BÀI 6
CẤP CỨU BAN ĐẦU CÁC TAI NẠN
THÔNG THƯỜNG VÀ BĂNG BÓ
VẾT THƯƠNG

MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU
Giảng cho học sinh biết nguyên nhân, cách cấp cứu ban đầu và dự phòng một số tai nạn thường gặp bằng biện pháp đơn giản, dễ thục hiện.
Biết băng vết thương bằng băng cuộn và ứng dụng các phương tiện sẵn có tại chỗ.
Vận dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống xã hội hàng ngày.
NỘI DUNG
CẤP CỨU BAN ĐẦU CÁC TAI NẠN THÔNG THƯỜNG
Bong gân
Đại cương :
Hầu hết các khớp trong cơ thể là khớp động, ở mỗi khớp bao giờ cũng có các dây chằng để tăng cường cho bao khớp và giữ thẳng góc cho hoạt động của khớp.
Bong gân là sự tổn thương của dây chằng chung quanh khớp do chấn thương gây nên. Các dây chằng có thể bong ra khỏi chỗ bám, bị rách hoặc đứt, nhưng không làm sai khớp (xem hình 1).
Các khớp thường bị bong gân : khớp cổ chân, ngón chân cái, khớp gối, khớp cổ tay.


Triệu chứng :
- Đau nhức nơi tổn thương.
- Sưng nề to, có thể có bầm tím dưới da (do chảy máu).
- Chiều dài chi bình thường, không biến dạng.
- Vận động khó khăn, đau nhức.
c. Cấp cứu ban đầu và đề phòng : - Cấp cứu ban đầu :
+ Bất động chi bong gân.
+ Băng ép nhẹ chống sưng nề.
+ Ngâm vào nước muối ấm hoặc chườm đá.
+ Tập vận động ngay sau khi bớt đau.
+ Trường hợp bong gân nặng chuyển ngay đến các cơ sở y tế để cứu chữa.
- Đề phòng.
+ Đi lại, chạy nhẩy, lao động luyện tập đúng tư thế.
+ Cần kiểm tra đảm bảo an toàn thao trường, bãi tập và các phương tiện trước khi lao động luyện tập.
Sai khớp
a. Đại cương


Sai khớp loá sự di lệch các đầu xương ở khớp một phần hay hoàn toàn do chấn thương mạnh một cách trực tiếp hoạc gián tiếp gây nên (xen hình 2).
Các khớp bị sai là : khớp vai, khớp khuỷu, khớp háng.
b. Triệu chứng
Đau dữ dội, liên tục nhất là lúc đụng vào khớp hay lúc nạn nhân cử động.
- Mất vận động hoàn toàn, không gấp, duỗi được.
- Khớp biến dạng, chỗ lồi bình thường trở thành lõm, đầu xương lồi ra, sờ thấy ở dưới da.
- Chi ở tư thế không bình thường, dài ra hoặc ngắn lại, thay đổi hướng tùy theo vị trí từng loại khớp.
- Sưng nề to quanh khớp.
- Tím bầm quanh khớp (có thể gãy hoặc rạn xương vùng khớp).
c. Cấp cứu ban đầu và đề phòng
- Cấp cứu ban đầu.
+ Bất động khớp bị sai ở nguyên tư thế sai lệch.
+ Chuyển ngay nạn nhân đến các cơ sở y tế để cứu chữa.
- Đề phòng.
+ Quá trình lao động, luyện tập phải chấp hành nghiêm quy định bảo đảm an toàn. + Cần kiểm tra độ an toàn của thao trường, bãi tập, các phương tiện trước khi lao động, luyện tập.
Say sóng, say ô tô, say máy bay
a. Đại cương
Thường xảy ra ở người chưa quen đi tàu thủy, ô tô, máy bay do mất thăng bằng giữa thần kinh giao cảm và phó giao cảm gây nên.
b. Triệu chứng Có hai loại biểu hiện :
- Loại cường phó giao cảm hay gặp ở nam giới : tim đập chậm, huyết áp hạ, mệt lả, nôn mửa.
- Loại cường giao cảm hay gặp ở nữ giới : tim đập nhanh, huyết áp tăng, thần kinh hưng phấn, nôn mửa.
c. Cấp cứu ban đầu và đề phòng
- Người hay bị say nên ăn nhẹ, chuẩn bị sẵn túi ni lông chứa chất nôn, cho ngồi hoặc nằm đầu hơi ngả ra sau, nhìn vào một điểm ở xa (không cho nhìn vào các vật đang quay tròn).
- Trước giờ khởi hành đi tàu thủy, ô tô, máy bay, đối với người chưa quen hoặc bị say cần cho uống 1-2 viên aeron, sau 6 giờ cho uống thêm 1 viên, không uống quá 4 viên một ngày.
4. Ngất
a. Đại cương
Ngất là tình trạng chết tạm thời, nạn nhân mất tri giác, cảm giác và vận động, đồng thời tim, phổi và bài tiết ngừng hoạt động.
Cần phân biệt với hôn mê, mặc dù người hôn mê cũng mất tri giác, cảm giác và vận động, song tim, phổi, bài tiết vẫn còn hoạt động.