Chuyên đề 4
GIÁO VIÊN VỚI CÔNG TÁC TƯ VẤN HỌC ĐƯỜNG TRONG TRƯƠNG
TRUNG HỌC CƠ Sở
Ví trí và đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh THCS
Sự phát triển tâm lý lứa tuổi học sinh THCS
Đặc điểm tâm - sinh lý lứa tuổi học sinh THCS: Các nhà tâm lí học Việt Nam cho rằng: “Lứa tuổi học sinh THCS bao gồm các em từ 11- 15 tuổi, đang theo học từ lớp 6 đến lớp 9 trường THCS. Trên thực tế, đa số các em học sinh đến trường THCS đã bước vào tuổi thiếu niên, nên người ta còn gọi tuổi này là tuổi thiếu niên”- Theo Đỗ Thị Hạnh Phúc.
Lứa tuổi HS THCS còn được gọi là lứa tuổi thiếu niên, tiền thanh xuân hay tuổi vị thành niên. Lứa tuổi này có một vị trí đặc biệt và tầm quan trọng trong thời kỳ phát triển của trẻ em, vì nó là thời kỳ chuyển tiếp từ tuổi thơ sang tuổi trưởng thành và được phản ánh bằng những tên gọi khác nhau như: “thời kỳ quá độ“, “tuổi khó bảo”, “tuổi khủng hoảng”, “tuổi bất trị”...
Biểu hiện về ý thức bản ngã của tuổi thiếu niên đó là sự phát triển mạnh mẽ của lòng tự tôn, thậm chí tự cao tự đại. Các em luôn muốn suy nghĩ và hành động như người lớn. Đặc biệt, muốn người lớn thuận theo những suy nghĩ mà đôi khi có phần nông nổi của các em. Sự bùng nổ ý thức cái tôi cá nhân của thiếu niên đòi hỏi người lớn phải có những định hướng đúng đắn và kịp thời vừa uốn nắn vừa khích lệ các em.
Ý thức bản ngã thường đẩy thiếu niên vào trạng thái mâu thuẫn, xung đột.Nhu cầu muốn được khẳng định mình, được thừa nhận như người lớn mâu thuẫn với chính sự phát triển chưa hoàn thiện của các em trên mọi phương diện. Trên cơ sở đó này sinh những xung đột do mâu thuẫn giữa mức độ kỳ vọng của các em với địa vị thực tế của chúng trong tập thể, mẫu thuẫn giữa thái độ của các em với bản thân, đối với những phẩm chất nhân cách của mình và thái độ của các em với người lớn, đối với bạn bè cùng lứa tuổi.
Điểm đặc thù trong tâm lý học sinh THCS
Sự khác biệt ở lứa tuổi HS THCS so với lứa tuổi trước chính là sự phát triển mạnh mẽ, thiếu cân đối về các mặt tâm sinh lí. Sự xuất hiện những yếu tố mới của sự trưởng thành so kết quả sự biến đổi cơ thể, của sự tự ý thức, của các kiểu quan hệ với người lớn, với bạn bè, của hoạt động học tập, hoạt động xã hội. Đây là thời kỳ có ảnh hưởng mạnh mẽ và sâu sắc tới sự hình thành, định hình nhân cách của mỗi cá nhân. Nhà tâm lí học Gôiosơ Êlêna (Hung ga ri) đã nói về tính chất của lứa tuổi thiếu niên như sau: “Cái xứ sở kì lạ: đó là xứ sở của tuổi thiếu niên! Nó đầy những đặc biệt, thần diệu và kì lạ. Khí hậu của xứ sở này rất thất thường, và kì quặc, khi thì nóng nực như ở vùng nhiệt đới, khi thì bỗng nhiên trở lạnh như băng mà chẳng có một sự chuyển tiếp nào. Có cả mùa xuân hoa nở tưng bừng, có cả mùa thu lá rụng tơi tả,
73



nhưng hai màu này không phải bao giờ tuần tự nối theo nhau, mùa đông lắm khi lại đột nhập vào giữa mùa hạ, mùa thu đôi khi đột nhập vào giữa mùa xuân. Nhưng ngay dân cư của cái xứ sở kì lạ này cũng chẳng nhất quán gì hơn: khi thì rất vui vẻ, ồn ào, khi thì bỗng nhiên lại trầm ngâm, lặng lẽ; khi thì họ là những anh hùng quả cảm, khi thì họ trở thành sợ sệt, yếu đuối; đôi khi họ ngờ vực và không tin vào mình, đôi khi họ lại quá tự tin và kiêu ngạo...Trong cái xứ sở kì lạ này, không có trẻ con mà cũng chẳng có người lớn [9,38]. Nhận xét của Gôiosơ Êlêna đã khái quát những đặc trưng tâm lí cơ bản nhất của lứa tuổi thiếu niên. Đó là sự phát triển mạnh mẽ của ý thức bản ngã, dễ thay đổi, dễ bị kích động bởi hoàn cảnh, chứa đựng nhiều mâu thuẫn.
Do những biến đổi mạnh mẽ của cơ thể, của trình độ nhận thức, các em HS THCS rất quan tâm đến câu hỏi “Tôi là ai?”, “Tôi sẽ là gì?” và có khát vọng muốn khẳng định bản thân cho dù rất nóng vội. Từ đặc điểm tâm lí này ở lứa tuổi thiếu niên, các em xuất hiện nhu cầu tự đánh giá, nhu cầu so sánh mình với người khác để hiểu mình một cách cụ thể hơn.Càng ở những năm cuối cấp THCS, các em càng có ý thức đòi hỏi mọi người tôn trọng và tôn trọng mình như một nhân cách độc lập.