Tuần 29
Tiết 141 - 142
NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI
Lê Minh Khuê

A. Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS:
- Cảm nhận được tâm hồn trong sáng, tính cách dũng cảm, hồn nhiên và cuộc sống chiến đấu nhiều gian khổ, hy sinh nhưng vẫn lạc quan của các nhân vật nữ thanh niên xung phong.
- Thấy được nét đặc sắc trong cách miêu tả nhân vật và nghệ thuật kể chuyện của tác giả.
B. Chuẩn bị:
- GV: Giáo án. SGK, SGV.
- HS: SGK, bài soạn.
C. Kiểm tra bài cũ:
- Tóm tắt văn bản "Bến quê".
- Nêu cảm nhận về nhân vật Nhĩ.
D. Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học:
( Hoạt động 1: Giới thiệu bài:
Tiết học hôm nay, chúng ta sẽ tìm hiểu về cuộc sống, chiến đấu của những cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn những năm chiến tranh chống Mỹ. Từ đó, có điều kiện để nhìn nhận hiện thực chiến tranh một cách toàn diện và thấu đáo hơn, cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn, tư tưởng cũng như phẩm chất cao cả của một thế hệ trẻ Việt Nam yêu nước qua văn bản "Những ngôi sao xa xôi" của Lê Minh Khuê.

Hoạt động của thầy
Hoạt động của trò
Ghi bảng

( Hoạt động 2: Đọc và tìm hiểu chú thích.
- GV đọc mẫu một đoạn, hướng dẫn HS đọc tiếp.
? Cho biết một số nét về tác giả?
- GV nhấn: Sở trường về truyện ngắn. Đề tài: Trong chiến tranh, viết về cuộc sống chiến đấu ở tuyến đường Trường Sơn. Sau 1975, bám sát những chuyển biến đổi mới của đời sống xã hội và con người

? Xuất xứ tác phẩm?
? Em hãy nêu nội dung chính của truyện?
( Chốt:
- Viết về cuộc chiến gian khổ.
- Nhân vật: 3 cô gái TNXP.
- Họ có nét đẹp về tâm hồn đáng qúy.




? Hãy (cho biết) xác định bố cục của truyện?
- GV thống nhất với HS chia làm 2 đoạn cụ thể:
+ Đoạn 1: "Chúng tôi ... thường xuyên"( Cuộc sống chiến đấu và hoàn cảnh riêng của các nhân vật.
+ Đoạn 2: Phần còn lại ( Một lần phá bom và tâm trạng của họ.
? Truyện được kể ở ngôi thứ mấy? Và giọng kể chuyện có gì đặc sắc?


- Gọi HS tóm tắt truyện.
- GV lưu ý học sinh: truyện có cốt truyện rất đơn giản vì mạch truyện phát triển theo dòng ý nghĩ, tâm trạng của nhân vật, đan xen giữa hiện tại và quá khứ được tái hiện trong hồi tưởng nên khó tóm tắt.
- GV tóm tắt sau khi nhận xét.



- Đọc văn bản.

- HS trả lời theo chú thích SGK.



















- HS trả lời theo suy nghĩ cá nhân.







( Ngôi thứ nhất - người kể là Phương Định - Nhân vật chính.
Giọng kể trẻ trung, tự nhiên, thoải mái, đầy nữ tính.
- HS tóm tắt truyện.

I. Đọc - tìm hiểu chú thích.
1. Tác giả: Lê Minh Khuê: 1949, Tĩnh Gia, Thanh Hóa, gia nhập TNXP thời chống Mỹ, viết văn đầu những năm 1970 về cuộc sống chiến đấu của tuổi trẻ ở tuyến đường Trường Sơn. Sau 1975, bám sát những chuyển biến đổi mới của đời sống xã hội và con người.

2. Tác phẩm:
a. Thể loại: truyện ngắn.
b. Xuất xứ: Tác phẩm đầu viết tay 1971 lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra ác liệt.
c. Đại ý: Truyện viết về cuộc sống và chiến đấu gian khổ, hiểm nguy của những cô gái TNXP ở đường Trường Sơn thời chống Mỹ cùng với những vẻ đẹp tâm hồn của họ.
d. Bố cục: 2 đoạn













đ. Tóm tắt: (vở soạn)

( Hoạt động 3:. Phân tích nhân vật.
- Truyện có những nhân vật nào? Ai là nhân vật chính?


( Thảo luận 3`:
? Ở họ có những nét gì chung đã gắn bó thành một khối thống nhất và những gì là nét riêng của mỗi người.










? Nêu cảm nhận về nhân vật Phương Định. Theo em, ở nhân vật Phương Định, ta nhận thấy điều gì nổi trội nhất ?




? Với những chi tiết đó em có nhận xét gì về nhân vật này?

? Tìm những chi tiết miêu tả ngôi nhà của cô, những việc làm thường ngày và sở thích của cô.



? Qua đó em nhận xét tính cách nhân vật này ra sao?
- GV nhận xét ý kiến của học sinh và tổng hợp.
( Mỗi người có một hoàn cảnh, một cá tính riêng + họ giống nhau ở lòng dũng cảm, lý tưởng sống.

? Tác giả đã tập trung miêu tả diễn biến tâm trạng của Phương Định trong một lần phá bom như thế nào? Hãy tìm những chi tiết miêu tả diễn biến tâm trạng ấy?





? Em có nhận xét gì về giọng kể, qua đó em nhận xét như thế nào về Phương Định khi đang làm nhiệm vụ.
? Ngoài đức tính dũng cảm, ý thức trách nhiệm và tinh thần sẵn sàng hy sinh ta còn thấy Phương Định có tính cách gì nữa khi có một đồng đội bị thương?
( GV chốt ( chuyển:
( Đó là cô nữ thanh niên xung phong đáng khâm phục trong chiến đấu trong nhiệm vụ - còn sau những giờ phút căng thẳng, hiểm nguy cô là người như thế nào? Ta cùng đi tìm hiểu tâm trạng của cô khi phát hiện mưa đá.
? Em hãy cho biết tâm trạng của cô như thế nào khi phát hiện mưa đá?








( Thảo luận 3`
? Em có nhận xét gì về hình ảnh trong đoạn miêu tả nỗi nhớ của Phương Định. Qua đó em hãy nêu cảm nhận của mình về tâm hồn của cô.
( GV chốt:
( Yêu quê hương lắng sâu, da diết vừa là một chiến sĩ gan dạ, dũng cảm, vừa là một cô gái đầy nữ tính.


- HS trả lời ( Chị Thao - đội trưởng, Nho, Phương Định.
- Nhân vật chính là Phương Định.
- HS thảo luận theo nhóm (3`).














- HS suy nghĩ trả lời.
( Con gái Hà Nội, loại khá, tóc dài, cổ cao, mắt có cái nhìn xa xăm, không hiểu sao các anh pháo thủ và lái xe hay hỏi thăm, viết thư, có suy nghĩ người đẹp nhất là mặc quân phục có ngôi sao trên mũ.
( Kiểu người thanh lịch yêu cái đẹp chân chính.

( Ở trong căn phòng bé, nhà có ngõ sâu, có nhiều cây xanh, có dây tầm gửi leo đầy, hằng đêm hát say sưa ầm ĩ, thích ngắm mình trong gương, thề không lấy chồng
( Giản dị, yêu đời, nội tâm phong phú, trẻ con, ngây thơ.






- HS tìm những chi tiết trong SGK và nêu ý kiến.
( Đến gần quả bom, cảm thấy ánh mắt chiến sĩ, không sợ nữa, sẽ không đi khom, cẩn thận bỏ gói thuốc, khỏa đất lấp, lãi chỗ núp, nép người vào bức tường nhìn đồng hồ có nghĩ đến cái chết, liệu mìn, bom có nổ không...
( Giọng kể thể hiện sự chủ động, bình tĩnh, dũng cảm, tính cẩn thận, ý thức trách nhiệm sẵn sàng hy sinh.
- HS có thể có nhiều ý kiến vì các em có những cảm nhận khác nhau.
- HS chú ý đoạn văn cuối (trang 118).









- HS quan sát SGK / 119 và trả lời.
( Chạy vào, chạy ra, mưa đá... vui thích cuống cuồng, hồn nhiên
( Mưa tạnh, tiếc thẫn thờ, nhớ mẹ, cái cửa sổ, ngôi sao, bầu trời thành phố, bà bán kem, trẻ con, con đường, những ngọn đèn, hoa công viên, quả bóng, tiếng rao của bà bán xôi.
- HS thảo luận theo nhóm (3 phút)




- HS nghe ( ghi vở.




II. Đọc- tìm hiểu văn bản:
1. Cuộc sống chiến đấu và hoàn cảnh, đặc điểm riêng của từng nhân vật:
a. Cuộc sống chiến đấu:
- Sống trong một cái hang dưới chân cao điểm.
- Công việc: Trinh sát mặt đường, đo khối lượng đất để lấp bom, đếm bom chưa nổ, xác định vị trí và phá bom.
( Cuộc sống khó khăn, thiếu thốn, gian khổ và hết sức nguy hiểm.
b. Các nhân vật:
- Chị Thao - đội trưởng: Sợ máu, áo nào cũng thêu, thích chép bài hát, tỉa lông mày.
- Nho: cái cổ tròn, trông nhẹ, mét mẻ như một que kem trắng.
- Phương Định: con gái Hà Nội, loại khá, tóc dài, cổ cao, mắt có cái nhìn xa xăm, thích ngắm mình trong gương, hằng đêm say sưa hát ầm ĩ. Cô là người giản dị yêu đời ngây thơ, nội tâm phong phú.












( Mỗi người có một hoàn cảnh một cá tính riêng nhưng họ giống nhau ở lòng dũng cảm và lý tưởng sống.
2. Tâm trạng của Phương Định:
( Trong một lần phá bom:
... đến gần quả bom... cảm thấy có ánh mắt chiến sĩ... Không sợ... không đi khom... Cẩn thận bỏ gói thuốc... khỏa đất, chạy lại chỗ núp, nép người vào bức tường... nhìn đồng hồ... có nghĩ đến cái chết.
( Chủ động, bình tĩnh, dũng cảm, ý thức trách nhiệm sẵn sàng hy sinh.

- Moi đất... bế Nho đặt lên đùi... sửa cho Nho.. tiêm cho Nho.
( Dịu dàng yêu đồng đội ( một nữ thanh niên xung phong đáng khâm phục.







( Sau cuộc chiến:
- Mưa đá... chạy vào, chạy ra.. vui thích cuống cuồng.


- Mưa tạnh, tiếc thẫn thờ, nhớ mẹ... cái cửa sổ... ngôi sao...bầu trời thành phố... bà bán kem, trẻ con ... con đường... những bóng đèn... hoa công viên...







( Phương Định là một chiến sĩ gan dạ, dũng cảm, vừa là một cô gái hồn nhiên đầy nữ tính và có lòng yêu quê hương da diết lắng sâu

( Hoạt động 4:
? Em hãy nêu nhận xét về đặc điểm nghệ thuật của truyện.




? Nêu cảm nhận của mình về các nhân vật, qua đó hình dung thế hệ trẻ thời chống Mỹ cứu nước.
- Gọi HS đọc ghi nhớ SGK/ 122.




( Truyện ngắn
- Ngôi thứ nhất thuận lợi trong việc miêu tả nội tâm, kết hợp với kể chuyện.
- Giọng kể thay đổi làm bổi bật tính cách nhân vật.
- HS nêu cảm nhận của mình.


- Đọc ghi nhớ SGK trang/ 112.

III. Ghi nhớ:
( NT:
- Vai kể là nhân vật chính, kể chuyện tự nhiên, ngôn ngữ sinh động, trẻ trung, miêu tả tâm lí nhân vật đặc sắc.
( ND:
- Làm nổi bật tâm hồn trong sáng, mơ mộng, tinh thần dũng cảm, cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ, hi sinh nhưng hồn nhiên, lạc quan của những cô gái TNXP trên tuyến đường Trường Sơn.
- Hình ảnh đẹp, tiêu biểu về thế hệ trẻ VN trong thời kì kháng chiến chống Mĩ.

( Hoạt động 6. Hướng dẫn luyện tập.

I