Chương 1. Este - Lipit

1. Mục tiêu
- Biết khái niệm về este, lipit, xà phòng, chất giặt rửa và ứng dụng của chúng.
- Hiểu tính chất của chất béo trên cơ sở tính chất của este.
- Vận dụng tính chất của chất béo trong việc
2. Những điểm mới về nội dung so với sgk cũ
- Khái niệm este được trình bày trên cơ sở khái niệm về dẫn xuất của axit cacboxylic giúp HS không bị hiểu lầm như trước : sản phẩm của phản ứng giữa axit và ancol (thí dụ giữa ancol và axit HCl, HBr) được coi là este.
- Khái niệm lipit được hiểu đúng và đầy đủ hơn trước. Chất béo chỉ là một trong các loại/ dạng lipit; trước đây thường được hiểu lipit chỉ là chất béo.
- Chất béo được trình bày cùng chương với este thể hiện mối liên hệ bản chất về cấu tạo liên quan với tính chất, giúp củng cố thêm về phương pháp học hoá học hữu cơ.
3. Phương pháp
Phần tính chất vật lí của este và chất béo nên tận dụng cơ hội để củng cố thêm về vai trò của liên kết hiđro ảnh hưởng đến tính tan, nhiệt độ sôi của các chất.
Từ cấu tạo của chất béo, vận dụng tính chất hoá học của este đê xét tính chất hoá học của chất béo.
4. các bài cụ thể
1. Este
- Khái niệm. Danh pháp.
SGK cũ định nghĩa : este là sản phẩm của phản ứng este hoá giữa axit (vô cơ hoặc hữu cơ) và rượu.
SGK mới không đưa định nghĩa mà chỉ đưa khái niệm: Khi thay nhóm OH trong nhóm cacboxyl bằng nhóm OR ta được hợp chất este.
Ưu điểm:
- Phù hợp với quan niệm chung về dẫn xuất của axit cacboxylic;
- Tránh sự hiểu lầm: sản phẩm của phản ứng giữa axit HCl, HBr với ancol cũng được cho là este.
- Tính chất vật lí: chú trọng hơn đến việc củng cố, khắc sâu vai trò của liên kết hiđro. (SGK cũ nêu ở bài Rượu sau đó ít được củng cố lại).
- Tính chất hóa học: đề cập toàn diện hơn so với SGK cũ : tính chất của nhóm chức (thuỷ phân)/ sách Nâng cao còn thêm tính chất của gốc hiđrocacbon. SGK Cơ bản nhắc đến tính chất của gốc hiđrocacbon dưới dạng một nhận xét làm cơ sở cho các HS khá, giỏi có thể mở rộng kiến thức.
- Điều chế và ứng dụng:
Nói cụ thể hơn về phương pháp điều chế este của phenol.

1.2. Lipit
- Khái niệm. Phân loại
- Chất béo
SGK cũ: Lipit = chất béo
SGK mới: Lipit = chất béo + sáp + steroit + photpholipit. Đó là do những thành tựu của Hóa sinh làm thay đổi nhận thức về lipit và giúp hiểu rõ hơn vai trò quan trọng của lipit. Tuy nhiên do tính phức tạp của nó, ở SGK chỉ giới thiệu chất béo như cũ, còn sáp, steroit, photpholipit thì đưa vào mục tư liệu.
Khi dạy chất béo có chú ý tới khái niệm axit béo, nhiệt độ nóng chảy của chúng; về tính chất hóa học cần liên hệ với bài Este.
1. Xà phòng và chất giặt rửa
- Xà phòng: khái niệm và phương pháp điều chế.
- Chất giặt rửa tổng hợp: khái niệm và phương pháp điều chế.
Do yêu cầu: chỉ xét khái niệm về xà phòng và chất giặt rửa tổng hợp như SGK cũ.
Cần tận dụng các cơ hội để liên hệ thực tế và hứơng dẫn học đi đôi với hành (sử dụng đúng các loại chất giặt rửa).


Este

Sách