CHƯƠNG II
VIỆT NAM TỪ THẾ KỶ X ĐẾN THẾ KỶ XV
Tiết 23. Bài 17
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN
(Từ thế kỷ X đến thế kỷ XV)

Các hoạt động của thầy và trò
Những kiến thức HS cần nắm vững

I. BƯỚC ĐẦU XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC ĐỘC LẬP Ở THẾ KỶ X.

Hoạt động 1: Cả lớp – Cá nhân
- Trước hết GV nhắc lại ý nghĩa của chiến thắng Bạch Đằng 938 mở ra một thời kỳ độc lập tự chủ lâu dài cho dân tộc. Song, sau hơn 1000 năm Bắc thuộc nhiều yêu cầu lịch sử được đặt ra mà trước mặt là phải giữ vững an ninh và thống nhất đất nước, chống lại các cuộc xâm lược của nước ngoài, bảo vệ nền độc lập, tự chủ của tổ quốc, để đáp ứng yêu cầu đó, năm 939 Ngô Quyền xưng vương.
- GV tiếp tục trình bày: Ngô Quyền xưng vương đã bỏ chức Tiết độ sứ, xây dựng cung điện, triều đình, đặt chiếu quan nghi lễ theo chế độ quân chủ.
- GV phát vấn HS: Việc Ngô Quyền xưng vương xây dựng một chính quyền mới có ý nghĩa gì?
- GV gợi ý: năm 905 Khúc Thừa Dụ đã lãnh đạo nhân dân đánh bại Tiết độ sứ nhà Đường và giành lấy chính quyền. Song thiết chế chính trị vẫn tổ chức.
- GV tiếp tục giảng bài: Nhà Ngô suy vong, loạn 12 sứ quân diễn ra, đất nước bị chia cắt. Năm 968 sau khi dẹp loạn 12 sứ quân Đinh Bộ Lĩnh đã xưng đế.
- GV: Giảng giải thêm về quốc hiệu Đại Cồ Việt và tình hình nước ta cuối thời Đinh, nội bộ lục đục, vua mới còn nhỏ (Đinh Toàn 6 tuổi), lợi dụng tình hình đó quân Tống đem quân xâm lược nước ta. Trước nguy cơ bị xâm lược, Thái hậu Dương Thị đã đặt quyền lợi dân tộc trên quyền lợi dòng họ, lấy áo long cổn khoác lên mình Lê Hoàn và chính thức mời Thập đạo tướng quân Lê Hoàn lên làm vua. Để có điều kiện lãnh đạo chống Tống. Nhà tiền Lê thành lập.
- GV có thể minh hoạ bằng sơ đồ đơn giản:








- GV: Em có nhận xét gì về tổ chức Nhà nước thời Đinh, tiền Lê?
Gợi ý: So với thời Ngô Quyền.
+ Thời Ngô chính quyền trung ương chưa quản lý được các địa phương ( loạn 12 sứ quân.
+ Thời Đinh, tiền Lê: Dưới vua có 3 ban chính quyền trung ương kiểm soát được 10 đạo ở địa phương.
- HS suy nghĩ và trả lời.
- GV: nhận xét, kết luận: Thời Đinh, tiền Lê nhà nước quân chủ chuyên chế: Vua đứng đầu nắm mọi quyền hành. Tuy nhiên mức độ chuyên chế ở mọi triều đại, mỗi nước khác nhau.
- HS: Nghe và ghi.
- GV tiếp tục PV: Nhìn vào cách tổ chức bộ máy Nhà nước ở nước ta ở thế kỷ X, em có nhận xét gì?
- HS suy nghĩ trả lời.
- GV kết luận.













- Năm 939 Ngô Quyền xưng vương, xây dựng chính quyền mới, đóng đô ở Cổ Loa (Đông Anh -Hà Nội

( Mở đầu xây dựng Nhà nước độc lập tự chủ.





- Năm 968 sau khi dẹp loạn 12 sứ quân, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt. Chuyển kinh đô về Hoa Lư (Ninh Bình).







- Tổ chức bộ máy Nhà nước thời Đinh- tiền Lê: chính quyền trung ương có 3 ban: Văn ban, Võ ban và Tăng ban.
+ Về hành chính chia nước thành 10 đạo.
+ Tổ chức quân đội theo hướng chính quy.



















- Trong thế kỉ X Nhà nước độc lập tự chủ theo thiết chế quân chủ chuyên chế đã được xây dựng. Còn sơ khai, song đã là Nhà nước độc lập tự chủ của nhân dân ta.




II. PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN CHỈNH NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN
Ở THẾ KỶ XI ( XV

Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân
- GV thuyết trình về sự sụp đổ của nhà Lê và sự thành lập của nhà Lý, và những ý nghĩa trọng đại của các vua thời Lý.
HS nghe ghi nhớ.
- GV có thể đàm thoại với HS về: Lý Công Uẩn, trích đọc Chiều dời Đô và việc đổi Quốc hiệu Đại Việt ( Sự tồn tại của kinh đô Thăng Long, sự lớn mạnh trường tồn của nước Đại Việt chứng tỏ