Tiết 19
Bài 12: NHẬT BẢN GIỮA TK XIX - ĐẦU TK XX


I.Mục tiêu bài học:
1.Kiến thức: giúp học sinh nắm được:
-Những cải cách tiến bộ của Thiên hoàng Minh Trị 1868. Thực chất đây là cuộc CMTS đưa nước Nhật phát triển mạnh, nhanh chóng sang chủ nghĩa đế quốc.
-Thấy được chính sách xâm lược rất sớm của giới thống trị Nhật Bản cũng như cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX.
2.Tư tưởng:
-Nhận thức rõ vai trò, ý nghĩa của những chính sách cải cách tiến bộ của Minh Trị đối với sự phát triển của xã hội.
-Giải thích được vì sao chiến tranh thường gắn liền với chủ nghĩa đế quốc.
3.Kỹ năng:
-Nắm vững khái niệm "cải cách".
-Sử dụng bản đồ trình bày các sự kiện có liên quan đến bài học.

II.Chuẩn bị bài giảng:
-Bản đồ nước Nhật cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX.
-Tranh ảnh nước Nhật đầu thế kỉ XX.
-Tư liệu tham khảo:
+ Sách giáo viên
+ Sách giáo khoa
+ Lịch sử thế giới cận đại

III.Các hoạt động dạy - học:
1.Ổn định lớp:
2.Kiểm tra bài cũ:
3.Giảng bài mới:

Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, trong khi hầu hết các nước châu Á đều trở thành thuộc địa và phụ thuộc vào các nước tư bản phương Tây thì Nhật Bản lại vẫn giữ được độc lập và còn phát triển kinh tế nhanh chóng, trở thành nước đế quốc chủ nghĩa. Tại sao lại như vậy? Điều gì đã đưa nước Nhật có những chuyển biến to lớn đó? Chúng ta sẽ tìm hiểu qua nội dung bài học hôm nay để giải đáp các nghi vấn trên.

Hoạt động 1: Nội dung
-Công cuộc cải cách Duy Tân.
+ kinh tế
+ chính trị - xã hội
-Kết quả cuộc cải cách.

GV sử dụng bản đồ " Đế quốc Nhật cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX" để giới thiệu sơ lược về Nhật Bản: Nhật Bản là một quốc gia đảo nằm ở vùng Đông Bắc châu Á. Đất nước Nhật Bản trải dài theo hình cánh cung gồm 4 đảo chính: Hôn-su, Hốc-cai-đô, Kiu-si-u và Si-cô-cư, diện tích khoảng 374.000 km.
Nhật Bản nằm ở vòng cung núi lửa và luôn xảy ra chấn động. Đất nước nhiều núi, ít sông và sông ngắn, vùng đồng bằng trồng trọt chỉ khoảng 15%, là một vùng cằn cỗi, ít tài nguyên, nhân dân Nhật Bản phải vật lộn vất vả để tồn tại và phát triển.
Nhấn mạnh:
Vào giữa thế kỉ XIX, chế độ phong kiến Nhật Bản đã rơi vào tình trạng bế tắc, suy thoái, không đủ sức chống lại sự xâm nhập của đế quốc A�u-Mĩ (giống tình hình chung ở các nước châu Á vào giữa thế kỉ XIX).
Sự phát triển của CNTB Âu - Mĩ đòi hỏi phải "mở cửa" Nhật Bản để giao lưu buôn bán. Mĩ lúc này đặc biệt chú ý đến Nhật không chỉ coi Nhật là một thị trường mà còn âm mưu dùng Nhật làm bàn đạp tấn công Triều Tiên và Trung Quốc.
Trước tình hình ấy, Nhật Bản cần có sự lựa chọn như thế nào?
( Sự lựa chọn ( 1/1868 Thiên hoàng Minh trị tiến hành cải cách tiến bộ.

GV kể vài nét về Thiên hoàng Minh trị Vua Mút-su-hi-tô lên kế vị vua cha tháng 11-1867 khi mới 15 tuổi. O�ng là người rất thông minh, dũng cảm, biết chăm lo việc nước, biết theo thời thế và biết dùng người. Tháng 1-1868, ông ra lệnh truất quyền Sô-gun và thành lập chính phủ mới, thủ tiêu chế độ Mạc phủ, lấy hiệu là Minh Trị. Thiên hoàng Minh Trị đã tiến hành những cải cách tiến bộ theo phương Tây để canh tân đất nước.
Ông đã tiến hành cải cách tiến bộ về kinh tế, chính trị, xã hôị như thế nào?
(Nội dung cuộc Duy tân Minh Trị)

Thảo luận:
Dựa vào đâu chúng ta nói cuộc Duy tân Minh Trị là một cuộc cách mạng tư sản ?


GV:
+ Đầu năm 1868, chế độ phong kiến Nhật Bản đã chấm dứt; chính quyền phong kiến của Sô-gun đã chuyển sang tay quý tộc tư sản hoá đứng đầu là Thiên hoàng Minh Trị.
+ Những cải cách về kinh tế, chính trị, xã hội, văn hoá, giáo dục mang tính chất tư sản rõ rệt: thống nhất tiền tệ, xóa bỏ quyền sở hữu ruộng đất phong kiến (1871), lập quân đội thường trực theo nghĩa vụ quân sự (1872) .

Kết quả của cuộc Duy tân Minh Trị?
(Nhật Bản thoát khỏi nguy cơ trở thành thuộc địa, phát triển thành một nước tư bản công nghiệp)

( Nhấn mạnh ý nghĩa:
Đây là cuộc CMTS do liên minh quí tộc tư sản tiến hành "từ trên xuống", có nhiều hạn chế nhưng đã mở đường cho CNTB phát triển, đưa Nhật Bản thành một nước có nền kinh tế công thương nghiệp phát triển nhất Châu Á, giữ vững độc lập chủ quyền trước sự xâm lược của đế quốc phương Tây.

Hoạt động 2: Nội dung
-Vì sao kinh tế Nhật từ cuối TK XIX phát triển mạnh ( CNĐQ
-Sự bành trướng thuộc địa của đế quốc Nhật Bản.

GV: Sau cuộc chiến tranh Trung - Nhật (1894-1895), Nhật giành được thời cơ phát triển thuận lợi. Số tiền bồi thường chiến tranh giúp Nhật có số vốn đầu tư ưu tiên phát triển công nghiệp, tập trung công nghiệp, thương nghiệp, ngân hàng. Nhiều công ty độc quyền có thế lực xuất hiện như: Mít-xưi, Mít-su-bi-si. Các công ty này làm chủ nhiều ngân hàng, hầm mỏ, xí nghiệp đường sắt, tàu biển .

GV trình bày vài nét về công ty Mitxưi: lúc đầu là một hãng buôn ra đời vào thế kỉ XVII, ngày càng phát triển và cho vay lãi. Vì tích cực ủng hộ Nhật hoàng nên được nhiều đặc quyền. Vào đầu thế kỉ XX, nắm nhiều ngành kinh tế lớn, quan trọng như khai mỏ, điện, dệt . Nó chi phối đời sống xã hội Nhật đến mức như một nhà báo kể lại: "Anh có thể đi đến Nhật trên chiếc tàu thủy của Mít-xưi, cập bến của Mít-xưi, sau đó đi tàu điện của Mít-xưi đóng, đọc sách do Mít-xưi xuất bản, dưới ánh sáng bóng điện do Mít-xưi chế tạo .



I.Cuộc Duy tân Minh Trị:

-Chủ nghĩa tư bản A�u - Mĩ đòi hỏi Nhật phải "mở cửa" để giao lưu buôn bán.

-Tháng 1/1868, cuộc Duy tân Minh Trị được tiến hành:

+ Kinh tế.

+ Chính trị - xã hội.

-Kết quả: phát triển thành một nước tư bản công nghiệp.

( Là cuộc CMTS do liên minh quí tộc tư sản tiến hành.














































II. Nhật bản chuyển sang chủ nghĩa đế quốc:

-Sau chiến tranh Trung-Nhật (1894-1895) kinh tế Nhật phát triển.

-Sang thế kỉ XX thi hành chính sách xâm lược và bành trướng.

( CNĐQ Nhật là CNĐQ phong kiến quân phiệt












( GV nhấn mạnh: Sự phát triển kinh tế Nhật Bản gắn liền với các cuộc chiến tranh mở rộng khu vực ảnh hưởng thể hiện rõ đường lối phát triển đế quốc quân sự của mình.

GV sử dụng lược đồ khắc họa cho HS thấy sự bành trướng xâm lược của đế quốc Nhật Bản, thể hiện qua các cuộc chiến tranh.
Chiến tranh Nhật - Trung (1894-1895). Năm 1894, chiến tranh Nhật-Trung bùng nổ về vấn đề bán đảo Triều Tiên. Quân Nhật đại thắng, lục quân tràn cả sang Trung Hoa, uy hiếp Bắc Kinh, chiếm Đài Loan và bán đảo Liêu Đông.

Chiến tranh Nhật - Nga (1904-1905). Nga thua trận phải nhường cho Nhật cửa biển Lữ Thuận, phía nam đảo Xa-kha-lin, thừa nhận cho Nhật Bản chiếm đóng Triều Tiên. Chiến tranh Nhật-Nga đã đưa Nhật Bản lên địa vị một cường quốc đế quốc Viễn Đông. Mĩ lại tìm cách kiềm chế Nhật, làm phát sinh mâu thuẫn Nhật-Mĩ (kết quả là chiến tranh Thái Bình Dương giữa Nhật-Mĩ những năm 1941-1945).


( Nhấn mạnh: Sự phát triển mạnh mẽ kinh tế Nhật cuối TK XIX đầu TK XX đã tạo nên sức mạnh kinh tế, quân sự và chính trị để có thể tham gia vào cuộc tranh giành thị trường thế giới.






Hoạt động 3: Nội dung
-Tình hình kinh tế Nhật Bản ( sự bóc lột nhân dân lao động.
-Phong trào đấu tranh của công nhân và các tổ chức công đoàn ra đời ( Kết quả.

Nguyên nhân nào dẫn đến sự bùng nổ các cuộc đấu tranh của công nhân Nhật Bản?
( GV nhấn mạnh: Sự bóc lột nặng nề của chế độ CNTB
( cuộc sống khốn cùng của nhân dân lao động trước hết là công nhân ( cuộc đấu tranh phản kháng của công nhân Nhật: 1872-1878 công nhân mỏ Takashina bạo động; 1881 công nhân dệt.
Trong phong trào rầm rộ đó, Đảng Xã hội dân chủ Nhật Bản được thành lập 1901 dưới sự lãnh đạo của Ca-tai-a-ma Xen.




GV giới thiệu vài nét về Ca-tai-a-ma Xen:
O�ng xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo. Năm 23 tuổi, ông làm công nhân in ở Tôkyô. O�ng hoạt động trong phong trào công nhân vào giữa năm 90 của TK XIX, chủ yếu trong phong trào công nhân sản xuất vũ khí và công nhân luyện gang thép, kĩ nghệ quân sự. Năm 1898, ông đã lãnh đạo công nhân đường sắt bãi công thắng lợi sau hàng tháng trời.

Em có nhận xét gì về các cuộc đấu tranh của công nhân Nhật Bản 1912-1917?
-Phong trào diễn ra liên tục, sôi nổi.
-Hình thức đấu tranh phong phú: chống tô thuế, cải thiện đời sống ( bãi công.


III. Cuộc đấu tranh của nhân dân lao động Nhật Bản:

a.Nguyên nhân:
Bị áp bức bóc lột nặng nề, công nhân Nhật đã đấu tranh quyết liệt.









b. Đảng Xã hội dân chủ Nhật Bản thành lập 1901, dưới sự lãnh đạo của Ca-tai-a-ma Xen:
Các phong trào diễn ra liên tục, sôi nổi với nhiều hình thức: 1907 có 57 cuộc bãi công.




Tổng kết bài:

-Nhật bản đã thực hiện cuộc cải cách tiến bộ ở mọi lĩnh vực cuộc sống ( đưa Nhật thoát khỏi số phận một nước thuộc địa và phát triển