VÙN HOÅC CÖÍ CÊÅN ÀAÅI VIÏÅT NAM











GIAI THOAÅI
VÙN HOÅC VIÏÅT NAM



HOAÂNG NGOÅC PHAÁCH
KIÏÌU THU HOAÅCH
Sûu têìm biïn soaån


(In lêìn thûá tû, coá sûãa chûäa)






















NHAÂ XUÊËT BAÃN VØN HOÅC
HAÂ NÖÅI - 2000












LÚÂI NHAÂ XUÊËT BAÃN





GIAI THOAÅI vùn hoåc laâ nhûäng giai thoaåi noái riïng vïì
caác nhaâ vùn, nhaâ thú, nhûäng nhên vêåt coá tïn tuöíi trong xaä
höåi hoùåc àöng àaão nhûäng ngûúâi yïu thñch thú vùn vaâ saáng
taác thú vùn noái chung. Nhû vêåy giai thoaåi vùn hoåc laâ möåt
loaåi vùn chûúng vûâa coá tñnh chêët baác hoåc, laåi vûâa coá tñnh
chêët truyïìn miïång mang trong cöët caách cuãa noá nhiïìu neát
dên töåc àöåc àaáo àêìy sûác hêëp dêîn.

Nùm 1965, Nhaâ xuêët baãn Vùn hoåc àaä cho ra mù’t baån
àoåc trïn miïìn Bù’c cuöën “Giai thoaåi vùn hoåc Viïåt Nam” do
Hoaâng Ngoåc Phaách - Kiïìu Thu Hoaåch biïn soaån vaâ Trêìn
Thanh Mai giúái thiïåu. Saách in lêìn àêìu vúái söë lûúång 3.600
cuöën, ra àúâi chûa àûúåc bao lêu, àaä coá nhûäng yá kiïën trong
vaâ ngoaâi nûúác àïì cêåp àïën viïåc cho noá àûúåc taái baãn. Ngaây
nay àïí àaáp ûáng loâng mong moãi êëy, Nhaâ xuêët baãn lêìn naây
cho taái baãn cuöën “Giai thoaåi vùn hoåc Viïåt Nam” vúái muåc
àñch cung cêëp cho caác baån möåt taâi liïåu vùn hoåc goån nheå,
xuác tñch, bao göìm nhûäng giai thoaåi choån loåc böí ñch vaâ hêëp
dêîn. Cuäng vúái muåc àñch trïn, ngoaâi viïåc lûúåc ài möåt söë
giai thoaåi, chuáng töi chuã trûúng khöng in laåi phêìn giúái
thiïåu àêìu saách vaâ phêìn saách baáo tham khaão.

NHAÂ XUÊËT BAÃN VAÊN HOÅC




http://ebooks.vdcmedia.com








Giai thoaåi vùn hoåc Viïåt Nam











BAÁC LAÁI ÀO HAY CHÛÄ








5




Àúâi vua Lï Àaåi Haânh (980 - 1005) coá sû Àöî Thuêån laâ
ngûúâi hoåc röång thú hay, am hiïíu viïåc àúâi, giuáp dêåp nhaâ
vua coá cöng lao lúán, nhûng möîi lêìn nhaâ vua àõnh phong
chûác cho thò sû àïìu khöng nhêån. Vò thïë, Lï Àaåi Haânh
caâng kñnh troång, nhaâ vua thûúâng chó goåi laâ Àöî phaáp sû
chûá khöng goåi tïn thêåt.
Khoaãng nùm Thiïn Phuác thûá taám (987), vua nhaâ Töëng
sai quöëc tûã giaám baác sô laâ Lyá Giaác sang sûá Viïåt Nam. Vua
Lï Àaåi Haânh beân sai sûá Thuêån giaã laâm ngûúâi cheâo àoâ ra
àoán sûá úã bïn búâ söng Saách Giang(1), Lyá Giaác vöën laâ möåt
tay sñnh thú khi ngöìi àoâ nhên tröng thêëy xa xa trïn mùåt
nûúác coá hai con ngöîng trúâi, liïìn ngêm hai cêu thú rùçng:
Nga nga lûúäng nga nga,
Ngûúäng diïån hûúáng thiïn nha
Dõch:

(1)

Saách Giang: thuöåc vuâng Nam Saách, Haãi Dûúng.



http://ebooks.vdcmedia.com








HOAÂNG NGOÅC PHAÁCH - KIÏÌU THU HOAÅCH


Ngöîng ngöîng hai con ngöîng
Chên trúâi nghïín cöí tröng.








6

Sû Thuêån nghe xong tay vêîn cheâo nhõp nhaâng, miïång
tûúi tù’n nöëi vêìn ngêm tiïëp hai cêu cho thaânh möåt baâi tûá
tuyïåt:

Baåch mao phö luåc thuãy
Höìng traåo baäi thanh ba.(1)
Dõch:

Löng trù’ng phúi nûúác biïëc,
Soáng xanh quêåy cheâo höìng.
Thêëy möåt tay laái àoâ maâ cuäng hay chûä nhû vêåy, Lyá Giaác
hïët sûác kinh ngaåc vaâ caãm phuåc.

(1) Baâi naây nguyïn göëc úã baâi thú “Vônh nga” cuãa Laåc Tên vûúng nhaâ
thú àúâi Àûúâng laâm luác 10 tuöíi.
Nga, nga, nga!
Khuác haång hûúáng thiïn ca
Baåch mao phuâ luåc thuãy,
Höìng chûúãng baát thanh ba,
(Nghôa tûúng tûå nhû trïn)
ÚÃ àêy Lyá Giaác cuäng nhû Àöî Thuêån àïìu chó laâ ngêm laåi baâi thú
cuãa Laåc Tên vûúng, chûá khöng phaãi laâ tûå saáng taác ra. Song nhû
vêåy cuäng khöng haåi gò àïën yá àöì cuãa ngûúâi kïí thoaåi: “Möåt tay laái
àoâ maâ cuäng hoåc röång àïën thïë, àuã biïët nûúác Nam coá lù’m ngûúâi
taâi” Xuêët xûá baâi thú xin xem Toaân Àûúâng thi cuãa Trung Hoa thû
cuåc xuêët baãn. Thûúång Haãi 1960 - quyïín 79. tr.864.



http://ebooks.vdcmedia.com