CHUYÊN ĐỀ THÁNG 2 TỔ 4,5
DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 4 THEO HƯỚNG TÍCH CỰC

Để đạt hiệu quả cao trong dạy học Địa lý ở lớp 4 theo hướng Dạy – học tích cực, ngoài việc vận dụng các phương pháp dạy học mang tính chất chung cho nhiều môn học, giáo viên cần nắm vững một số phương pháp dạy – học Địa lí cụ thể như sau:
1.Phương pháp hình thành các biểu tượng địa lí
Bước 1:Lựa chọn đối tượng quan sát:
Bước 2:Xác định mục đích quan sát:
Bước 3:Tổ chức, hướng dẫn cho học sinh quan sát đối tượng thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập.
+ Hướng cho học sinh đến đối tượng quan sát.
+ Điều khiển tri giác và hướng dẫn tư duy học sinh theo hướng quan sát cần thiết (quan sát từ tổng thể đến chi tiết, từ ngoài vào trong,...)
+ Giúp học sinh tổng kết và khái quát những điều đã quan sát, liên hệ với các đối tượng cùng loại mà các em đã nhìn thấy rồi rút ra những kết luận khách quan, khoa học.
Bước 4: Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả quan sát về đối tượng. Sau đó giáo viên cùng học sinh trao đổi, thảo luận, xác nhận và hoàn thiện kết quả, nhằm giúp cho học sinh có biểu tượng đúng về đối tượng. Ví dụ: Việc hình thành biểu tượng về Rừng rụng lá mùa khô (Rừng khộp) cho học sinh lớp 4 qua tranh ảnh (H 7 – Bài 8/ SGK Lịch sử và Địa lí 4- phần Địa lí). Những nơi có điều kiện có thể cho học sinh quan sát trực tiếp rừng khộp hoặc qua băng hình, qua tranh, ảnh do giáo viên sưu tầm.
+ Những đặc điểm của rừng rụng lá mùa khô (rừng khộp) mà học sinh có thể quan sát từ tranh ảnh là:
. Rừng thưa.
. Chỉ có một loại cây.
+ Hệ thống câu hỏi, bài tập hướng dẫn học sinh quan sát và phân tích làm việc với tranh sẽ như sau:
Câu 1:Em hãy đọc nhan đề bức tranh và nhắc lại mục đích làm việc với ảnh(H.7).
(Nhan đề của bức tranh : “Rừng khộp”.Mục đích làm việc với tranh:Nhận xét đặc điểm của rừng khộp vào mùa khô).
Câu 2:Đánh dấu x vào ô trống sau những ý em cho là đúng:
+Rừng rậm.
+ Rừng thưa.
Rừng khộp là +Rừng chỉ có một loại cây.
+Rừng có nhiều loại cây.
2.Phương pháp hình thành khái niệm địa lí
2.1 Hình thành khái niệm địa lí chung
Việc hình thành khái niệm địa lí chung có thể tiến hành theo các bước sau:
+ Bước 1:Hình thành những biểu tượng đúng bằng cách cho học sinh quan sát (trực tiếp hay gián tiếp) các đối tượng định hình thành khái niệm, đồng thời khai thác những hiểu biết sẵn có của học sinh về các đối tượng quan sát.
+ Bước 2:Đặt câu hỏi hoặc nêu tình huống có vấn đề để học sinh tìm ra những dấu hiệu chung, bản chất của đối tượng.
+ Bước 3: Cho học sinh đối chiếu, so sánh các đối tượng cùng loại để lĩnh hội được đầy đủ và vững chắc các dấu hiệu chung, bản chất của khái niệm.
+ Bước 4: Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả. Sau đó, giáo viên cùng học sinh trao đổi, thảo luận, xác nhận và hoàn thiện các dấu hiệu chung của đối tượng, nhằm đưa ra khái niệm đúng về đối tượng.
Ví dụ: Hình thành khái niệm về đảo (Biển, đảo và quần đảo-SGK Lịch sử và Địa lí 4 trang 149)
- Giáo viên cho học sinh quan sát hòn đảo (bằng tranh ảnh, băng hình)
- Giáo viên khai thác kinh nghiệm sống của các em bằng cách đặt một số câu hỏi:
+ Trong lớp ta, em nào đã nhìn thấy đảo? Các em thấy khi nào? Ở đâu?
+ Em hãy tả hoặc vẽ một hòn đảo mà em đã nhìn thấy?
- Sau khi khai thác kinh nghiệm sống của các em, giáo viên đặt tiếp câu hỏi để các em phát hiện các dấu hiệu chung và bản chất của đảo: Đất nổi, có nước biển bao bọc xung quanh.
-Nêu khái niệm:Đảo là bộ phận đất nổi xung quanh có nước biển và đại dương bao bọc.
2.2 Hình thành khái niệm địa lí riêng
Việc hình thành khái niệm địa lí riêng được tiến hành theo các bước sau:
+ Bước 1: Giáo viên cần:
- Hình dung trước những dấu hiệu riêng của đối tượng.