CHƯƠNG I: CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG.
A/ CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở TV
Tuần : 1
Tiết 1 /
Ngày 3/9/2007

Bài 1 SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ MUỐI KHOÁNG Ở RỄ

I.MỤC TIÊU :
1. Kiến thức : Sau khi học xong bài này HS cần phải :
- Trình bày được đặc điểm hình thái của hệ rễ cây trên cạn thích nghi với chức năng hấp thụ nước và muối khoáng.
- Phân biệt được cơ chế hấp thụ nước và các ion khoáng ở rễ cây.
- Trình bày được mối tương tác giữa môi trường và rễ trong quá trình hấp thụ nước và các ion khoáng.
2. Kĩ năng :
- HS rèn luyện các kĩ năng tư duy: quan sát, nhận xét, phân tích, so sánh,khái quát, tổng hợp.
- Kĩ năng học tập :
+ Phân biệt cơ chế hấp thụ nước và muối khoáng(Cơ chế chủ động và thụ động).
3.Thái độ :
- Nhận thức rõ vai trò của rễ đối với các quá trình sống của cây , từ đó ý thức trồng cây hiệu quả.
- Hình thành niềm tin khoa học.
- Vận dụng kiến thức vào thực tiễn trồng trọt.
- Xây dựng ý thức tự giác và thói quen bảo vệ cây trồng.
- Mọi cơ thể TV để tồn tại và phát triển luôn luôn cần có sự hấp thụ nước và ion khoáng
- Thấy được mối quan hệ thống nhất giữa cấu tạo và chức năng
II.TRỌNG TÂM :
- Rễ là cơ quan hấp thụ nước và muối khoáng.
- Cơ chế hấp thụ nước và các ion khoáng ở rễ cây.
III.PHƯƠNG PHÁP VÀ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC :
1.Phương pháp :
- Trực quan + vấn đáp tìm tòi.
- Thuyết trình.
2. Phương tiện dạy học :
- Các tranh hình 1.1, 1.2, 1.3 SGK phóng to.
- SGK
- Cấu tạo chi tiết của lông hút.
- Hình ve trong SGK (hình bài 1)
IV. TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG :
1. Ổn định lớp :
2. Kiểm tra bài cũ : Thay bằng giới thiệu cho HS chương trình SH 11 , chương I
3.Nội dung bài mới :
* Mở bài :
Gv đặt câu hỏi về kiến thức cũ : Rễ cây hâp thụ nước và ion khoáng bằng cách nào?(lớp 6)
→ Dựa vào câu trả lời của HS,GV giới thiệu vào bài mới.
* Bài mới :

SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ MUỐI KHOÁNG Ở RỄ

Hoạt động GV
Hoạt động của HS
Nội dung bài giảng

- Thế giới sống bao gồm các cấp độ nào? đặc điểm chung của tất cả các tổ chức sống?










- Dựa trên sơ đồ sau em điền thông tin thích hợp vào ”?”
Môi trường
Cây xanhError! Not a valid link.Môi trường
- Như vậy cây xanh tồn tại và phát triển thì phải cần hoạt động ?

Vậy sự trao đổi chất đó diễn ra như thế nào hôm nay chúng ta cùng nghiên cưu nội dung sự hấp thụ nước và muối khoáng ở rễ.












Hoạt động1:
- cho hs quan sát hình 1.1 và 1.2




H1.1: Cấu tạo bên ngoài của hệ rễ
- Dựa vào H1.1, 1.2 mô tả cấu tạo bên ngoài của hệ rễ ở một số TV ở cạn?


- Dựa vào H1.1 cho biết mối quan hệ nguồn nước trong đất và sự phát triển của hệ rễ? VD?




Hoạt động 2:
HS nghiên cứu H1.1, 1.2 kết hợp sgk để giải quyết vấn đề sau:
- Cây trên cạn hấp thụ nước và ion khoáng chủ yếu qua bộ phân nào?
- Rễ TV trên cạn phát triển thích nghi với chức năng hấp thụ nước và muối khoáng như thế nào?
VD. Cây lúa sau khi cấy 4 tuần đã có hệ rễ với tổng chiều dài gần 625km và tổng diện tích bề mặt tiếp xúc 285m2, chủ yếu là tăng số lượng tb lông hút. ở họ lúa số lượng lông hút của 1 cây có thể đạt 14tỉ cái(lúa mì đen)
- TB lông hút có cấu tạo thích nghi với chức năng hút nước và muối khoáng như thế nào?

- Mt có ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của lông hút như thế nào? ứng dụng này như thế nào trong trồng trọt?
- Phân biệt sự phát triển của hệ rễ cây trên cạn và cây thủy sinh ?
- Đối với TV cạn mà không có lông hút thì rễ hấp thụ nước và ion khoáng bằng cách nào?





HOẠT ĐỘNG 3
- GV làm 1 thí nghiệm(thí nghiệm này hs cũng đã được làm lớp 10). dự đoán sự biến đổi của Tb khi cho vào 3 cốc đựng 3 dd có nồng độ ưu trương(thế nước thấp), nhược trương(thế nước cao) và đẳng trương. Các em dự đoán nước được thấm như thế nào?



- Như vậy nước thấm quan tb theo cơ chế nào?
- Dịch của TB biểu bì rễ(lông hút) như thế nào so với dịch môi trường đất? vì sao?

- Vì dịch tbbb rễ là ưu trương so với dịch đất. nên nước được thấm thấu?
- Các ion khoáng được hấp thụ vào tb lông hút như thế nào?
- Sự hấp thụ chủ động khác với bị động ở điểm nào?




















HOẠT ĐỘNG 4






Yêu cầu hs quan sát hình 1.3-B và sgk để giải quyết vấn đề sau:
- Có mấy con đường xâm nhập của nước và ion khoáng?
- Mô tả mỗi con đường đó?

GV. Vị trí và vai trò của đai caspari: - nằm ở phần nội bì của rễ. - kiểm soát các chất đi vào trung trụ, điều hoà vận tốc hút nước của rễ

- Vì sao nước từ lông hút vào mạch gỗ của rễ theo 1 chiều?

- Dựa trên kiến thức đã có phần I. hãy cho biết mt ảnh hưởng đến quá trình hấp thụ nước và ion khoáng của rễ cây ntn? Cho vd

- GV cũng cho hs thấy hệ rễ cũng tác động lớn đến mt: giảm ô nhiễm mt . VD bèo tây, bèo cái... có thể hấp thụ và tích luỷ các ion kim loại nặng như chì, đồng, crom... Rễ tiết ra 1 số dịch hữu cơ làm thay đổi tính lý hoá của đất.

- HS nghiên nhớ lại kiến thức 10 và trả lời:
- Cấp tổ chức dưới tế bào:
Các phân tử nhỏ → Các đại phân tử hữu cơ → Các bào quan của tế bào.
- Cấp từ tế bào trở lên:
Tế bào là đơn vị cấu trúc cơ bản của sự sống.
Tế bào → Mô → Cơ quan → Hệ cơ quan → Cơ thể → Quần thể ( loài ) → Quần xã - Hệ sinh thái → Sinh quyển.

- HS nghiên cứu và trả lời:
“?”: là bao gồm: nước, CO2 , O2, muối khoáng,.....

-HS trả lời sau đó GV hoàn chỉnh:

Cây xanh tồn tại phải thường xuyên TĐC với môi trường.

















H1.2: Lông hút của rễ

- HS nghiên cứu và trả lời: rễ chính, rễ bên, lông hút, miền ST kéo dài, đỉnh ST. đặc biệt miền lông hút có lông hút rất phát triển

-HS:Rễ cây luôn phát triển hướng tới nguồn nước trong đất. sự phát triển của hệ rễ thể hiện khả năng thích nghi rất cao với điều kiện nước trong môi trường : những cây mọc trong mt đất có đủ nước thì rễ pt với độ rộng và sâu vừa phải. ngược lại trong mt khan hiếm nước thì sâu và rộng. Cây cỏ lạc đà mọc sâu 10m để hút nước ngầm




- HS kết hợp với hình 1.2 trả lời



- HS kết hợp sgk và hình trả lời
- Kiến thức lớp 6-về CT: ( hs trả lời.


- HS: trong mt quá ưu trương, quá acid hay thiếu oxi thì lông hút sẽ tiêu biến. vì vậy nếu trong trồng trọt nếu ta bón nhiều phân quá thì cây bị héo và dễ bị chết. nguyên nhân là do mt quá ưu trương( lông hút tiêu biến ( nước không cung cấp đủ....







- HS: cây trên cạn rễ pt sâu và rộng, số lượng lông hút khổng lồ, pt liên tục.... Cây thuỷ sinh thì rễ ít pt, không có lông hút, nước được hấp thụ qua khắp bề mặt của rễ thân lá.
-HS không trả lời được thì GV gợi ý hs trả lời: VD cây thông, sồi...trên rễ chúng có nấm rễ bao bọc. nhờ có nấm rễ mà có nấm rễ mà các cây đó hấp thụ nước và ion khoáng dễ dàng và nước và ion khoáng còn dược hấp thụ qua TB rễ còn non(chưa bị suberin hoá)







HS: HS trả lời được trong mỗi mt thì tb như thế nào.
- Nước thấm từ nhược trương ( ưu trương. Trong mt đẳng trương nước không thẩm thấu.


HS: theo cơ chế bị động (thẩm thấu)
HS: nghiên cứu sgk và trả lời




HS: từ đất ( TB lông hút


HS: bằng 2 con đường chủ động và bị động.

HS: yêu cầu cần hiểu và trả lời
-bị động là nhờ có sự chênh lệch nồng độ
- chủ động thì ngược dốc nồng độ và cần năng lượng. VD đối với 1 số ion khoáng mà cây có nhu cầu cao như kali




















HS: dựa trên hình để trả lời,





HS: sự chênh lệch AS thẩm thấu của tb theo hướng tăng dần từ ngoài vào.









Hs: mt bao gồm ánh sáng, nhiệt độ, O2, pH, đặc điểm lý hoá của đất → ảh đến hấp thụ nước và khoáng.
- đ/v TV cạn mà không có lông hút thì còn phụ thuộc lớn vào nấm rễ




























I. RỄ LÀ CƠ QUAN HẤP THỤ NƯỚC VÀ ION KHÓANG
1. Hình thái của hệ rễ:











Rễ bao gồm: rễ chính, rễ bên, lông hút, miền ST kéo dài, đỉnh ST. đặc biệt miền lông hút có lông hút rất phát triển












2. Rễ cây phát triển nhanh bề mặt hấp thụ


- Cây trên cạn hấp thụ nước và ion khoáng chủ yếu qua miền lông hút

- Rễ đâm sâu, lan rộng và st liên tục hình thành nên số lượng khổng lồ lông hút các lông hút tăng bề mặt tiếp xúc với đất giúp cây hấp thụ được nhiều nước và muối khoáng






- TB lông hút có thành tb mỏng, không thấm cutin, có ASTT lớn.



















II. CƠ CHẾ HẤP THỤ NƯỚC VÀ ION KHOÁNG Ở RỄ CÂY:
1. Hấp thụ nước và ion khoáng từ đất vào rễ:
a. Hấp thụ nước


- Dịch của TBBB rễ(lông hút) là ưu trương so với dịch mt đất là do:
+ Thoát hơi nước ở lá (nước được hút lên( giảm lượng nước ở tb lông hút)( tạo ASTT cao
+ các chất tan(a.hữu cơ, đường là sp chuyển hoá vật chất trong cây, các ion khoáng rễ hấp thụ vào) cao.
- Nước được hấp thụ liên tục từ đất vào tb lông hút luôn theo cơ chế thẩm thấu. đi từ mt nhược trương ( ưu trương của tb rễ nhờ sự chênh lệch ASTT hay thế nước.
b. Hấp thụ ion khoáng
- Hấp thụ chọn lọc bằng 2 con đường chủ động và bị động.

+ Thụ động: Cơ chế khuếch tán từ nơi có nồng cao → thấp.
+ Chủ động: ngược chiều nồng độ (gradien nồng độ) và cần năng lượng.







2. Dòng nước và các ion khoáng đi từ lông hút vào mạch gỗ của rễ:












Nước và các chất khoáng hoà tan trong nước đi từ đất qua lông hút vào mạch gỗ theo 2 con đường:
- Con đường gian bào:từ đất →lông hút→gian bào của các tb vỏ → đai caspari bị chặn lại nên chuyển sang đi xuyên qua tbc của TB nội bì → mạch gỗ
- Con đường TBC: từ đất → lông hút → đi xuyên qua tbc của các tb vỏ → nội bì → mạch gỗ




III. ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC TÁC NHÂN MÔI TRƯỜNG ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH HẤP THỤ NƯỚC VÀ ION KHOÁNG Ở CÂY.
- Yếu tố có ảnh hưởng đến quá trình hấp thụ nước và ion khoáng: ánh sáng, nhiệt độ, O2, pH, đặc điểm lý hoá của đất


4. Củng cố
- Yêu cầu học sinh nêu cơ chế hấp thụ thụ động và chủ động.
- đặc điểm của hệ rễ thích nghi với chức năng hấp thụ
Trắc nghiệm:
Câu 1: cây sống thủy sinh hấp thụ nước của môi trường bằng cấu trúc nào của nó?
Lông hút của rễ chính
Miền sinh trưởng của rễ
Qua bề mặt các TB biểu bì của cây
Lông hút của các rễ bên
Câu 2: Nước từ đất vào tb lông hút của rễ theo cơ chế nào sau đây?
Cơ chế tích cực, đòi hỏi có sự cung cấp năng lượng
Di chuyển từ môi trường ưu trương sang mt nhược trương
Di chuyển nơi có áp suất thẩm thấu cao sang nơi có áp suất thẩm thấu thấp
Cơ chế bị động không cần cung cấp năng lượng
Câu 3: Lông hút của rễ phát triển từ lọai tb nào sau đây?
Tb biểu bì
Tb vỏ ở rễ
Tb mạch gỗ ở rễ
Tb nội bì
Câu 4: Đặc điểm nào sau đây kh