Tuần 19
Ngày soạn:14/01/2008
Tiết 73 +74: DẾ MÈN PHIÊU LƯU KÝ
BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN
 Tô Hoài
I. YÊU CẦU:
- Hiểu được ý nghĩa nội dung của "Bài học đường đời đầu tiên" đối với Dế Mèn trong bài văn này
- Những đặc sắc trong văn miêu tả, nghệ thuật kể chuyện và sử dụng từ ngữ
II. CÁC BƯỚC LÊN LỚP:
1. Ổn định:
2. Bài cũ:
- Kiểm tra vở soạn của học sinh
3. Bài mới:
Giới thiệu: Tuổi trẻ thường xốc nổi, bồng bột, tự phụ. Chính vì vậy, dễ dẫn đến sai lầm, vấp ngã trên đường đời. Nhưng nếu biết dừng lại đúng lúc thì có thể khắc phục hậu quả đã gây ra. Bài học hôm nay các em tìm hiểu là một minh chứng cho điều đó.
TIẾN TRÌNH CÁC HOẠT ĐỘNG
GHI BẢNG

( Hoạt động 1:
- Cho HS đọc chú thích
( GV: Bút danh Tô Hoài của ông ghép từ tên sông Tô Lịch chảy ngang qua phủ Hoài Đức mà thành. Ông viết trên 150 tác phẩm. Trong đó có 60 tác phẩm viết cho thiếu nhi. Tác giả đã nhận nhiều giải thưởng: Giải nhất Tiểu thuyết của Hội văn nghệ Việt Nam 1956 (Truyện Tây Bắc); Giải thưởng Hội nhà văn Á - Phi 1970 (Miền Tây); Giải 4 giải thưởng Hội nhà văn Hà Nội 1970 (Quê nhà) ( được Nhà nước trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (đợt 1 1996)
? Cho biết vài nét sơ lược về tác phẩm?
- Tác phẩm: Viết về loài vật theo lối đồng thoại. Là tác phẩm được nhiều thế hệ trẻ yêu thích và được in lại 21 lần ở Việt Nam, được dịch ra nhiều thứ tiếng ở nhiều nước
( GV hướng dẫn đọc và tóm tắt tác phẩm: Đọc giọng điệu thay đổi theo tâm trạng nhân vật
( Tóm tắt: Dế Mèn là một chàng dế thanh niên cường tráng, quen sống độc lập từ thuở bé. Buổi đầu, Dế Mèn có tính kiêu ngạo, hung hăng, hống hách, thường
I. Tìm hiểu tác giả, tác phẩm:
1. Tác giả: Tên khai sinh là Nguyễn Sen, sinh năm 1920 và lớn lên ở quê ngoại làng Nghĩa Đô, phủ Hoài Đức.
Tô Hoài chuyên viết văn xuôi (150 tác phẩm). Được tặng nhiều giải thưởng trong đó có giải thưởng Hồ Chí Minh...
"Dế Mèn phiêu lưu ký" sáng tác 1941, gồm 10 chương, kể về cuộc phiêu lưu lý thú đầy sóng gió của Dế Mèn.
2. Tác phẩm:
Trích tác phẩm "Dế Mèn phiêu lưu ký" của Tô Hoài. Tác phẩm được sáng tác năm 1941, gồm 10 chương, kể về cuộc phiêu lưu lý thú đầy sóng gió của Dế Mèn.
Đoạn trích ở chương I của truyện

 bắt nạt các nàng cào cào xinh đẹp và trêu chọc anh Giọng Vó... Dế Mèn cứ tưởng mình là tay ghê gớm, sắp đứng đầu thiên hạ. Dế Mèn còn nghịch ranh, trêu chọc chị Cốc, gây ra cái chết thảm thương cho Dế Choắt. Từ đó, Dế Mèn đã thực sự ân hận, nhận ra lỗi lầm và biết rút ra bài học đường đời đầu tiên.


( Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu văn bản
II. Tìm hiểu văn bản:

? Nhà văn miêu tả và kể chuyện về nhân vật chính nào?
- Dế Mèn
? Lời kể và lời tả trong truyện là lời của nhân vật nào?
- Lời miêu tả và lời kể trong truyện là lời của chính nhân vật Dế Mèn nói về mình với giọng kể tự tin hãnh diện
? Bài văn chia làm mấy đoạn? Nội dung chính của mỗi đoạn là gì?
- Có 2 đoạn chính:
+ Đ1: Từ đầu đến ... không thể làm lại được: Miêu tả Dế Mèn là một chàng dế thanh niên cường tráng
+ Đ2: Còn lại: Câu chuyện về trò đùa nghịch đã gây ra cái chết cho Dế Choắt
( HS đọc từ đầu đến đứng đầu thiên hạ rồi
? Hãy ghi lại các chi tiết ngoại hình và hoạt động được miêu tả trong bài văn đã bộc lộ những nét gì trong tính cách của Dế Mèn?
( HS thảo luận ( Các chi tiết miêu tả ngoại hình như:
Đôi càng mẫn bóng, cái vuốt cứng, đôi cánh dài tận chấm đuôi. Cả thân người một màu nâu bóng mỡ soi gương được
Vẻ tự tin và hùng dũng: Cái đầu to, nổi lên từng tảng, rất bướng. Hai sợi râu dài có một vẻ rất hùng dũng, hai cái răng to, khoẻ nhai ngoàn ngoạp
Điệu bộ cử chỉ ra dạng con nhà võ, thích phô trương sức mạnh oai phong của mình: co cẳng ... vuốt râu
Tính hung hăng hống hách, cậy sức bắt nạt kẻ yếu ... anh Giọng Vó ( Miêu tả ngoại hình kết hợp tả động tác hành vi của nhân vật đã bộc lộ được tính cách tự phụ, kiêu ngạo mà xốc nổi của Dế Mèn
? Hãy tìm những từ theo em rất đặc sắc mà tác giả dùng để miêu tả Dế Mèn?
( HS thảo luận
- Là những tính từ: mẫm bóng, nhọn hoắt, phành phạch, ngắn hủn hoẳn, ngoàn ngoạp, rung rinh
? Hãy thay thế bằng một số từ khác đồng nghĩa hoặc gần nghĩa rồi rút ra kết luận về cách dùng từ miêu tả của tác giả?
- Ví dụ: ngắn hủn hoẳn ( ngắn củn, nhai ngoàn ngoạp ( rào rào, rung rinh ( lắc lư... thì ta không thấy hết vẻ đẹp cường tráng ưa nhìn và sự phô trương, kiêu ngạo của Dế Mèn
( GV bình thêm: Thông qua lời miêu tả đầy tự tin, hạnh diễn của Dế Mèn về mình, kết hợp với việc dùng từ ngữ miêu tả, đặc biệt là tính từ rất chính xác và giàu tính tạo hình, Tô Hoài đã vẽ lên một hình ảnh rất cụ thể, sống động và hấp dẫn của một chàng dế thanh niên cường tráng. Tác giả tả ngoại hình tỉ mỉ từng bộ phận đến hình dáng chung luôn nổi bật lên những nét đặc sắc đáng chú ý trong mỗi bộ phận và đều toát lên sự cường tráng, sung sức không chỉ ở nhân vật Dế Mèn mà những nhân vật khác trong truyện. Ngòi bút miêu tả đặc sắc điêu luyện của Tô Hoài đã khiến người đọc hiểu rất sâu sắc về thế giới loài vật đồng thời có thể bày tỏ thái độ yêu ghét đối với nhân vật được kể, được tả
? Em thấy hình ảnh của Dế Mèn trong đoạn văn đẹp ở chỗ nào, không đẹp ở những điểm nào?
- Đẹp về ngoại hình. Tuy nhiên, nét đẹp ấy trông có vẻ dữ tợn với tính nết tự phụ kiêu ngạo và xốc nổi khiến Dế Mèn chưa có thể gọi là nét đẹp hoàn hảo
1. Nhân vật Dế Mèn:
- Là một chàng dế thanh niên cường tráng nhưng kiêu căng tự phụ về vẻ đẹp và sức mạnh của mình. Hay xem thường và bắt nạt mọi người
( Ngoại hình đẹp, nhưng hung hăng, hống hách và kiêu ngạo, hay bắt nạt kẻ yếu

? Thuật lại diễn biến sự việc Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái chết thảm thương cho Dế Choắt
( HS thảo luận
- Nhận xét về diễn biến tâm lý, về thái độ của Dế Mèn trong sự việc nói trên:
a. Diễn biến tâm lý: Mới đầu thì khoe khoang, đắc ý, sau đó thì sợ chết khiếp ( ăn năn ( hối lỗi, thật buồn cười nhưng cũng thật tội nghiệp
? Qua câu chuyện ấy Dế Mèn đã rút ra bài học đường đời đầu tiên cho mình là gì?
- Trò đùa nghịch của Dế Mèn đã gây ra cái chết cho Dế Choắt ( Dế Mèn thực sự hối hận, nhận ra lỗi lầm và rút ra bài học đường đời đầu tiên cho mình: Đó là bài học "ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ... mang vạ vào mình đấy"
? Hãy phát biểu cảm nghĩ của em về nhân vật Dế Mèn trong đoạn trích (yêu, ghét, lí giải sao?)
- Giống: Tên cà khịa, xốc nổi, ăn uống điều độ, đi đứng oai vệ ( Thế giới loài vật qua ngòi bút miêu tả của Dế Mèn hiện ra thật sinh động. Tác giả đã quan sát tinh tường bằng con mắt hóm hỉnh, bằng tình cảm yêu mến loài vật và miêu tả chúng bằng cả trí tưởng tượng phong phú. Các loài vật vừa giống thực, sống động với những nét ngoại hình, tập tính sinh hoạt đặc trưng của chúng lại mang những nét tâm lý, tính nết, phẩm chất giống con người nên chúng rất gần gủi với người đọc, nhất là các bạn trẻ.
? Em hãy cho biết tác phẩm nào viết về loài vật có cách viết tương tự như truyện?
- O Chuột của Tô Hoài, Cái tết của Mèo con của Nguyễn Đình Thi
2. Câu chuyện ân hận đầu tiên:
a. Thái độ đối với Dế Choắt:
- Kẻ cả
- Khinh thường
- Ích kỷ



b. Bài học đường đời đầu tiên:
- Khi trêu chị Cốc thì Dế Mèn hung hăng kiêu ngạo, tưởng như không hề biết sợ
- Nhưng khi chứng kiến chị Cốc đánh Choắt, Dế Mèn kiếp hãi
- Nằm im thin thít...
- Tôi hối lắm, tôi hối lắm
- Đứng lặng hồi lâu nghĩ về bài học đường đời đầu tiên
( Huênh hoang, đắc ý, nhưng lại nhát sợ trước kẻ mạnh

? Qua văn bản, em rút ra bài học gì?
- HS đọc phần Ghi nhớ
( Ghi nhớ: SGK/11

( Hoạt động 3: Hướng dẫn HS luyện tập
III. Luyện tập:

1. Viết đoạn văn miêu tả tâm trạng ấy theo lời Dế Mèn:
Choắt ơi, hãy tha thứ cho tôi. Cũng chỉ do thói hung hăng bậy bạ, ngông cuồng xốc nổi mà tôi đã hại bạn ra nông nỗi này. Giờ tôi biết làm thế nào? Dù tôi có nói trăm vạn lần hối hận cũng không mang lại mạng sống cho bạn. Tôi nhớ mãi câu chuyện này. Nó sẽ là bài học đường đời đầu tiên của một kẻ huênh hoang tự phụ như tôi. Bạn cứ vui lòng yên nghỉ nơi đây. Tôi hứa sẽ không phụ lòng bạn, sống sao cho xứng đáng với sự hy sinh và tấm lòng bao dung của bạn.
2. Chia 3 nhóm HS đóng vai Dế Mèn, Choắt và chị Cốc diễn lại đoạn Dế Mèn trêu chị Cốc gây ra cái chết oan, thảm thương cho Dế Choắt

4. Củng cố:
- Nhận xét về nghệ thuật miêu tả của Tô Hoài qua đoạn trích (miêu tả tỉ mỉ ngoại hình, kết hợp với tả động tác, hành vi của nhân vật cùng với trí tưởng tượng thật phong phú. Nhân vật hiện ra thật sống động)
5. Dặn dò:
- Đọc lại đoạn trích, phần đọc thêm
- Học phần ghi nhớ
- Chuẩn bị bài mới: PHÓ TỪ
+ Tìm hiểu câu luận
+ Đọc và trả lời các câu hỏi phần tìm hiểu
Tuần 19
Ngày soạn:14/01/2008
Tiết 75: PHÓ TỪ
I. YÊU CẦU:
- Học sinh