ được nét tài hoa

Nhân

Sông Hương vui tươi hẳn lên giữa những

trở nên sinh động, trong phong cách

hóa

biển bãi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim

gợi cảm bởi những sáng tác của ông

Long, kéo một nét thẳng thực yên tâm theo

liên tưởng bất ngờ, (qua những liên

hướng tây nam - đông bắc; và rồi, như sực

thú vị),

nhớ lại một điều gì chưa kịp nói, nó đột ngột

- Tạo nên được tinh tế).

đổi dòng, rẽ ngoặt sang hướng đông tây để

những rung động

gặp lại thành phố lần cuối ở góc thị trấn Bao

thẩm mĩ ở người

Ẩn dụ

tạo nên chất thơ

tưởng

độc

đáo,

Vinh xưa cổ;…

đọc.

.
NV4: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu cảm 3. Cảm hứng chủ đạo, giá trị văn hóa
hứng chủ đạo, giá trị văn hóa của văn bản

của văn bản

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

a. Cảm hứng chủ đạo

- GV chuyển giao nhiệm vụ:

- Cảm hứng chủ đạo là trạng thái tình

1) Em hãy nhắc lại khai niệm về cảm hứng cảm mãnh liệt, say đắm xuyên suốt tác
chủ đạo

phẩm nghệ thuật, gắn liền với một tư

2) Hs thảo luận nhóm đôi theo PHT số 5 để tưởng xác định, một sự đánh giá nhất
tìm hiểu về cảm hứng chủ đạo của văn bản

định, gây tác động đến cảm xúc của

(Xác định cảm hứng chủ đạo mà tác giả thể những ngƣời tiếp nhận tác phẩm.
hiện trong tác phầm; Xác định (các) cách thể - Cảm hứng chủ đạo mà tác giả thể hiện
hiện cảm hứng chủ đạo ấy; Nhận xét về cách qua VB: Ca ngợi vẻ đẹp biến ảo, đầy
thể hiện cảm hứng chủ đạo trong tác phẩm)

chất thơ của sông Hương và xứ Huế;

3) Em hiểu thế nào về câu “người mẹ phù sa yêu tha thiết, đắm say và trân trọng, tự
của một vùng văn hóa xử sở”? Em hãy đọc lại hào đối với những vẻ đẹp nên thơ của
VB để tìm minh chứng cho thấy sông Hương thiên nhiên xứ sở, những giá trị lịch sử,
không chỉ bồi đắp dưỡng chất tốt tươi cho bề dày văn hóa và vẻ đẹp tâm hồn của
ruộng đồng, gò bãi mà còn nuôi dưỡng, hoài con người ở vùng đất cố đô.
thai biết bao giá trị văn hóa cho con người - Cách thể hiện của cảm hứng chủ đạo
vùng châu thổ Thừa Thiên và thành phố Huế. ấy trong tác phẩm:
(Thực hiện nhiệm vụ học tập theo kĩ thuật
khăn trải bàn)

+ Thể hiện qua những từ ngữ, câu văn
bộc lộ trực tiếp tình cảm, cảm xúc, nhận
xét, đánh giá mà tác giả dành cho sông
Hương, xứ Huế: Trong những dòng
sông đẹp ở các nước mà tôi thường
nghe nói đến, hình như chỉ sông Hương
là thuộc về một thành phố duy nhất; lúc
ấy, tôi nhớ lại con sông Hương của tôi,

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

chợt thấy quý điệu chảy lặng lờ của nó

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện khi ngang qua thành phố…; có một cái
nhiệm vụ

gì rất lạ với tự nhiên và rất giống con

- HS suy nghĩ và trả lời câu hỏi

người ở đây; và để nhân cách hóa nó

- Gv quan sát, cố vấn

lên, tôi gọi đây là nỗi vương vấn, cả

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo một chút lẳng lơ kín đáo của tình yêu;
luận

có một dòng thi ca về sông Hương, và

- HS trình bày câu trả lời

tôi hi vọng đã nhận xét một cách công

- GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bằng về nó khi nói rằng dòng sông ấy
bạn.

không bao giờ tự lặp lại mình trong

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm cảm hứng của các nghệ sĩ;...
vụ

+ Thể hiện qua cách tác giả lựa chọn sử

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

dụng từ ngữ, hình ảnh khắc họa hình
tượng sông Hương, xứ Huế trong VB:
rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mãnh
liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy
như cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn;
dịu dàng và say đắm giữa những dặm
dài chói lói màu đỏ của hoa đỗ quyên
rừng; uốn mình theo những đường cong
thật mềm; dòng sông mềm như tấm lụa;
sông Hương vui tươi hẳn lên giữa
những biền bãi xanh biếc của vùng
ngoại ô Kim Long; chiếc cầu trắng của
thành phố in ngần trên nền trời, nhỏ
nhắn như những vành trăng non; dòng
sông của thời gian ngân vang, của sử
thi viết giữa màu cỏ lá xanh biếc;...
+ Thể hiện qua những phát hiện, liên
tưởng thú vị, tài hoa, tinh tế và độc đáo

của tác giả dành cho sông Hương, xứ
Huế: liên tưởng vẻ đẹp của sông Hương
ở thượng nguồn với hình ảnh của một
cô gái Di-gan phóng khoáng và man
dại và hình ảnh người mẹ phù sa của
một vùng văn hóa xứ sjở; liên tưởng
hành trình sông Hương tìm về với
thành phố Huế là hành trình của một
người con gái đẹp nằm ngủ mơ màng
giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại
tìm về với người tình mong đợi của nó;
điệu chảy lặng lờ của sông Hương
trong lòng thành phố được liên tưởng
với điệu slow tình cảm dành riêng cho
Huế;...
+ Thể hiện qua cách nhìn nhận, khám
phá đối tượng (hình ảnh sông Hương) ở
nhiều góc độ, khía cạnh để phát hiện ra
nhiều vẻ đẹp đa dạng của sông Hương.
-> Bộc lộ tình yêu, niềm say mê, gắn bó
với thiên nhiên; sự am hiểu sâu sắc,
tường tận, uyên bác về thiên nhiên và
văn hóa Huế.
- Nhận xét về cách thể hiện cảm hứng
chủ đạo trong tác phẩm:
+ Cảm hứng chủ đạo ấy thể hiện xuyên
suốt chiều dài của tác phẩm, được bộc
lộc vừa trực tiếp vừa gián tiếp, tác
động mạnh mẽ đến cảm xúc của người
đọc khiến độc giả cảm nhận rất rõ tình

yêu say đắm, niềm tự hào thương mến
của tác giả dành cho dòng sông quê
hương.
+ Cảm hứng chủ đạo với những cách
thể hiện ấy đã góp phần làm nên chất
trữ tình/ chất thơ cho bài tùy bút.
+...
b. Giá trị văn hóa của văn bản
Vai trò của sông Hương
- Qua cách cảm nhận độc đáo của tác giả,
sông Hương được xem là cội nguồn sinh
thành và không gian tồn tại của nền âm
nhạc cổ điển xứ Huế: Quả đúng như vậy,
toàn bộ nền âm nhạc cổ điển Huế đã được
sinh thành trên mặt nước của dòng sông
này, trong một khoang thuyền nào đó, giữa
tiếng nước rơi bán âm của những mái
chèo khuya. Nguyễn Du đã bao năm lênh
đênh quãng sông này, với một phiến trăng
sầu.
- Không gian bờ sông ấy cũng là nơi lưu
giữ một nét văn hóa rất riêng của Huế
trong cái sắc áo cưới của Huế ngày xưa, rất
xưa: …. màu áo điều lục với loại vải vân
thưa màu xanh chàm lồng lên một màu đỏ
ở bên trong, tạo thành một màu tím ẩn
hiện, thấp thoáng theo bóng người, thuở
ấy các cô dâu trẻ vẫn mặc sau tiết sương
giáng. Đấy cũng chính là màu của sương
khói trên sông Hương, giống như tấm voan
huyền ảo của thiên nhiên, sau đó ẩn giấu

khuôn mặt thực của dòng sông…
- Chính vẻ đẹp phong phú, biến ảo của
dòng sông đã khiến nó luôn biết cách làm
mới mình, từ đó khơi gợi nguồn cảm hứng
vô tận cho các thi nhân: Có một dòng thi
ca về sông Hương, và tôi hi vọng đã nhận
xét một cách công bằng về nó khi nói rằng
dòng sông ấy không bao giờ tự lặp lại
mình trong cảm hứng của các nghệ sĩ.

NV5: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu ý nghĩa, 4. Ý nghĩa, tác động của văn bản đối
tác động của văn bản đối với người đọc

với người đọc

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- Muốn có được những phát hiện về

- GV chuyển giao nhiệm vụ: Gv sử dụng kĩ cảnh sắc thiên nhiên, vạn vật xung
thuật trình bày một phút: Việc tác giả có quanh mình, chúng ta cần nuôi dưỡng
những phát hiện đặc biệt về sông Hương đã một tình yêu tha thiết, mê đắm và hòa
đem đến cho em bài học gì về cách quan sát, mình trọn vẹn với thiên nhiên để cảm
cảm nhận cuộc sống xung quanh?

nhận từng vẻ đẹp độc đáo của vạn vật.

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

- Cần tiếp cận, khám phá vạn vật ở

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiều góc độ khác nhau để nhìn nhận
nhiệm vụ

đối tượng một cách toàn diện hơn.

- HS suy nghĩ, viết hoặc vẽ

- Trong quá trình khám phá thiên nhiên,

- Gv quan sát, gợi mở

cần kết hợp với việc tìm hiểu tri thức về

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo đối tượng để có điều kiện khám phá,
luận

phát hiện những khía cạnh độc đáo của

- HS trình bày câu trả lời

thiên nhiên.

- GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của
bạn.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm
vụ
- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

-…

Hoạt động 3: Tổng kết
a. Mục tiêu:
- Khái quát lại nội dung nghệ thuật của văn bản;
b. Nội dung: Giáo viên phát PHT, học sinh làm việc cá nhân
c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS bằng ngôn ngữ nói, PHT
d. Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

DỰ KIẾN SẢN PHẨM
III. Tổng kết

- GV chuyển giao nhiệm vụ

Nội dung

Nghệ thuật

+ Khái quát giá trị nội dung và nghệ

- Văn bản thể hiện - Văn phong hướng nội,

thuật của văn bản theo PHT số 6

những

(Hs làm việc cá nhân)

khám phá sâu sắc và hoa

Nội dung

Nghệ thuật

phát

hiện, súc tích, tinh tế và tài

độc đáo về sông - Sức liên tưởng phong
Hương; bộc lộ tình phú,

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.
Bước 2: HS trao đổi thảo luận,
thực hiện nhiệm vụ
- HS suy nghĩ, trả lời
- Gv quan sát, hỗ trợ
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt

vốn

hiểu

biết

yêu tha thiết, sâu phong phú trên nhiều
lắng và niềm tự hào lĩnh vực
lớn lao của nhà văn
đối với dòng sông
quê hương, với xứ
Huế thân thương.

- Ngôn ngữ phong phú,
giàu hình ảnh, giàu chất
thơ, sử dụng các biện
pháp tu từ (so sánh,

động và thảo luận

nhân hóa…)

- Hs trả lời

- Có sự kết hợp hài hòa

- Hs khác lắng nghe, bổ sung

giữa yếu tố trữ tình và

Bước 4: Đánh giá kết quả thực
hiện nhiệm vụ
- Gv nhận xét, bổ sung, chốt lại

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức đã học...